Waterkracht versus Werelderfgoed: Raakt Laos Luang Prabang kwijt?

Waterkracht versus Werelderfgoed: Raakt Laos Luang Prabang kwijt?
Foto: Shelly Zohar

Een nieuw dam in de Mekong rivier bedreigt de voormalige koninklijke stad en haar UNESCO World Heritage status.

Door: Tom Fawthrop

Het risicovolle plan van de Laotiaanse regering om wederom een enorme dam te bouwen in de Mekong-rivier, gevaarlijk dicht bij de beroemde UNESCO-werelderfgoed locatie Luang Prabang, toont volgens conserverings deskundigen dat de Laotiaanse regering haar wettelijke verplichtingen deze beroemde locatie te beschermen, aan haar laars lapt. 

Minja Yang, de voormalige adjunct-directeur van het Werelderfgoedcentrum van UNESCO, zei tegen The Diplomat: ‘Ik begrijp niet hoe de regering een dergelijk project zelfs maar een seconde kan overwegen. Dit zal de Werelderfgoed locatie in een meer of waterreservoir veranderen. De impact zal verwoestend zijn.

In 2019 werd door de Thaise stuwdam ontwikkelaar CH. Karnchang PCL een enorme waterkrachtcentrale – de Xayaburi-dam – stroomafwaarts van de oude koninklijke hoofdstad Luang Prabang voltooid.

Mekong en Nam Khan

Als dit nieuwe dam project verder stroomopwaarts van deze dam doorgaat, zou dat de doorstroming van de rivieren Mekong en Nam Khan, die de iconische erfgoedstad flankeren, elimineren. Dit werd bevestigd tijdens een overlegforum in Februari 2020 georganiseerd door de Mekong River Commission.

De ervaren erfgoedspecialist Minja Yang, in 1991 het Hoofd van de UNESCO-missie voor het beschermen van Angkor Wat in Cambodja, en voormalig UNESCO-directeur in New Delhi, legt uit: ‘In 1995 ondertekende UNESCO een overeenkomst met de Laotiaanse regering gebaseerd op de unieke verbinding tussen natuur, cultuur en geschiedenis in deze locatie, bij de samenvloeiing van de rivieren Mekong en Khan. Als Luang Prabang een ‘stad aan een meer’ wordt en niet langer een stad aan de rivier is, zal het authentieke karakter en de integriteit van de locatie voor altijd verloren gaan. ‘

Thailand’s CH. Karnchang PCL heeft de Luang Prabang-dam gepromoot op basis van een haalbaarheidsstudie opgesteld door de internationale waterkracht consulent Poyry Energy, die ook  in 2001 een belangrijke rol speelde bij het doordrijven van de Xayaburi-dam.

Poyry wijst de gevolgen voor het werelderfgoed, op slechts 25 kilometer stroomopwaarts van de dam, van de hand. Maar in hun haalbaarheidsstudie die deel uitmaakte van het beoordelingsproces van de Mekong River Commission, was geen enkele analyse opgenomen over de impact die de dam zal hebben op dit werelderfgoed. 

Het blijft verbazen dat de Mekong River Commission, ondanks al haar beschikbare bronnen en middelen, en zijn mandaat om de rivier te beschermen, nooit heeft overwogen om erfgoed deskundigen te raadplegen of zelfs maar de UNESCO te informeren.

Xayaburi-dam

In feite heeft de Xayaburi-dam al ernstige schade toegebracht aan de rivieroevers, ook aan die bij Luang Prabang. Marc Goichot, Wereld Natuur Fonds specialist voor de Mekong, meldt: ‘De erosie van de rivieroevers van de Mekong en Nam Khan, en de toegenomen overstromingen, worden verergerd door het opgestuwde water in de Xayaburi-dam. Dit brengt het natuurlijke landschap en de culturele rijkdommen van het werelderfgoed in gevaar. ‘ Een tweede dam in Xayaburi-stijl zal deze effecten aantoonbaar verergeren.

Foto: Tom Fawthrop

Wat is er gebeurd met de trots van de Laotiaanse regering op het werelderfgoed?

Ooit waren de ministers van Lao trots op de werelderfgoed status van Luang Prabang. Tientallen jaren stond dit ingesloten land  bekend als het ‘meest gebombardeerde land ter wereld’. UNESCO erkenning van Luang Prabangs ‘buitengewone universele waarde’ gaf hen iets om te vieren. Het werd gezien als een symbool van culturele identiteit en wederopleving, dat ook ecotoerisme en duurzame ontwikkeling zou stimuleren.

