Vrouwen binnen het boeddhisme

Vrouwen binnen het Boeddhisme
Foto: Henry Reus

Zowel wat opvattingen van het boeddhisme betreft als wel in de dagelijkse praktijk hebben vrouwen binnen het boeddhisme een ondergeschikte positie. Waaraan ligt dat en hoe uit zich dat? Moet daar iets aan worden gedaan en wat dan?

Een oudere vriendin van mij, lid van de Dhammakaya beweging, met wie ik wekelijks een maaltijd nuttigde, mediteert enkele uren per dag. Toen ik vroeg wat daar achter zat zei ze dat ze haar karma zodanig wilde verbeteren dat ze als man zou worden herboren. ‘En wat moet ik doen om als vrouw herboren te worden?’ vroeg ik. Ze lachtte en zei: ‘Dat is gemakkelijker. Wees een schuinsmarcheerder en je karma zal zodanig afnemen dat je als vrouw zult worden herboren.’

Boeddha en vrouwen

Siddharta Gautama werd geboren in het Lumpini park (niet in Bangkok maar in het zuiden van Nepal) toen zijn hoogzwangere moeder, Maya genaamd, op weg was naar haar ouders om daar te gaan bevallen. Maya stierf een aantal dagen na de bevalling en Siddharta werd opgevoed door een zus van zijn moeder, Mahapajati, die al twee kinderen had, een zoon en een dochter. Op zestienjarige leeftijd huwde Siddharta de even oude Yasodhara en enige jaren later kregen ze een zoontje, Rahula genaamd. Niet lang daarna liet hij vrouw en kind in de steek, verliet zijn paleis en zocht de waarheid, eerst door een extreme vorm van ascese te beoefenen en later door het bewandelen van de Middenweg. Hij werd verlicht en kreeg de titel ‘ Boeddha’.

Een aantal jaren na zijn verlichting vroeg zijn tante en stiefmoeder, Mahapajati, aan de Boeddha of zij ingewijd kon worden als volwaardige monnik. De Boeddha wees dat eerst af: hij zag veel problemen als vrouwen monnik zouden worden. Maar de Boeddha moest wel toegeven dat iedereen, mannen en vrouwen, verlicht konden worden al zou dat voor vrouwen, meer gehecht aan aardse toestanden, moeilijker zijn. Het was uiteindelijk zijn meest geliefde leerling, Ananda, die hem na jaren aarzeling over de streep trok. Mahapajati, zijn stiefmoeder, en Yasodhara, zijn vrouw, werden ingewijd als volwaardige monniken.

Bhikkhuni’s

Vrouwen binnen het Boeddhisme
Foto: Dreamstime.com

Vrouwelijke monniken worden bhikkhuni’s genoemd. In de eeuwen na Boeddha’s overlijden werden veel tempels voor bhikkhuni’s gesticht in India tot ongeveer 1000 na Christus. Daarna verdween het boeddhisme geleidelijk aan uit India. Maar de traditie van vrouwelijke monniken leefde voort in landen als China, Korea, Japan en later ook in Sri Lanka. Op muurschilderingen over het leven van de Boeddha in Wat Prathat Doi Suthep in Chiang Mai is te zien hoe hij twee groepen monniken inwijdt: aan de ene kant zien we een groep mannen en aan de andere kant een even grote groep vrouwen.

Gevaarlijk

Die houding van het officiële Thaise boeddhisme waar het vrouwen betreft verschilt niet zoveel van die van andere religies hoewel er in sommige richtingen al wat langer een kentering gaande is. Vrouwen worden in het Thaise boeddhisme gezien als minderwaardig en zelfs als gevaarlijk. Ze hebben minder karma en zijn de oorzaak van de seksuele lusten van mannen. Waar het boeddhisme onthechting aan aardse begeerten predikt zijn vrouwen een belemmering op de weg naar verlichting. Dat geldt in heel sterke mate voor monniken. De 227 regels van de vinaya, de discipline voor monniken, gaan voor een groot deel over de omgang met vrouwen. (bhikkhuni’s moeten 331 regels volgen.)  Ik voel vaak een zekere vijandigheid ten opzicht van vrouwen bij monniken.

De positie van de non in tempels is daar een voorbeeld van. Die nonnen worden mae chi genoemd, zij moeten voldoen aan 8 regels, zijn kaalgeschoren, gehuld in witte gewaden en staan in status ver onder de monniken. Er is voor hen vrijwel geen steun vanuit de tempel of de staat. Monniken krijgen een opleiding, geld en eerbewijzen.

Vrouwen binnen het Boeddhisme
Foto: Dreamstime.co

De vrouwen zijn de bedienden. Slechts een enkele mae chi wordt geëerd, zoals Mae Chan, één van de grondleggers van de Dhammakaya beweging en een lerares meditatie. Vrouwelijke monniken, de bhikkhuni’s, worden, niet zozeer door de gelovigen, maar door de monniken en de autoriteiten met de nek aangekeken als ze al niet openlijk en achter de schermen worden uitgelachen en veroordeeld.

