De wereld en de moeizame verhouding met Rohingya (slot)

Wie brengt oplossing voor humanitaire ramp?

Bangladesh en de moeizame verhouding met de Rohingya  concentreerde zich op de complexe historische en actuele situatie van de uit Myanmar weggevluchte moslimminderheid. In dit deel aandacht voor wat westerse landen hebben bijgedragen aan het conflict en de machteloosheid die ze etaleren als het om een oplossing gaat. Een tweede aspect is wat de Aziatische landen, in het bijzonder het regionale samenwerkingsverband Asean, kunnen of willen uitrichten.

Marije Boomsma, Booming Myanmar, Duurzaam
Rohingya op vlucht, imagoschade Myanamar
Foto Reuters op SRF

Hulp van het Westen

De Verenigde Staten en Europese Unie hebben zich tot nog toe vooral beperkt tot kritiek op  de hoofdschuldige voor de recente vluchtelingenstroom, Myanmar. Er is een wapenembargo ingesteld en enkele economische sancties getroffen. Hulp aan de vluchtelingen wordt vooral verleend via de Verenigde Naties en internationale hulporganisaties. Dat wil zeggen, humanitaire hulp. Tijdens de Pledging Conferentie voor de Rohingya crisis in oktober 2018  $345 miljoen toegezegd, vanuit 35 landen, de EU en het Central Emergency Response Fund.

De totale bijdrage van de EU komt daarmee op €51 miljoen, waaronder €6 miljoen van van Nederland1 miljoen euro aan Rohingya en lokale gemeenschappen in zowel Bangladesh als Myanmar. De VS maakte in totaal $450 miljoen vrij. Dit geld wordt voornamelijk verstrekt aan (internationale) hulporganisaties. Dit lijkt goedgevig, maar het bedrag krijgt wat meer reliëf als het wordt afgezet tegen het geld dat president Trump wil investeren in het bouwen van een immigratiemuur aan de grens met Mexico: minimaal $15 miljard. Daar komt nog eens bij dat het sinds zijn aantreden kritiek op de mensenrechten in de Aziatische regio is verstomd.

Hulp van islamitische en Zuidoost-Aziatische landen

De westerse bijdrage aan politieke en humanitaire steun voor de Rohingya steekt echter nog gunstig af bij die van Zuidoost-Aziatische en islamitische landen.  In Zuidoost-Azie zijn het Indonesië en Maleisië die gevluchte Rohingya’s opvangen, maar hun verblijf moet tijdelijk zijn. Geen vluchtelingenstatus wil ook zeggen dat hen geen nieuwe toekomst wordt geboden door ze in de samenleving te integreren. Beide landen zijn bevreesd voor massale immigratie. Ook speelt angst voor toename van moslim-extremisme een rol. De Rohingya-crisis is gepolitiseerd door moslim-activisme, schreef New Mandala, een Australische site van progressieve academici.

Hans Geleijnse, Bangladesh Rohingya, Moeizame verhouding, Bansha Char
De vluchtelingenstroom

Turkije is verbaal zeer actief in kritiek op het bewind in Myanmar. Ook zijn er veel Turkse hulporganisaties werkzaam onder de vluchtelingen. Maar de financiële injectie namens de Turkse overheid aan hun werk blijft beperkt $10 miljoen. Veel islamitische landen blijven ondanks de kritiek op het bewind in Yangon handelsrelaties met Myanmar onderhouder. Niet verwonderlijk dat Rohingya-activisten in het buitenland zeer teleurgesteld zijn over het gebrek aan steun uit de moslim-wereld.

Koloniaal verleden

Daar mogen westerse landen zich echter niet achter verstoppen. Vroegere koloniale machten als Nederland en Engeland zijn in belangrijke mate verantwoordelijk voor de chaos en ontheemden na WOII en hun aftocht uit Azië. Beide landen speelden meer dan honderd jaar de kaart van etnische en religieuze tegenstellingen onder de ‘inheemsen’. En zonodig zetten hun oorlogsmachines een tandje bij.

Indonesië, Koloniale oorlog, Geschiedenis
KNIL-soldaten bij gevangen genomen en doodgeschoten verzetsstrijders
Foto Spaarnestad/Nationaal Archief/Dienst Legercontacten/Fotograaf onbekend

Door beide landen werden grenzen getrokken zoals het hen uitkwam. In het Britse koloniale rijk had dit massale volksverhuizingen tot gevolg, wanneer Londen dacht arbeidskrachten nodig te hebben.  Dat de Rohingya van het ene land naar het andere moesten vluchten had alles te doen met de ontstaansgeschiedenis van India, Pakistan, Maleisië, Singapore, Myanmar. Tezamen met Amerika, dat ook z’n stempel drukte op de naoorlogse ontwikkelingen in. Zuidoost-Azi zouden Engeland en Nederland veel meer kunnen en moeten doen dan nu.

Wat doet Nederland?

Minister Sigrid Kaag van het ministerie van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking (de volgorde is niet onbelangrijk) ging in 2018 op onderzoeksmissie en sprak in Yangon met het burgergezicht van het bewind, de veelbekritiseerde Aung San … Ook bezocht ze de vluchtelingenkampen in Cox Bazar. Ze was diep onder de indruk. “Het is niet voor te stellen”, zei ze in het NOS Radio 1 Journaal. “Er is daar geen riolering, alles hutje-mutje, alles en iedereen op elkaar. De ratten en ongedierte vieren daar hoogtij. Ze zijn blij dat er nu wat schoon water is. Het is een mensonwaardig bestaan.”

