Verkiezingen VS. Vallen de Verenigde Staten uit elkaar?

‘Voorspellen is moeilijk, vooral van de toekomst’, aldus Yogi Berra. Berra was de Cruijff van het honkbal. Dezelfde status, net zo’n geniaal orakel. Voor de gewone sterveling als u en ik is de boodschap helder. Blijf uit de buurt van voorspellingen, misschien alleen met uitzondering van het weerbericht van morgen en overmorgen. De buienradar zit er niet altijd naast.

De uitslag van de Amerikaanse verkiezingen staan nog niet vast. Het kan nog dagen, zo niet weken duren, voor we weten wie de nieuwe president is. Blijft Donald Trump in het Witte Huis of rijdt de verhuiswagen van Joe Biden voor?


De koude burgeroorlog. Trump preekt de overwinning terwijl miljoenen stemmen nog niet zijn geteld.

Niettemin kunnen we ongeacht de uitslag een ding vaststellen zonder ons op te dun ijs te wagen. De VS zijn en blijven tot in het merg verdeeld. Wie ook president wordt, hij staat aan het hoofd van eigenlijk twee naties, twee Amerika’s. Een Republikeinse en een Democratische. Deze twee naties staan vaak lijnrecht tegenover elkaar. Ik heb het wel eens een koude burgeroorlog genoemd. Dat is misschien dichterlijke overdrijving maar het maakt de situatie hopelijk duidelijk.

Verkiezingen, polarisatie en koude burgeroorlog

De Democraten zijn een verzamelbekken van vooral progressievere, meestal hoger opgeleide, soms politiek correcte kiezers. Het is ook de partij van de zwarte bevolking en andere minderheden. De Republikeise kiezer is blank, nationalistisch, conservatief, religieus en dol op zijn wapencollectie. Dit is kort door de bocht, op het karikaturale af, maar net als een karikatuur vergroot het de essentie uit.

Die tegenstellingen zijn niet alleen verankerd in ideologie en wereldbeschouwing. Ze werken ook door in persoonlijke verhoudingen. Democraten en Republikeinen kunnen vaak niet meer door dezelfde deur. Familieleden mijden elkaar, vrienden zeggen elkaar de vriendschap op, buren groeten elkaar niet meer. Je buiten de eigen bubbel wagen, is misschien nog niet gevaarlijk maar vaak onaangenaam. Dit is polarisatie die buiten alle oevers treedt en soms doorslaat in regelrechte, wederzijdse haat.

Tot nog toe is het bij een koude burgeroorlog gebleven. Het risico van een ‘hete’ is zeker aanwezig maar hoe groot dat is, weet niemand. Zelf schat ik het niet hoog in, maar ik kan nog geen voetbaluitslag voorspellen, laat staan een heuse burgeroorlog.

Het lijkt op het eerste gezicht ondenkbaar maar de VS zouden wel eens langzaam uit elkaar kunnen vallen. Dat hoeft nog niet geografisch te zijn, hoewel daar al sprake van is, maar om te beginnen vooral mentaal. Het zal als eerste op wijkniveau te zien zijn, waar gelijkgestemden bij elkaar gaan wonen. Dat is nu al in sommige (voor)steden, regio’s en staten het geval. Als een olievlek zal het zich vervolgen uitbreiden tot je overheersend Republieinse (rode) en Democratische (blauwe) gemeenschappen hebt. Je hoeft maar een blik op de verkiezingskaart te werpen om te zien dat nu al hele delen van het land rood of blauw zijn ingekleurd. De staten in het oosten en het westen, zoals New York en Calfornië zijn van oudsher blauw. Het zuiden en het middenwesten, zoals Texas en Ohio, rood.

De beweging krijgt haar eigen dynamiek

Die dominantie van bijvoorbeeld rood kan zo bedrukkend worden dat blauw op de duur wegtrekt en zijn heil zoekt bij Democratische geestverwanten. Het zal niet meteen een volksverhuizing worden maar als de beweging eenmaal op gang komt, krijgt ze haar eigen dynamiek.

