Zeezigeuners van de Maleise kusten (18). Verwanten

Zeezigeuners Maleise kusten, Erik Kuijpers, zeezigeuners, Moken, Eerstgeborene
De tiende plaag voor Egypte; dood van alle eerstgeborenen.

.

Kinderen en andere verwanten bij de Moken

 

De status van de eerstgeborene

De Moken en de Birmezen hebben meer en fijner onderscheid in familierelaties dan wij westerlingen. Maar ik verneem geen woorden voor relaties die wij schending van de bloedverwantschap noemen zoals incest.

De status van de eerstgeborene is van groot belang en deze status loopt door in de hoek van aangetrouwden.

Rechten en privileges voor de eerstgeborene zijn van oorsprong oosters maar zijn binnengeslopen in delen van de westerse cultuur. Rechten die wel of niet worden toegekend, privileges die wel of niet aanwezig zijn bij mensen die later geboren zijn.

Regels bij de Moken

De Moken hanteren bijzonder nauwkeurig de status tussen de oudere en de jongere al lijkt het in hun leven geen bijzondere privileges te geven; hun leven is daarvoor te eenvoudig, arbeidzaam en arm.

Maar er is onderscheid tussen de vrouw van de oudere en van de jongere broer, tussen de echtgenoot van de oudere of de jongere zus.

Men blijkt om die reden geen generaal woord voor ‘neef’ te hebben net zoals onder de bevolking van Birma. Een neef wordt beschouwd als broer of zus maar hoort weer niet tot de ‘inner circle’. In Moken taal worden ze ja genoemd en dat is het standaard woord voor vriend.

Het eerstgeboren zijn is de grondregel voor de benaming van verwanten. Moken hebben geen wetgeving die familiezaken regelt dus het gewoonterecht prevaleert bij hen.

Terminologie

Het woord voor echtgenote is hetzelfde als voor vrouw of meisje: binai. Wordt dat woord gebruikt in de zin van ‘mijn vrouw’ of ‘wij als koppel’ dan weet men dat het de echtgenote is. Voor de echtgenoot, man, jongen, gebruikt men het woord kanai en de rest haal je uit het zinsverband.

Bij twijfel, zoals bij mij die de taal leert en vaak twijfelt en vragen stelt, krijg ik dan als antwoord kanai ku binai en dan weet ik: husband and wife.

Pa en ma zijn in hun taal apong en enong. Opa en oma ibap en ibum. Het Moken kent geen verbuigingen dus in het meervoud blijven deze woorden staan. Mijn eigen kind is anak en is het zoon of dochter dan heet het anak kanai of anak binai.

Bij ooms en tantes komt de eerstgeborene weer in zicht.

Pa of ma’s oudste broer heet tawha kanai maar de jongere broer nyi kanai en voor tantes wordt kanai vervangen door binai.

De rechten of status van de eerstegeborene leiden tot ‘Age before Honour’.

Zeezigeuners Maleise kusten, Erik Kuijpers, zeezigeuners, Moken, Eerstgeborene

Veelwijverij en veelmannerij

Dit komt niet voor naar mijn beste weten al kan ik niet overal kijken……

Ik zie ook zelden dat weduwe of weduwnaar hertrouwt na het overlijden van de partner; Nbai is weduwnaar maar toont niet de minste neiging een nieuwe relatie aan te gaan.

Maar er bestaan woorden voor stiefvader en -moeder dus tweede huwelijken komen wel voor; ik vermoed dat weduwen en weduwnaars elkaar daarin vinden.

Zuinig op de vrouwen

Moken blijken te hebben meegemaakt dat hun vrouwen trouwen met mensen van blanker ras en dat dit heeft geleid tot scheiding of gewoon weggaan en de partner in ellende achter laten.

Om die reden neigen ze er toe bijzonder zuinig te zijn op hun vrouwen en bij het minste gevaar verhuizen zij hun vrouwen naar veiliger plaatsen.

Daarom ook zaten in mijn boot naar Dala, voor een eerste kennismaking, geen vrouwen. Daarom kreeg ik tijdens een gesprek in de hut geen contact met de daar aanwezige vrouwen.

En om die reden treffen wij tijdens onze rondes langs de eilanden op alle eilanden waar ze ons nog niet kennen alleen mannen en jongens aan en zitten de vrouwen veilig in de jungle.

 

Toelichtingen

Neef; het boek gebruikt het woord ‘cousin’ en dat is bij ons een neef op gelijke hoogte in de familiestamboom. ‘Cousin’ is de zoon of dochter van de broer of zus van mijn pa of ma. ‘Nephew’ is de persoon die ‘oom’ tegen mij moet zeggen zoals een kind van mijn broer of zus; die komt in de stamboom een plaatsje lager te staan.

Foto’s

De dood van de eerstgeborene.1872, Lawrence Alma Tadema. De 10 plagen voor Egypte. Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11756638

Stamboom; zomaar. Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3672223

 

Erik Kuijpers
Over Erik Kuijpers 583 Artikelen
Erik Kuijpers (1946) werkte 36 jaar als aangiftemedewerker inkomsten- en vennootschapsbelasting. In 2002 emigreerde hij naar Nongkhai in Thailand waar ook zijn partner en pleegzoon wonen. Erik pendelt nu afhankelijk van de seizoenen tussen Thailand en Nederland