Maar sinds 2005 is Laos een andere weg ingeslagen. Met internationale steun van de Aziatische Ontwikkelingsbank, de Wereldbank en westerse hulporganisaties, probeert Laos nu de “accu van Azië” te worden. Met plannen om bijna al zijn grote rivieren af ​​te dammen om elektriciteit op te wekken.

De internationaal beschermde erfgoedzone van Luang Prabang is door het Ministerie van Energie nooit beschouwd als een gebied dat speciale consideratie verdient in hun plannen voor waterkrachtcentrales. 

Van de geplande serie van negen stuwdammen  in het lagere stroomgebied van de Mekong, zijn er twee voltooid: de door Thailand gebouwde Xayaburi dam en de door Maleisië gebouwde Don Sahong dam, dichtbij de Cambodjaanse grens. Dam-koorts heerst alom en Laos schroomt kennelijk niet om daar een uitzonderlijke culturele locatie en een belangrijk toeristisch trekpleister op te offeren. 

De Wat Pa Phai boeddhistische tempel in de oude stad Luang Prabang. Vijfhonderd jaar geleden was de stad het regionale centrum van het boeddhisme. Foto: Clay Gilliland

 Wat kan UNESCO doen?

UNESCO’s Werelderfgoed Centrum, gevestigd in Parijs, probeert het onderhoud en de bescherming van erkende erfgoedlocaties over de hele wereld te waarborgen. Maar het Centrum reageert traag op de dreigende botsing tussen waterkracht en erfgoed aan de Mekong.

Nadat het centrum was gewaarschuwd voor het gevaar van een nieuwe dam, schreef de directeur van het Werelderfgoedcentrum, dr. Mechtild Rossler, de Laotiaanse regering in April 2020. Zij drong aan op het maken van een erfgoed impact analyse.

Als antwoord op vragen van Tom Fawthrop, drong ze erop aan dat de impact analyse: ‘gebaseerd zou moeten zijn op een sterke risicoanalyse’. Rossler heeft de regering van Laos er ook aan herinnerd dat dammen onverenigbaar zijn met de werelderfgoed status van een locatie als het dam project binnen de grenzen van de erfgoedsite ligt.

De voorgenomen bouw van een enorme stuwdam dam van 1.400 megawatt heeft Laos op de risico-agenda geplaatst voor de 44e jaarlijkse sessie van de Werelderfgoed Commissie van de VN-lidstaten. Helaas is de aanstaande conferentie van de commissie in Juli uitgesteld door COVID-19, en is het onduidelijk wanneer deze zal doorgaan. 

Ondanks de bezorgdheid van het Werelderfgoedcentrum en een stortvloed aan e-mails over het uitvoeren van een impact analyse (die jaren geleden had moeten worden uitgevoerd), is het Laotiaanse Ministerie van Energie toch doorgegaan met de bouw van een (bijna voltooide) toegangsweg naar de dam locatie.

De pogingen van UNESCO en het Werelderfgoedcentrum om Laos te bewegen zijn wettelijke verplichtingen om de kostbare culturele locatie te beschermen, zijn tot op heden te tam en te diplomatiek  om het Politbureau van de Communistische Partij in Vientiane over te halen het dam project op te schorten.

Er is echter een procedure binnen het om meer druk uit te oefenen op de Laotiaanse regering. Een UNESCO-functionaris legde uit: ‘Het begint met het sturen van een Reactieve Commissie van Toezicht. Als het probleem blijft voortduren, kan dit uiteindelijk betekenen dat de locatie geplaatst wordt op de ‘Werelderfgoedlijst in gevaar’, naast 53 andere reeds als zodanig aangemerkte plaatsen.’ 

Mekong rivierlandschap. Foto: Tom Fawthrop

 Keert het tij zich tegen de dammen in de Mekong?

De actieve Chiang Khong-natuurbeschermings groep, gesteund door een netwerk van Thaise NGO’s, voert al twee decennia lang campagne tegen de waanzin van het bouwen van dammen die het ecosysteem van de machtige Mekong bedreigen. 

