Vertrouwen als smeerolie


Alles is anders door dat ‘kutvirus’ (Mark Rutte). Dus ook de campagne voor de Kamerverkiezingen van volgende maand. Het traditionele campagne voeren is niet meer mogelijk. Folderen, aanbellen bij de argeloze kiezer, massabijeenkomsten, het behoort tot een voorbij tijdperk. Het meeste gebeurt nu online, van partijcongressen tot presentatie van de kandidaten. Of dat een gemis is, mag u zelf uitmaken. Zelf zit ik niet te wachten op Jehova-achtige aanbellers.

Geert Wilders (PVV) en Mark Rutte (VVD) tijdens het Jeugdjournaal lijsttrekkersdebat in 2012.

Toch, niet alles is anders. De gebruikelijke tv-debatten tussen de lijsttrekkers zouden nu belangrijker worden dan ooit. Het is voor sommige leiders vaak de laatste kans om toch nog iets van hun campagne te maken. Wie het daar verprutst, kan een goede uitslag vrijwel zeker op de buik schrijven.

Kranten houden verkiezingsprogramma’s tegen het licht en interviewen lijsttrekkers. De kieswijzers proberen de burger te helpen bij het vinden van de weg in het electorale doolhof. Dit keer doen 37 partijen mee in een poging om het land op het enig juiste, hun, pad naar de toekomst te voeren. Bij de nieuwe partijen gaat het kennelijk om de Olympische Gedachte: meedoen is belangrijker dan winnen. (Er is geen sporter die er zo over denkt, maar dit terzijde).

In die programma’s leggen de partijen uit wat hun plannen zijn. Je kan je vrolijk maken over het feit dat geen hond die programma’s leest. Toch hebben ze een functie. Ze geven aan welke richting de partij uit wil. Waar haar prioriteiten liggen en waar ze zich eventueel bij de formatie ‘hard voor zullen maken’. Voor wie die programma’s wel leest is het vaak een ontnuchterende ervaring. Te gedetailleerd en te vaak realiteitsvreemd in te vaak bloedeloos proza.

Sommige media toetsen die plannen, behalve op het eigen geluid, ook op de politieke haalbaarheid. Voor de getuigenis- en protestpartijen is dat niet van belang. Voor de getuigenispartij gaat het om het verkondigen van de boodschap, voor de protestpartij om het exploiteren van het onbehagen. Maar serieuze partijen die willen besturen, weten dat hun punten met die van de concurrentie uiteindelijk in de grote vaderlandse compromismolen zullen belanden.

In dit verband is het niet eens nodig om de vraag naar de praktische uitvoerbaarheid te stellen. Dat is in de politiek sowieso een zwak punt zoals ze bij uitvoeringsorganen als de belastingdienst, de GGD en het UWV zullen beamen. Het compromis heeft altijd voorrang. Of het nu werkt of niet.

Al deze bewegingen en manoeuvres onttrekken de waarschijnlijk belangrijkste factor aan het zicht. De meeste kiezers missen de tijd, zin of betrokkenheid om de dagelijkse politiek op de voet te volgen. Ze doen hun burgerplicht, gaan stemmen en hopen dat het goed uitpakt. Vooral, maar niet alleen, in de portemonnee.

Bij hen gaat het om de lijsttrekkers, of beter om hun vertrouwen in een lijsttrekker. De politieke kleur speelt een rol maar is zeker voor de ‘zwevende kiezer’ niet meer doorslaggevend. Het gaat vooral om de vraag of die leider in staat is de problemen op te lossen die voor de betreffende kiezer van belang zijn. Of in elk geval de indruk weet te wekken dat hij de juiste persoon is.

Lijsttrekkers en vervangers tijdens het Noordelijk Lijsttrekkersdebat op 8 februari 2021

Vertrouwen is de smeerolie van de vertegenwoordigende democratie. De kiezer delegeert het dagelijkse werk aan de politicus. Hij gaat er van uit dat deze die taak naar eer en geweten uitvoert. Als politici dat vertrouwen beschamen, en zeker als dat vaker voorkomt, ondermijnt dat niet alleen hun reputatie maar op den duur ook de geloofwaardigheid van het politieke bedrijf. Dat te herstellen kost jaren. Als het al lukt.