De aantallen vluchtelingen maakten op haar een enorme indruk, zei ze. ”Ze hebben het ontzettend moeilijk. Ik heb veel gesprekken gevoerd, onder meer met vrouwen en meisjes. Zij praten over geweld, seksueel geweld en natuurlijk de enorme angst die ze hebben meegemaakt. En de zorgen die er zijn. Over hun eigen toekomst en het verblijf in Bangladesh. En ook de angst om terug te keren naar Myanmar.”

Hans Geleijnse, Moeizame vehrouding, Rohingya, igrid Kaag
Minister Sigrid Kaag:  Ons past bescheidenheid

Maar kan Nederland dan concreet meer doen? Kaag vond dat de Nederlandse rol niet moet worden overschat.  ‘Bescheidenheid is het gepaste woord,’ zei ze. Ze zou om te beginnen eens naar de situatie van de nog geen honderd Rohingya in Nederland kunnen kijken. En vervolgens binnen de EU meer druk moeten zetten op  Myanmar. Zo is genoegzaam bekend welke militairen in Myanmar persoonlijk verantwoordelijk zijn voor de genocide tegen de Rohingya. Maar tot uitlevering en voorgeleiden aan het Tribunaal in Den Haag komt het niet. Waaruit al blijkt dat alleen een wapenembargo de Myanmarese militairen (die ook bij bondgenoot China kunnen winkelen) niet tot concessies dwingt.

Asean, machteloze organisatie

Kan Asean, waarvan ook Myanmar lid is, dan niet meer doen? Sommige westerse deskundigen vinden dat de Rohingya-crisis kan helpen de politieke samenwerking binnen deze organisatie op hoger peil te brengen. Maar de werkelijkheid leert anders. Europa mag verdeeld zijn, Asean is feitelijk niet meer dan een economisch samenwerkingsverband van politiek zeer verschillende landen. Het belangrijkste principe binnen deze Associatie is je niet bemoeien met elkaars binnenlandse aangelegenheden. Daar hoort ook het Myanmar daadwerkelijk diplomatiek de wacht aanzeggen bij. Tot nog toe zijn diplomatieke  acties vanuit Asean beperkt gebleven tot af en toe een ministerieel bezoek aan Yangon, dat verder totaal geen indruk maakte.

Een compromis mogelijk?

Wat zou de wereldgemeenschap meer kunnen doen voor oplossing van de situatie van de Rohingya in deelstaat Rakhine en in de vluchtelingenkampen van Bangladesh? Is er wel een compromis mogelijk tussen betrokken partijen?

Misschien kan dat als uitgegaan wordt van de actuele omstandigheden, te beginnen bij de Rohingya zelf. Velen willen niet terug naar Myanmar, bevreesd als ze zijn dat er opnieuw geweld tegen hen zal worden gebruikt. Hen een vluchtelingenstatus geven in landen van de regio kan een eerste stap zijn naar permanente vestiging daar. Met politieke en financiële steun; het geld gaat nu immers hoofdzakelijk naar noodhulp in de kampen.

Redactie, Myanmar, Rohingya, Etnische zuivering
Aung San Suu Kiy n isolement

Myanmar moet veel zwaarder dan nu onder druk worden gezet. Bij boycots en embargo’s wordt vaak gesteld dat de lokale bevolking daar het slachtoffer van is. In dit geval zijn er voldoende aanwijzingen dat haat en geweld tegen de Rohingya door een groot deel van de overwegend boeddhistische bevolking wordt gesteund. Asean zou kunnen overwegen Myanmar, dat onder een militair bewind in 1997 tot lid werd gemaakt, naast de organisatie wordt gezet, desnoods met een waarnemersstatus tot beterschap wordt getoond.

Het stationeren van een VN-Vredesmacht in deelstaat Rakhine moet serieus worden overwogen. Het kan niet zijn dat bij een genocide de wereld toekijkt en moet accepteren dat er geen waarnemers, hulporganisaties of onderzoeksmissie tot het land worden toegelaten. Zoals ook veel meer werk moet worden gemaakt van uitlevering van de zes generaals die verantwoordelijk worden geacht voor het legeroptreden in Rakhine.  Als deze mensen voor het internationale gerechtshof worden gebracht zal dit ook vertrouwen onder de Rohingya in terugkeer naar Rakhine doen toenemen. En wie weet de positie van mevrouw Aung San Suu Kyi verbeteren.

Bronnen en meer lezen

The Conversation: Hoe Aziatische landen vluchtelingen de rug toekeerden
Forbes: Opinie over Maleisië en geschiedenis met Rohingya
UCANews: Maleisie moet daad bij woord voegen en Rohingya integreren
New Mandala: Rohingya-crisis gepolitiseerd door islam-activisme
Bangkok Post: De molens van Asean werken langzaam maar zeker
Chatham House: Internationaal en regionaal antwoord op Myanmar onvoldoende
VOA: Asean, ferme taal maar geen echte vuist en Zes generaals verantwoordelijk voor etnische zuivering
Middle East Eye: Rohingya-activisten teleurgesteld in moslimwereld
Algemeen Dagblad: Rohingya in Nederland

 

Deel 1: Bangladesh en moeizame verhouding met Rohingya

Meer op Trefpunt over Asean: Waar is het roer?
Hans Geleijnse
Over Hans Geleijnse 318 Artikelen
Hans Geleijnse (1944, Zaandam). Voormalig beroepsmilitair en dienstweigeraar. Passie voor reizen, schrijven en muziek. Belandde in journalistiek, leerde het vak in de praktijk. Werkte twee decennia als buitenlands correspondent voor persbureau GPD en div. andere Nederlandse media. Woont sinds 2010 met partner en dochter in Thailand.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*