Het kan en zal vermoedelijk tientallen jaren duren en met de onvermijdelijke horten en stoten, maar rode steden, regio’s en staten worden steeds roder en blauwe steeds blauwer. Een liberale Democraat zal niet gauw een strenggelovige Republikein als buurman kiezen en vice versa. De politieke en culturele tweedeling krijgt op den duur zo ook haar geografische uitdrukking. Het zou bovendien passen in een Amerikaanse traditie. Opbreken en op weg gaan naar graziger weiden, is een oer-Amerikaans thema.

De VS zijn een federale staat met grote autonomie voor de deelstaten. De boven geschetste ontwikkeling zou binnen deze federale structuur kunnen plaatsvinden. Dat zal onvermijdelijke te koste gaan van federale instituties. De politiek in Washington zal stappen terug moeten doen en zich nog meer concentreren op terreinen die de staten nu al aan haar hebben gedelegeerd: buitenlands beleid en defensie. Het Hooggerechtshof, de andere hoofdpijler van het federale systeem, zal meer, ook controversiële onderwerpen als abortus, homohuwelijk en wapenbezit overlaten aan de collega’s in de staten. Over het welzijn van de dollar zal de Centrale Bank, the Fed, blijven waken. De Fed is nu al een stelsel van regionale centrale banken.

Zo’n proces niet van bovenaf sturen

Toegegeven, dit is allemaal uit de losse pols en zwaarwegende factoren als economische en demografische ontwikkelingen zijn voor het gemak buiten beschouwing gelaten. Net als de vraag in hoeverre je zo’n proces van bovenaf kan sturen en of dat wenselijk zou zijn. Het is eerder iets dat door experimenteren op lagere bestuursniveau’s, lokaal en regionaal, langzaam gestalte kan krijgen. En dan nog, de Amerikanen kunnen halverwege zo’n experiment op andere gedachten komen en besluiten het toch min of meer bij het oude te laten.

Koude burgeroorlog. Biden: ‘We’re on the right track to win…’

Veel zal afhangen van wie de komende jaren in het Witte Huis zit. Als Trump aanblijft en de polarisatie verder opliert zou het voor Democraten aantrekkelijk kunnen worden om nieuwe wegen te zoeken. Wordt Biden de nieuwe hoofdbewoner, dan kun je er donder op zeggen dat veel Trump-fans hem niet als hun president zullen erkennen. Wat dan zou kunnen gebeuren, is waar de scenarioschrijvers van Hollywood en Netflix het patent op dachten te hebben. De nu nog koude burgeroorlog zou wel eens kunnen ontvlammen.

Dat is allemaal beroerd klinkende toekomstmuziek met als leitmotiv dat het huidige systeem niet meer werkt. In een functionerende democratie kunnen onderdelen die niet (meer) naar behoren functioneren gerepareerd of vervangen worden. Wij hebben in de loop der jaren onze grondwet en kiesstelsel regelmatig aangepast. De Amerikaanse is en blijft vooral een tekst die de stichters van de staat bijna 250 jaar geleden hebben opgesteld. En in sommige kringen groeit het inzicht dat de kern van de tekst ondanks aanpassingen niet meer van deze tijd is.

De grondwet is heilig

Hillary Clinton haalde vier jaar geleden de meeste stemmen, bijna drie miljoen meer dan Trump. Toch werd Trump president. Hij had de meerderheid in het college van kiesmannen waarin de dun bevolkte, vaak Republikeinse staten oververtegenwoordigd zijn. Ondemocratischer kan het niet, zou je zeggen. Rijp voor verandering. Alleen, het zal niet gebeuren. De grondwet is te heilig.

De prijs is dat presidentsverkiezingen voor grote groepen hun legitimiteit verliezen. De president is niet hun president. Dat ondermijnt op den duur onherroepelijk het fundament van het systeem en dus de politiek. En dit zou kunnen leiden tot het uiteenvallen van de VS. Maar daarbij moeten we wel de woorden van Yogi Berra in de oren knopen.

Eerder op Trefpunt:  columns verkiezingen VS

 

Over Peter van Nuijsenburg 259 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

1 Comment

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*