Dalai Lama

De Dalai Lama, die zichzelf een feminist noemt, vindt een vrouwelijke opvolger geen probleem maar dan moet ze wel mooi en knap zijn, merkte hij al een paar maal op. Naast rijkdom, status en intelligentie wordt schoonheid ook vaak gezien als bepaald door iemands karma. De lijn van bhikkhuni’s is in Thailand bijna uitgestorven en dat is voor de sterk nationalistische boeddhistische autoriteit voldoende reden om hen te weren. Deze houding heeft helaas een negatieve weerslag op de gehele Thaise maatschappij, die immers het boeddhisme, de staat en de monarchie als peilers en als identiteit huldigt.

Bhikkhuni’s in Thailand

Vrouwen binnen het Boeddhisme
Narin Phasit

Misschien was Narin Phasit wel de eerste die aandacht vroeg voor het inwijden van vrouwen als noviet of monnik. Narin was een activist die zich voor veel zaken inzette maar hervorming van de praktijk van het boeddhisme hield hem het meest bezig.

Rond 1925 stichtte hij zelf een eigen zeven verdiepingen hoge tempel aan de oever van de Chao Phraya en vroeg een monnik zijn twee jonge dochters, Sara en Chongdi als noviet in te wijden. De gelovigen vonden het prima maar de autoriteiten waren minder gelukkig. De politie nam met geweld de monnikspijen van de kinderen af en sloot ze een paar dagen op in de gevangenis. Narin liet daarna rode monnikengewaden overkomen uit Japan en de autoriteiten lieten de kindenen verder met rust.

 

De leider van de, door het officiële monnikendom niet erkende, boeddhistische beweging Santi Asoke, Phra Bodhirak (ook wel Photirak) wijdde in 1989 100 mannen én vrouwen in als volwaardige monniken. Zij allen werden aangeklaagd voor ‘zich onterecht voordoen als echte monniken’. Bodhirak kreeg een gevangenisstraf opgelegd van ruim vijf jaar.

Bhikkhuni Dhammananda

Op dit moment zijn er ongeveer 170 bikkhuni’s in Thailand, verspreid over 20 provincies. (Er zijn 300.000 mannelijke monniken verspreid over 38.000 tempels). Eén van hen is Bhikkhuni Dhammananda (Dhammananda betekent ‘De Vreugde van de Dhamma, de Leer’). Zij heette Chatsumarn Kabilsingh voordat zij in 2003 in Sri Lanka definitief werd ingewijd als monnik, werkte tussen 1975 en 2000 als hoogleraar Religie en Filosofie op de Thammasat Universiteit, was getrouwd en heeft drie kinderen. Ze is nu abdis van de Songdhammakalyani tempel in Nakhorn Pathom en nationaal en internationaal actief waar het de rol van vrouwen betreft in het boedddhisme.

Feminist

Vrouwen binnen het Boeddhisme
Bikkhuni Dammananda

In het onderstaande boek ‘Thai Women in Buddhisme’ noemt ze de Boeddha ‘de eerste feminist’ en ze schrijft de meeste beperkingen van vrouwen in het boeddhisme toe aan latere interpretaties van wat de Boeddha leerde. Ze vertelt ook over de pesterijen die bhikkhuni’s moeten ondergaan, niet zozeer van de gelovigen maar van andere monniken en van de autoriteiten.

Zo werd een visum geweigerd aan monniken uit Sri Lanka die naar Thailand wilden komen om meer vrouwen in te wijden als monnik. En op 9 december 2016 werd aan een groep bhikkhuni’s die eer wilden bewijzen aan wijlen koning Bhumibol de toegang tot het koninklijk paleis geweigerd. Ze moesten hun pij afleggen om naar binnen te mogen, dat alles met een beroep op de ‘wet’.

 

Conclusie: het boeddhisme zal zijn houding ten opzichte van vrouwen moeten herzien.

Bronnen:

Chatsumarn Kabilsingh,  Thai Women in Buddhism,  Parallax Press: Berkeley, 1991.

Meer over Narin Phasit

https://www.thailandblog.nl/boeddhisme/narin-phasit-de-man-die-tegen-de-hele-wereld-vocht/

Een kort verhaal over en foto’s van bhikkhuni’s in Thailand

https://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2013/06/20136295128230163.html

Over bhikkhuni Dhammananda

http://www.nationalcatholicreporter.org/globalpers/gp051403.htm

https://en.wikipedia.org/wiki/Dhammananda_Bhikkhuni

 

Tino Kuis
Over Tino Kuis 111 Artikelen
Tino Kuis (70) woont sinds 1999 in Thailand. Na zijn opleiding tot arts in Groningen werkte hij drie jaar als tropenarts in Tanzania en daarna vijfentwintig jaar als huisarts in Vlaardingen. De laatste tien jaar daarvan verdeelde hij zijn tijd tussen het huisartsenwerk en de huisartsenopleiding aan de Erasmus Universiteit. Hij heeft in Nederland drie volwassen kinderen. Hij scheidde twee jaar geleden van zijn Thaise vrouw en woont nu met zijn zoon Anoerak (14) in Chiang Mai. Zijn interesse gaat uit naar de Thaise taal, cultuur en geschiedenis.

