Vreemdeling thuis (7). Samen reizen

Ales Ouddiep, Vreemdeling thuis, Samen onderweg, Stiltecoupé
Locatie: stiltecoupé trein Zwolle-Amsterdam

Wie de trein van het Noorden naar Amsterdam neemt, passeert sinds jaar en dag Zwolle. Daarna zijn er twee wegen. Je kunt ‘via Amersfoort’ met de Veluwse cultuurbossen als uitzicht of ‘via Lelystad’ over de vroegere Zuiderzeebodem. Ik koos voor het laatste. En voor een ‘stilte’-compartiment.

Een jong gezin stapte in Zwolle in en vulde de ruimte met familiale geluiden. Snoepje? Even wachten. Zitten, Joeri! Laat maar! Hier. Nu ik! Raymond, geef terug! Hou je mond! Ik wil. Mag ik? Vooruit dan. Mijn lezende buurman keek gestoord in hun richting, wij wisselden blikken van verstandhouding. Hij stond op en wees vriendelijk op het STILTE-opschrift, hij moest werken enzovoort. De ouders verontschuldigden zich, ze hadden het bordje niet gezien en verhuisden naar een andere wagon. Hij las verder in zijn rapport, ik keek in verwondering naar het voorbijschietende landschap van Flevoland – ooit ingepolderd, deels ‘aan de natuur teruggegeven’, nu een eigentijdse cultuurwildernis.

Alex Ouddiep, Vreemdeling thuis, Stiltecoupé

We stoppen op een verhoogd station, uit- en instappen. Een massa perst zich door de deur van het compartiment, bezet dit voor de helft. Tassen, rugzakjes, mandjes, rolkoffertjes vullen de ruimte tussen de banken. Alles wordt luid benoemd. Hier maar zitten. Even kijken in de mand. Ik zet mijn bril op. Leuk sjaaltje. Is zo’n leren hemdje niet warm? Even denk ik dat zich hier een groep genesteld heeft die elkaar kent, een klas of een club. Maar je hoort geen namen roepen. Ze lopen sterk uiteen qua leeftijd, geslacht of afkomst –  maar ze zien er goed uit, spreken  Nederlands in allerlei varianten. Wel luid. Een jongeman  houdt in mijn richting een eindeloze monoloog over het probleem of hij wel of niet een birthday bash moet organiseren, via zijn mobieltje. Dan ontstaat er hilariteit: iemand heeft het STILTE-bordje ontdekt en roept uitdagend: Koppen dicht mensen, anders wordt onze conducteur nog boos. Luid gelach, ze bauwen hem na. Het staat er  toch duidelijk, dombo, kun je niet lezen? En dan in koor: Ze zijn zo stil, zo stil, zo stil… Wakkere jongens brullen hoe belachelijk alles is, regels zijn stom, werken is klote – en zwaaien met een rode Ajax-sjaal.

Het bordje en de sjaal zijn hier ‘symbolen die werken als kristallisatie-kern in een oververzadigde vloeistof,’ schreef Elias Canetti* een halve eeuw geleden.  Individuen  worden samengepakt tot groep, de van zichzelf bewust geworden massa wordt tot horde, ze laat zich nu leiden door emotie en spiegeling aan elkaar, het vermogen tot zelfbeheersing verdwijnt.

Deze objectiverende woorden spelen door mijn hoofd terwijl ik schrijf. Maar in de trein waren mijn gevoelens minder koel, veelzijdiger.

Voorop: hoe deze massa zich ook opstelt, ze vormt de meerderheid en daar ga ik niet tegenin.
Ook: ik zeur, in Brazilië en Italië is dit normaal, ik had het misschien leuk en ‘karakteristiek’ gevonden.
Maar: we zijn hier in Nederland, ik ken de regels van ouds en deel de toekomst.
En: zie ik hier niet gewoon een ander soort mensen voor me, een nieuw soort? Mensen die niet denken aan wat mag en moet, meer aan wat ze willen en kunnen, mensen die hun vrijheid zoeken.
En daar weer tegenin: het zijn mensen die alleen hun eigen vrijheid zoeken.

Op het Centraal Station laat ik bij het uitstappen iedereen voorgaan. Wel zo netjes, leerde ik als kind, en je komt zo niet in de verdrukking….

*Elias Canetti: Masse und Macht, 1960

Alex Ouddiep verwisselde zijn woonplaats Chiang Mai twee maanden voor Europa: Nederland, Friesland, Portugal. Hij doet verslag van min of meer toevallige gesprekjes in de publieke ruimte. Komende woensdag slot:  Nijhoffs jongen

Foto’s

Cultuurwildernis Oostvaardersplassen: Boswachtersblog.nl
Stiltecoupé Ssst: Upcoming.nl
NS-tour langs Oostvaardersplassen: Treinreiziger.nl

Voorgaande afleveringen: Inburgering,  Land van Dromen, Pizzaberber, Ses fromages. Friezen, It heitelán

 

 

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*