Hoe bewijst een politiek leider dat hij dit vertrouwen verdient? Door zijn in de loop der jaren opgebouwde staat van dienst, het winnen van verkiezingen, zijn competentie als bestuurder. En in crisissituaties waar hij kan laten zien dat hij uit het goede hout is gesneden. Mark Rutte en de Duitse Bondskanselier Angela Merkel danken hun hoge waarderingscijfers vooral dankzij het managen van de coronapandemie. Dat daarbij veel is misgegaan, nog steeds misgaat en nog zal misgaan nemen de burgers op de koop toe. Ze accepteren dat in een nachtmerrie van deze omvang fouten onvermijdelijk zijn.

Dat is niet alleen een bewijs van het vertrouwen in hun leiderscapaciteiten. Er spreekt indirect ook uit dat de kiezers de klus niet toevertrouwen aan de concurrentie. Voor met name de linkse oppositie is dat een hard gelag. Jesse Klaver (GroenLinks), Lilianne Ploumen (PvdA) en Lilian Marijnissen (SP) krijgen geen poot aan de grond. Hun plannen kunnen beter zijn, hun kritiek op het beleid mag nog zo terecht zijn, het telt niet. Ze missen statuur. Hun conduitestaat is te mager. Het is te veel gepruttel aan de zijlijn.

Buiten de eigen kring (en soms ook daarbinnen) worden ze niet voldoende serieus genomen, ook omdat ze weigeren de krachten te bundelen. Het zegt veel, zo niet alles, dat die drie linkse partijen volgens de peilingen samen nog niet het aantal zetels hebben dat de VVD van Rutte in haar eentje heeft. Men spreekt soms van een ‘links motorblok’ maar dit krijgt niet eens een solex in beweging.

Halsema (Groen Links), Wouter Bos (PvdA) en Jan Marijnissen (SP) bespreken vorming van links blok in 2006, het leverde ook toen niks op.

Je hoeft geen doorgewinterde cynicus te zijn om vast te stellen dat de coronacrisis een grote winnaar heeft opgeleverd. Rutte profiteert van een bekend verschijnsel uit de massapsychologie: in tijden van nood scharen we ons rond de vlag en de leider. Dat is zeker waar, maar het is een positie die hij zich eerst bij veel kiezers heeft moeten verwerven. Dat kan alleen omdat ze vertrouwen in hem hebben. Waarmee de cirkel rond is.

Of Rutte daadwerkelijk de staatsman is die een groot deel van de kiezers in hem zien, is nog te vroeg om te zeggen. Hij brengt wel een aantal eigenschappen mee die hem helpen. Hij is crisisbestendig, behendig (expert geitenpaadjes), en blunders (afschaffing dividendbelasting) en loze beloften (iedereen 1000 euro en geen cent meer naar de Grieken) blijven niet aan hem kleven. Dat is de teflon laag die elke bovengemiddelde politicus schijnt te hebben.

Dat vertrouwen is niet onvoorwaardelijk. Je kan wat je in jaren hebt opgebouwd in een vloek en een zucht verspelen. Door schandalen, blunders of door op het verkeerde moment de verkeerde keuzes te maken, zoals de PvdA door in 2012 te gaan regeren met ‘aartsvijand’ VVD. Maar ook omdat de kiezers na zoveel jaar op je zijn uitgekeken. Vertrouwen is een grillige metgezel.


Beste lezer

Trefpunt Azië is een reclamevrije site geheel gemaakt door vrijwilligers. Al onze berichten zijn voor iedereen te lezen. Maar het in stand houden van een website als Trefpunt Azië kost geld; er zijn kosten voor software om de site te maken en de huur van serverruimte zodat hij te zien is. Die kosten worden gedragen door leden van de redactie en die kunnen daarbij wel wat hulp gebruiken. Als u wilt helpen met een (kleine) bijdrage klik dan op de rode knop rechtsonderdaan op de pagina en doneer, dat kan al vanaf 3 euro. Wilt u op een andere manier helpen? Mail dan even met de redactie: post@trefpuntazie.com

Dankzij uw bijdrage kan Trefpunt Azië elke dag nieuws en achtergronden uit uw favoriete werelddeel blijven brengen.

 

Peter van Nuijsenburg
Over Peter van Nuijsenburg 247 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*