Filipijnse volksverhaaltjes (2). Aponibolinayen en de zon

Filipijnse Volksverhaaltjes, Erik Kuijpers, zon

 

Aponibolinayen en de zon

Vandaag gaan Aponibolinayen en haar schoonzus groente verzamelen. In het bos groeit de siksiklat en de zachte bladeren van deze wijnrank zijn eetbaar. En jawel, in het kreupelhout vinden ze de rank en gaan plukken.

Maar … wat ze ook trekt, Aponibolinayen krijgt geen blad los! En dan ineens windt de rank zich om haar lichaam en trekt haar naar boven.

Hoog, heel hoog, gaat ze de lucht in tot de plant haar neerzet onder een boom. Verdwaasd kijkt ze om zich heen en hoort een kraai maar ziet hem niet. Wel ziet ze een bron omringd door betelbomen met gouden toppen. Vrouwen komen hun waterkruiken vullen en die vulplaats is van puur goud.

Dan ziet ze een huis staan; ze is bang dat de eigenaar haar ziet en ze klimt in de hoogste boom.

Filipijnse Volksverhaaltjes, Erik Kuijpers, zon

De zon

Maar de eigenaar is niet thuis. Daar woont Init-Init, de zon, en die is overdag nooit thuis. Hij staat immers hoog in de lucht en geeft zijn licht en warmte af. Pas in de avond, als de Grote Ster hem aflost, komt Init-Init naar huis en vroeg in de morgen vertrekt hij weer.

Aponibolinayen volgt zijn schema en als ze zeker weet dat de zon weg is gaat ze zijn huis in want ze heeft honger. Ze kookt rijst, en ze laat een stukje van haar stok in heet water vallen en dat worden vissen dus ze heeft genoeg te eten. Daarna gaat ze op het bed slapen.

Filipijnse Volksverhaaltjes, Erik Kuijpers, zon

Init-Init komt terug naar huis en vangt in de rivier een vis. Als hij de vis schoonmaakt ziet hij een gloed uit zijn huis komen. Hij haast zich naar binnen en ziet zijn bed in de fik staan! Maar hij kijkt nog eens goed en ziet een mooie vrouw diep in slaap. Hij laat haar maar.

Ze wordt wakker als hij de vis kookt en ze sluipt het huis uit. Hij moet alleen eten en ligt die nacht te piekeren over wie die vrouw is.

De volgende dag is ze weer in het huis en laat nu eten voor de zon staan. Init-Init komt thuis en is verrast: zijn eten staat al klaar op het vuur! ‘Misschien heeft die mooie vrouw dat gedaan’ denkt hij. Hij bedenkt een plan haar te pakken.

Samen

Filipijnse Volksverhaaltjes, Erik Kuijpers, zon

Hij maakt een afspraak met de maan een uurtje eerder te komen en haast zich naar huis. Hij ziet haar licht van afstand en sluipt het dak op, springt omlaag en sluit de deur.

Na de eerste schrik aanvaardt ze betelnoot van hem en ze zetten zich aan de maaltijd. Ze kookt nu iedere dag voor hem en tenslotte trouwen ze. Maar ze weigert steeds de vis te koken die hij vangt. Ze gebruikt haar stokje dat echter niet kleiner wordt…..

Een tweede zon?

Aponibolinayen vraagt haar man, de zon, dat ze met hem mee wil, naar boven, om licht te maken. ‘Dat kan niet, het is daar veel te heet voor jou’ zegt de zon. ‘Nee’, antwoordt ze, ‘ik neem voldoende kussens en dekens mee om me in te pakken.’

Ze wil niet luisteren, wat Init-Init ook probeert en op zekere dag gaat ze met hem mee, een flink pak dekens meeslepend.

Eerst aan het oosten het licht brengen; dan gaan ze westwaarts maar om 12 uur is Init-Init zo heet dat zij smelt tot olie. Init-Init stopt haar in een fles, wikkelt die in dekens en gooit die omlaag naar de aarde.

