Voor de sociaaldemocraten zit het erop

Peter van Nuijsenburg, de sociaaldemocratie, PvdA

De PvdA bestaat dezer dagen 75 jaar. Toch blijven feestelijkheden uit. Vooral vanwege corona, natuurlijk. Maar ook om andere redenen is er nauwelijks aanleiding om het Morgenrood aan te heffen. De PvdA verkeert in een ernstige, om niet te zeggen existentiële, crisis en met haar de sociaaldemocratie in het algemeen.

De Nederlandse sociaaldemocraten waren tot voor kort een vaste grootheid in de polder. Ze leverden na de oorlog drie keer de minister-president (Drees, Den Uyl en Kok), hadden een abonnement op het burgemeesterschap van grote steden en golden als een betrouwbare bestuurspartij. Das war einmal, zeggen de Duitsers.

Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen, in 2017, leed de PvdA een ‘historische’ nederlaag. Ze werd weggevaagd. Van de 38 zetels hield ze er 9 over. Na het debacle besloot men ‘te vernieuwen’ dan wel ‘terug te gaan naar de roots’. Als dat iets heeft opgeleverd is dat de kiezer ontgaan. De PvdA schommelt in de peilingen nu, ruim een maand voor de volgende Kamerverkiezingen, rond de 11 á 12 zetels. Het perspectief tendeert, kortom, niet naar wederopstanding maar naar een nieuwe zeperd.

Peter van Nuijsenburg, de sociaaldemocraten, PvdA
PvdA kopstukken Wouter Bos, Hans Spekman en Lodewijk Asscher op verkiezingsavond 2017, de partij verloor 29 zetels.

Zoals gezegd, de PvdA staat hierin niet alleen. Ook andere sociaaldemocratische partijen verliezen verkiezingen, en dus macht en invloed. De belangrijkste, de Duitse SPD was ooit goed voor ruim 40 procent van de stemmen. Dat is nu afgekalfd tot 15. Ze zijn in de peilingen ruim ingehaald door de Groenen die zich na de Bondsdagverkiezingen in september opmaken voor een regering met de conservatieve CDU.

In Frankrijk zijn de socialisten zelfs geen schim meer van wat ze ooit waren en moeten nu ook de populisten van Marine Le Pen voor zich dulden.

In het VK leed Labour ruim een jaar geleden de zwaarste nederlaag in 85 jaar en slaagt ze er niet in te profiteren van het geblunder van Boris Johnson en zijn Conservatieven.

In de Scandinavische landen is het iets beter maar ook daar kan de vlag niet uit. De tijd dat de Zweden de verkiezingen net zo goed administratief hadden kunnen afdoen omdat de sociaaldemocraten toch de meerderheid zouden halen, is voorgoed voorbij.

Peter van Nuijsenburg, de sociaaldemocraten, PvdA

Optimisten zien vermoedelijk enige lichtpunten in de overwinning van de Democraat Joe Biden bij de presidentsverkiezingen van afgelopen november. Biden won met het meest linkse programma sinds mensenheugenis. Nog afgezien van de vraag wat er van terecht komt, waren de verkiezingen vooral een afrekening met Donald Trump. Geen reden om je als naar successen smachtende sociaaldemocraat rijk te rekenen.

De grote vraag is natuurlijk: hoe kan dat? Hoe is het mogelijk dat een beweging die zeker in West-Europa zoveel tot stand heeft gebracht, naar de zijlijn is verdrongen en op zijn best mag hopen op een uitschieter naar boven en een plaats in de regering als juniorpartner.

Over de oorzaken van dit verval kun je een stevige boom opzetten. Over (gebrek aan) kwaliteit van leiderschap, ideële armoede en de daaruit voortvloeiende algehele futloosheid en desoriëntatie waaronder veel sociaaldemocratische partijen gebukt gaan. Die komen later aan de orde. Maar de belangrijkste reden is dat de sociaaldemocratie overbodig is geworden. Of vriendelijker uitgedrukt, ze is het slachtoffer van haar eigen succes.

Peter van Nuijsenburg, de sociaaldemocraten, PvdA
PvdA premier ‘Vadertje’ Willem Drees is de grondlegger van de Nederlandse verzorgingsstaat.

De grote bijdrage van de PvdA en de Europese geestverwanten aan de gemeenschap is de verzorgingsstaat. Ze deden dat niet alleen, de christendemocraten en liberalen leverden ook hun aandeel. Maar de sociaaldemocratische partijen waren als vertegenwoordigers van de arbeidersklasse ideologisch en politiek de drijvende kracht. Daarvoor kunnen ze niet genoeg geprezen worden.

Hoe doorslaggevend hun invloed was moge blijken uit het feit dat de politiek in West-Europa zich voltrekt binnen de sociaaldemocratische bandbreedte. Geen partij haalt het in haar hoofd de verzorgingsstaat ter discussie te stellen. Het debat gaat hooguit over de betaalbaarheid, het voorkomen van fraude en de aanpak van al dan niet vermeende profiteurs. (Dat laatste ging in de polder bij de zogeheten toeslagenaffaire gruwelijk mis. Daarbij werden mensen ten onrechte gebrandmerkt als fraudeurs en soms tot de financiële ondergang gedreven). De verzorgingsstaat is zo onomstreden dat een liberaal als minister-president Mark Rutte ‘Nederland een door en door socialistisch land’ kan noemen.

