Zeezigeuners van de Maleise kusten (14). Volkstelling in Birma


Zeezigeuners Maleise kusten, Erik Kuijpers, zeezigeuners, Moken, Volkstelling
De volkstelling in Bethlehem; Pieter Brueghel de Oude (1566)

.

Volkstelling Birma in 1911.

 

De voorbereidingen

De Mergui archipel is administratief onderverdeeld in drie divisies: Mergui, Bokpyin en Victoria Point.

Mij is beloofd dat ik boten ga krijgen met bemanning en een teller per boot en dat ik de eilanden ga bezoeken voor de volkstelling. Iedere boot, kabang, waarvan de mensen zijn geregistreerd krijgt een rode en een witte wimpel en die moeten een maand blijven hangen aan de mast.

400 Eilanden maar liefst

Er zijn 400 eilanden en eilandjes in dit deel van de archipel en ons werk is lastig want Moken zijn permanent op zee en heb je aan de zuidkant van het eiland een paar boten gehad dan kan een grote groep net aan de andere kant varen.

De tellers spreken Birmees maar doen we de zuidpunt dan spreken de tellers Maleis. Er is een Moken tolk aan boord.

Veel eilanden staan op de kaart slechts als een grillige lijn; ze zijn nog niet in kaart gebracht. Ook de kanalen tussen de eilanden zijn nauwelijks bekend zodat we nooit weten of er 40 fathom water staat of slechts een paar voet.

En daar gaat het met ons mis. We hebben bivak op een eilandje achter de rug en zijn net op zee als het tij onverwacht snel af gaat en we vast zitten op een zandbank. De boot zakt op zijn zij en valt net niet op zijn rug. Wij zitten uren te wachten tot er weer water komt en zijn blij dat het niet langer heeft geduurd.

Eiland, nederzetting, buffels, tijgers en meer…

Op de zuidpunt van Kissering Eiland staat een nederzetting. Het huis van een Maleise familie, meneer Ibrahim, gehuwd met een Moken vrouw, en er staan vier Moken ‘hutten’ op palen gebouwd van twijgen en palmbladeren.

Een deel van het jaar woont hij hier met de arbeiders en ze hebben een aanplant van kokosnoten en er is gevogelte. Ze kunnen daarvan leven.

Op het eiland lopen waterbuffels die de natuur in zijn gevlucht en een gevaar vormen als je ze tegenkomt. Andere buffels werken op hun stukje land. Er zijn Bengaalse tijgers die in de jungle leven en in de ondieptes jagen. Wilde zwijnen en apen vernielen de jonge aanplant van kokosbomen.

Maar het ergste zijn de kleine dieren.

Zeezigeuners Maleise kusten, Erik Kuijpers, zeezigeuners, Moken, Volkstelling
Zandvlieg; bloed zuigend diertje.

Zandvliegen; een klamboe helpt niet tegen ze en je moet maar kiezen: ze bijten en zuigen je bloed, of je stikt in bedekkende kleding.

Citroen- en kamferolie helpen wel wat maar als dat in de nacht uitgewerkt raakt……

Veel hangt af van de wind en de windrichting. Dan is er ook nog de bloedzuiger.

Duikvaardigheden

Hier geeft Nbai ons een staaltje van zijn kunnen. Het water is hier vijf fathom diep en wat ik zie kan ik nauwelijks geloven.

Alle Moken zijn uitstekende duikers naar oesters en slakken en ze duiken zonder duikpak aan. Daar heb je lange training en ervaring voor nodig; duik je een poosje niet dan moet je eerst weer gaan leren wil je niet met bloedende neus en oren boven komen.

Ik zie hem ‘staan’ in het water en water trappen. Dan beweegt hij handen en voeten zodat hij als een kurkentrekker naar beneden zakt en grijpt op de bodem, in dit water kun je alles zien, wat schelpdieren met zijn voeten en neemt ze mee naar boven.

Verdere voorbereidingen

Ik zie veel Moken en kan met ze praten onder meer in de woning van  U Shwe I.  Zo kan ik ze vragen het nieuws door te geven dat er een volkstelling aan de gang is en ze niet bang hoeven te zijn als de tellers landen op hun kusten of bij hun boten komen.

Ik doe dit werk op vrijwillige basis. De overheid betaalt al mijn onkosten en geeft me boten met bemanning. Ik ben tijdelijk vrijgesteld van mijn werk door mijn orde.

Mijn belangstelling gaat uit naar het uiteindelijke resultaat en of de Moken hier uitsterven of niet. Dat ze beperkt in aantal zijn heeft een eerdere volkstelling al uitgewezen en de vrees bestaat dat deze unieke mensen nog meer in aantal afnemen.

Ik zal van de feitelijke volkstelling verslag doen in het volgende hoofdstuk.

 

Toelichtingen

Fathom, vadem, als dieptemaat, 1,8288 m. Is ook 6 voet (30,48 cm).

Foto’s

Pieter Brueghel de oude, ongeveer 1566, volkstelling te Bethlehem; Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=23492733

Zandvlieg; Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4465773

 


Erik Kuijpers
Over Erik Kuijpers 862 Artikelen
Erik Kuijpers (1946) werkte 36 jaar als aangiftemedewerker inkomsten- en vennootschapsbelasting. In 2002 emigreerde hij naar Nongkhai in Thailand waar ook zijn partner en pleegzoon wonen. Erik pendelt nu afhankelijk van de seizoenen tussen Thailand en Nederland