Ze komt terecht in haar eigen stad en is weer de mooie vrouw geworden van vroeger. ‘Waar ben je geweest?’ vraagt haar vader. ‘Ik kom van Pindayan’, liegt ze, en daar wonen vijanden van het rijk; ‘ze hebben me vastgehouden.’

Een kind!

Aponibolinayen heeft jeuk aan haar vinger en als haar ma daar krabbelt komt er een baby uit! Het kind groeit als kool en kan op korte tijd al lopen. Iedereen wil weten wie de vader is maar zij houdt haar mond stijf dicht. Dus worden betoverde betelnoten uitgezonden over de hele wereld maar wie er ook komt, geen vader.

Tenslotte raadplegen ze een oude, wijze vrouw, Alokotan, die met de geesten kan praten en zij geeft het antwoord: je hebt Init-Init nog niet gevraagd.

Zeer met tegenzin komt Init-Init naar de aarde en direct rent zijn vrouw naar hem toe. Nu weet iedereen het, maar tot hun schrik ontdekken ze dat Init-Init rond is en hard als steen. De gemeenschap is erg boos dat Aponibolinayen een steen heeft getrouwd; ze moet haar mooie kleren afstaan en verder met die steen leven.

Maar eenmaal thuis verandert de steen in een knappe man; men noemt hem Aponitolau. Daarna wordt het huwelijk gevierd.

 

Toelichtingen

Siksiklat, wingerd, druivenboom.

Pindayan is op de eilanden niet te vinden; er ligt wel een Pindayan in Myanmar. Het zal een naam zijn uit de legendes van de Filipijnen.

Aponitolau, Aponi Tolau, wordt omschreven als god-held en als berggod. In dit verhaal is hij tevens Init-Init, de zon.

Foto’s en prenten

De zon; wikimedia, curid, 5003286.

De zon; 1550, door Guido Bonatti in Liber astronomiae; Wikimedia, curid, 17710399.

Rode zalm; wikimedia, curid, 1259048.

De maan; wikimedia, curid, 64404.

Erik Kuijpers
Over Erik Kuijpers 655 Artikelen
Erik Kuijpers (1946) werkte 36 jaar als aangiftemedewerker inkomsten- en vennootschapsbelasting. In 2002 emigreerde hij naar Nongkhai in Thailand waar ook zijn partner en pleegzoon wonen. Erik pendelt nu afhankelijk van de seizoenen tussen Thailand en Nederland

3 Comments

  1. Bij die volksverhalen gaat het niet om ‘ waarheid’ maar om plezier, poëzie, hartstocht, emotie, moraal, liefde en haat, allemaal uitgedrukt in ‘onware’ verhalen. In de 19e eeuw zei een theoloog: ‘Het is niet belangrijk of de slang in het paradijs wel of niet gesproken heeft, het gaat erom wat hij zei’. Als ik tegen mijn buurman zeg: ‘Je moet het paard niet achter de wagen spannen”, dan is het raar als hij zou antwoorden: ‘Maar ik heb helemaal geen paard en wagen!’ Als ik mijn zoon de fabel van de Leeuw en de Muis voorlas begreep hij de achterliggende bedoeling maar zei nooit ‘Dat kan niet, papa, leeuwen en muizen kunnen niet praten’.
    Het interesseert me niet of die volksverhalen ‘waar’ zijn, ik geniet er alleen van.

    • Berthy, de ‘waarheid’ vinden achter volksvertellingen is soms lastig en soms ligt die ‘waarheid’ er dik bovenop.

      Je krijgt in deze serie van 60 straks enkele Filipijnse versies van het scheppingsverhaal te lezen en, naar mijn eigen ervaring, vind je daarin dingen die je herkent uit de bijbelse boeken. Als je die tenminste als ‘waar’ wenst te aanvaarden……..

      Ik ervaar de vertellingen om die reden als de weergave van wat men heeft ervaren in animisme of religie. Zie ook mijn inleiding tot deze serie.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*