Peter van Nuijsenburg, de sociaaldemocraten, PvdA

Met de verzorgingsstaat hebben de sociaaldemocraten het belangrijkste deel van hun agenda verwezenlijkt. Hun taak zat er op. Maar wat dan? Zichzelf opheffen? Samengaan met andere progressieve partijen? Dat zou voor de hand hebben gelegen.

De PvdA ging op zoek naar andere thema’s, hoopte zich met andere kwesties te profileren en, vaste prik, te ‘vernieuwen’. Sociaaldemocraten gingen ‘multiculti’, werden ‘actiepartij’, poetsten de internationale solidariteit op en gingen de strijd aan met elk onrecht in de wereld dat je verzinnen kunt. Helaas verloren ze de eigen achterban uit het oog. In ‘de oude wijken’ waren hun kiezers niet zo gecharmeerd van die nieuwlichterij. Er viel in de eigen buurt nog genoeg te doen. En omdat ook de populisten nooit aan de verzorgingsstaat zouden morrelen, konden ze daar met gerust hart op stemmen.

Een partij is ook een product dat ‘in de markt gezet’ moet worden. Met als belangrijkste wervende kracht de politiek leider. Hij of zij is voor de meeste kiezers belangrijker dan het programma dat toch niemand leest. In de keuze van die leiders hadden en hebben de sociaaldemocraten de laatste tijd niet zo’n gelukkige hand. Lodewijk Asscher had zijn partij naar de grootste afstraffing aller tijden geleid. Niettemin, hij zou nu nog lijsttrekker zijn geweest als hij niet had moeten opstappen wegens zijn rol in dat toeslagen schandaal. Nu moet de PvdA het doen met een mevrouw die vrijwel niemand kent.

Peter van Nuijsenburg, de sociaaldemocratie, PvdA
PvdA lijsttrekker Ploumen (tweede van links) samen met voorganger Asscher.

Bij de buitenlandse kameraden is het niet beter. Labour ging in 2019 de verkiezingen in met een leider, Jeremy Corbyn, die voor de meeste Britten zo aantrekkelijk was als radioactief afval. Hij behaalde het slechtste resultaat sinds 1935. De Duitse Genossen laten de partijleiding over aan een duo, man en vrouw uiteraard, uit de catalogus ‘kleurloze apparatsjiks’. De nederlaag bij de verkiezingen in september lijkt voorgeprogrammeerd.

De sociaaldemocratie is een beweging zonder natuurlijke achterban, overtuigende leiders, inspirerende ideeën en elan geworden. In het geval van de PvdA wordt overleven op eigen kracht met het jaar moeilijker en is de enige oplossing een fusie met GroenLinks. Dat betekent opgeven van de eigen identiteit. Dat doet pijn, ongetwijfeld. Maar het alternatief is verder wegkwijnen tot de karikatuur van de machtige beweging die ze eens was.

 

Eerder op Trefpunt: Moet de PvdA nog wel gered worden?
 
Over Peter van Nuijsenburg 259 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

2 Comments

  1. PvdA heeft zijn eigen ondergang op diverse fronten bewerkstelligd. Men had in de jaren 80 en 90 absoluut geen oog , voor de problemen , die er speelden in de oude wijken. De oude achterban die daar woonde heeft men geen oog voor gehad. Maar wel undertussen de multiculturele samenleving verheerlijken , wegkijken van de problemen, en het electoraat zag met de problemen opgescheept in de wijken. Tot grote schrik van vele P vdA stemmen werden deze B uitenlanders waar men zoveel problemen had , ook nog eens kamerlid in hun partij . Die mensen voelden zich masaal verraden

  2. De PvdA geeft mij al jaren een ‘meh’ gevoel. Te vaak toch geflirt met rechtsige partijen. I heb altijd trouw de programma’s van de linkse en de progressieve partijen gelezen maar de PvdA deed mijn rode hartje niet echt sneller kloppen. Verre van. Dit jaar lijkt men wat terug gekomen van het flirten op rechts maar is op het oog drie kwart uitruilbaar met Groen Links en wat resteert allemaal weinig spannends. Een soort Groen Links light programma dus.

    Labour heeft nogal wat steun verloren omdat naar ik begreep een flink deel van de achterban vóór de Brexit was. Teleurgesteld in Westminster en Brussel, die de ‘man (vrouw) met de pet’ weinig te bieden hebt op wat schaven of zelfs zagen aan wat de sociaal democraten in de vorige eeuw aan sociale zaken bereikt hebben.

    De Amerikaanse democraten zijn vanuit Europa gezien totaal niet links of sociaal-democratisch. Het zou zo het stempel CDA of VVD kunnen krijgen maar dan nog met wat meer liefde voor het kapitaal en de vrije markt.

    Zichzelf opnieuw in de markt zetten… misschien moeten ze eens terug naar de basis. Wat Marx gaan lezen en zich dan inzetten voor bijvoorbeeld coöperaties, het brengen van democratie op de werkvloer, zodat de simpele loonslaaf werkelijk wat te zeggen krijgt over het bedrijf waar hij of zij werkt. Niets geen winsten afromen naar aandeelhouders buiten het bedrijf. Of waarom daar stoppen? Wat denken aan de piramide op zijn kant gooien: laat de werknemers stemmen over wie hun manager en baas mag zijn. Bij slecht resultaat: weg baas. Ik vrees dat dat de rood is voor een PvdA. Of zullen ze toch nog eens een veren terug vinden?

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*