Het tij lijkt nu te keren. De beweging is zojuist versterkt door de Mekong Volksraad, in het leven geroepen om de belangen van dorpen en steden in de acht provincies die aan de Mekong grenzen te vertegenwoordigen. De nieuw gevormde raad heeft tot doel de lobby-impact van de lokale bevolking te vergroten en het maatschappelijk middenveld in staat te stellen meer zeggenschap te krijgen over de besluitvorming over ontwikkelingsprojecten in het stroomgebied van de Mekong.

Het laatste Laotiaanse project, het bouwen van de Sanakham-dam dicht bij de grens met Thailand, was voor Somkiat Prajamwong, secretaris-generaal van het Thaise bureau voor nationale watervoorraden, aanleiding om een beroep te doen op artikel 7 van de Mekong-overeenkomst, met als doel het project stop te zetten. 

In de 25-jarige geschiedenis van de Mekong River Commission was dit de eerste keer dat Artikel 7 gebruikt werd als een noodrem om het bouwen van nieuwe Laotiaanse dammen tegen te gaan. Somkiat citeerde daarbij ook het Thaise Ministerie van Energie, dat gezegd zou hebben dat Thailand over energiereserves beschikt en niet meer uit Laos hoeft te kopen.

De campagne tegen stuwdammen en het wijzen op de negatieve consequenties en schade aan visserij en landbouw, heeft de Thaise regering onder druk gezet om geen elektriciteit te kopen van de geplande Luang Prabang-dam en andere toekomstige projecten.

Niwat Rokaew voert al 20 jaar campagne tegen het afdammen van de Mekong. Hij is medeoprichter van de Mekong People’s Council. Foto:Tom Fawthrop

Waterkracht versus Werelderfgoed

Maar zelfs als het Thaise Ministerie van Energie besluit om in 2021 een elektriciteitscontract te ondertekenen met Laos,  beschikt UNESCO over middelen om niet coöperatieve regeringen aan te zetten tot koerswijziging.  

In september had Rossler een Zoom-ontmoeting met de UNESCO-delegaties van Laos, Vietnam en Thailand om haar ernstige bezorgdheid te uiten en opheldering te vragen over de toekomstige bouw van stuwdammen. 

Als de regering van Laos niet reageert op de voorstellen en waarschuwingen van het Werelderfgoedcentrum en blijft weigert de bouw van de dam uit te stellen, is het laatste middel dat UNESCO kan gebruiken, Luang Prabang haar status van werelderfgoed  ontnemen. Dit is maar twee keer eerder gebeurd.

Het beheer van Werelderfgoed is gebaseerd op internationale regels opgesteld ter bescherming van dit erfgoed voor de gehele mensheid.  De overheid van een land waarin dit erfgoed ligt kunnen daar niet naar eigen willekeur mee opgaan.  Luang Prabang verliezen als werelderfgoed zou voor vele cultuurminnaars ongetwijfeld een grote schok zijn.  De vraag is of ook de Laotiaanse regering begrepen heeft wat de consequenties zijn als Luang Prabang haar status van werelderfgoed verliest door het blijven negeren van de Regels van Internationaal Behoud. Het zou niet alleen een enorme klap zijn voor de trots van de natie; het zou ook de woede van cultuurbeschermers over de hele wereld opwekken.

Grimmige confrontatie

Minja Yang ziet het als een grimmige confrontatie tussen Laos en de wereld. ‘Als we Luang Prabang verliezen,’ waarschuwt ze, ‘gaat een zeer unieke site verloren voor de mensheid. Zodra er schade is aangericht, is deze onomkeerbaar.  ‘Het kan niet ongedaan worden gemaakt. De dam zal binnen een paar decennia verouderd en buiten gebruik raken, terwijl eeuwen van Luang Prabangs geschiedenis, zo belangrijk voor toekomstige generaties Laotianen en de wereld, voorgoed beschadigd of verloren zijn gegaan.’

Eerder gepubliceerd in The Diplomat

Over Tom Fawthrop 1 Artikel
Tom Fawthrop, woont in Chiang Mai, en schrijft voor The Guardian, Economist, South China Morning Post en The Diplomat. Hij heeft ook documentaires gemaakt, waaronder Killing the Mekong, Dam by Dam; The Last Undammed River (The Salween); en Swimming against the Tide (over het Cubaanse gezondheidssysteem). Daarnaast is hij co-auteur van het boek Getting Away with Genocide? over de lange strijd om het Rode Khmer-tribunaal tot stand te brengen.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*