8 Comments

  1. Ik heb al meerdere malen mijn verwondering over de positie van de vrouw in het Boeddhisme – en de kennelijke acceptatie daarvan – uitgesproken tegen mijn Thaise partner, maar die ziet het als een ‘fact of life’. Erbij gezegd dat het mij wel duidelijk is dat al die religies en de regels daaromheen zijn ‘uitgevonden’ door mannen die vrouwen niet als hun gelijken beschouwen. Een vrouw mag een monnik niet aanraken, als ze ongesteld is mag ze niet in de tempel komen (want ‘dirty’…………), om maar wat zaken te noemen.
    Ik vind het schrijnend, temeer daar het mijn indruk is dat het vaak juist de vrouwen zijn waarop de gezinnen en de (dorps-)gemeenschappen drijven.

    • Als ik de positie van de vrouw binnen het boeddhisme aankaart, of de positie van de koning, dan zie je en voel je de ongemakkelijkheid en zelfs een zekere angst bij je gesprekspartner. Het is een taboe onderwerp, gevolg van een jarenlange indoctrinatie. Als ik zeg dat de Boeddha een vrouw en een kind had dan zie je ze verstrakken. Ze kunnen het niet ontkennen maar ze willen het niet weten en ze willen er liever niet over praten. Dat heeft ook zijn weerslag op het gehele onderwijs.

    • Schrijnend inderdaad, die boeddhistische opvattingen over de vrouw, absurd!!!
      Voor mij staat daardoor vast, dat de Boeddha en de Dalai Lama helemaal niet zijn wat zij zeggen te zijn: verlichten! Wat een sukkels! Dacht ik dat het met de Islam en het Christendom erg was qua opvattingen, dit is zelfs erger, omdat (sommige) boeddhisten doen of ze het licht hebben gezien!
      Het zit in al deze landen waar het boeddhisme als godsdienst wordt uitgeoefend, deze kwalijke hersenspoeling! En die z.g. verlichten hebben juist nog het meeste te leren!
      Feminist, die dalai lama! laat me niet lachen! Dan zou hij het wezen van dé vrouw begrijpen en daardoor zijn eigen innerlijk!
      Dat heet zelfbeschikkingsrecht en dat geldt voor man én vrouw!
      Het is ook helemaal geen “fact of life”, een voorbeeld van het patriarchale systeem van de laatste duizenden jaren van deze hele planeet!
      Daardoor kúnnen sommige lui die zichzelf als spiritueel hogergeplaatsten opwerpen dit niet zijn, omdat de machtsongelijkheid tussen man en vrouw en ook de kastenindeling in sommige landen, bij het aardse horen en niet bij het spirituele. Daarmee zijn Boeddha en de Dalai Lama voor mij door de mand gevallen, want dan zouden zij de positie en waardes van de vrouw binnen de schepping zien zoals deze wérkelijk zijn. En deze bekrompen en kromme denkbeelden alláng hebben overstegen!
      Zij zitten dus nog vast aan aardse denkbeelden en kunnen daardoor nog geen verlichten zijn, want door hun positie versterken zij deze denkbeelden juist, omdat ze deze ook uitdragen in woord en gedrag. Zij zijn daardoor onderdeel van het aardse denken en helemaal niet getransformeerden!
      P.S. Ik hoef hier geen antwoord noch belering op! En hoef ook niet bekeerd te worden!

        • Vind ik ook Erik. Goed dat we bij het aan de kaak stellen van het grotere kwaad het kleinere en piepkleine niet vergeten. Het zou goed zijn als alle bedenksels van Jaweh, Allah, Boeddha en andere visionairen in de prullenmand verdwijnen wegens aanzetten tot vrouwvijandigheid. Ontdaan van de reli-elite en hun propagandisten is opruimen van de laatste restjes patriarchaat en macbo-denken een koud kunstje. Snel met Asia Argento de barricades op. #IkNIet

    • Inderdaad. Er zijn een paar goeie soaps maar in de meeste zijn de vrouwen of gemene en gevaarlijke heksen of vrome, maagdelijke en lieftallige dames. Er tussenin is niets.
      Een rijke man met status wordt verliefd op een vrouw van eenvoudige afkomst. Zij wil hem niet want ze heeft al een vriend. Hij verkracht haar, zij is eerst boos maar vergeeft hem en wordt eindelijk toch op hem verliefd. Ze trouwen. Rijke mannen met status kunnen weinig verkeerd doen, en vrouwen onderwerpen zich aan hen.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*