Verkiezingen VS. De Republikeinen zitten vast in Trumpland


Peter van Nuijsenburg, Verkiezingen VS, De Republikeinen, Trumpland,
Hoe Trump de Republikeinse partij veroverde
Afb. Axios

De Amerikaanse presidentsverkiezingen van volgende week zijn weer eens de belangrijkste sinds mensenheugenis. En inderdaad, dit keer staat er het nodige op het spel. Drijven de VS onder Donald Trump verder af richting wanbeleid, chaos en corruptie? Of kiezen de burgers voor een herkansing onder de, toegegeven, weinig bezielende leiding van Joe Biden?

De wereld houdt, zoals dit kennelijk moet heten, ‘de adem in’. Het gaat bij de verkiezingen niet alleen om de VS, maar ook om ‘ons’. Wordt de supermacht met Biden weer een betrouwbare partner of gaat ze verder op haar retour met Trumps ‘America first’?

Wat ook op het spel staat is de toekomst van de Republikeinen als politieke partij.

Ooit waren de Republikeinen een ‘normale’ Amerikaanse partij. Onder het dak van de Grand Old Party (GOP) verenigden zich een breed scala aan belangen, richtingen en een ruime diversiteit aan persoonlijkheden. Het was een zogeheten ‘big tent-partij’. Wie enige affiniteit had met de ideologische grondtoon, meestal verlicht conservatief, kon er zijn plaats vinden.

Een big tent-partij is een coalitie van verschillende stromingen

Zo’n big tent partij is kenmerkend voor een tweepartijenstelsel. De debatten over ideologie en programma die in een meerpartijenstelsel tussen de partijen plaatsvinden, worden daar binnen de partij uitgevochten. Het zijn eigenlijk ‘interne coalities’ en zijn onderhevig aan dezelfde spanningen als de coalities van verschillende partijen.

De Democraten van Biden zijn nog steeds zo’n big tent-partij. Waar de vertegenwoordigers van de diverse stromingen, links, rechts, liberaal, arm, rijk, zwart en andere minderheden elkaar geregeld diezelfde tent uitvechten. Het was ook ooit de partij van de blanke arbeiders maar die voelen zich al jaren niet meer op hun gemak tussen de ‘latte’ drinkende elite, radicale feministen, activisten in alle soorten en maten en de politiekcorrecte herrieschoppers verenigd onder het onbegrijpelijke LBHQT-label. Zij zochten in grote getale hun heil bij de Republikeinen.

Dat is een van de raadsels waar politicologen en andere geleerden maar niet goed uit komen. De Republikeinen staan niet op de bres voor hun belangen. Het is tegenwoordig vooral een partij van orthodoxe christenen, ‘boze witte’ mannen en cynische plutocraten. De laatsten spannen de eersten voor hun financiële karretje in ruil voor steun aan rechts-religieuze stokpaardjes als een verbod op abortus en homohuwelijk alsmede een onbeperkt wapenbezit. Wat heeft een vakbondslid die een redelijk betaalde baan wil met een betaalbare gezondheidszorg en goed onderwijs voor zijn kinderen daar te zoeken?

Politiek gaat ook om identiteit en cultuur

Politiek, orakelen de geleerden, gaat niet alleen om belangen. Het gaat ook om identiteit, cultuur, normen en waarden. Die vinden ze kennelijk bij de Republikeinen en, vooral, bij Donald Trump. Dat Trump in zijn vorige leven een louche projectontwikkelaar was, en niet eens een erg succesvolle, met lak aan de belangen en gevoeligheden van zijn huidige aanhang, speelt klaarblijkelijk geen rol.

Het heeft de Republikeinen nu tot de Trump-partij gemaakt. Een partij zonder programma, of beter, waar Trump het programma is. Het heeft veel weg van een sekte, met een onaantastbare charismatische leider en een bloedfanatieke aanhang. Een politieke partij in de eigenlijke zin is het niet meer.

Het is verleidelijk maar te makkelijk om deze ontwikkeling alleen op rekening van Trump te schrijven. Trump is de laatste en meest virulente exponent van een verloedering die begon met de opkomst van Richard Nixon (president van 1968 tot ’74) en haar wortels heeft in een broeierig substraat van racisme, xenofobie, complotdenken en paranoia. (Eén van de invloedrijkste essays over de Amerikaanse politiek heet ‘The Paranoid Style in American Politics’ van Richard Hofstadter. Uit 1964 en nu weer helemaal actueel).

Nixon (bijnaam Tricky Dick) was niet de eerste die in deze wereld op stemmenjacht ging, maar tot de komst van Trump  wel de meest succesvolle. Hij werd geholpen doordat de VS net als nu weer een van hun turbulente periodes doormaakten. Het was de tijd van de protesten tegen de oorlog in Vietnam, de zwarte burgerrechtenbeweging, de seksuele revolutie, rock&roll, het generatieconflict en brandende binnensteden. Voor veel Amerikanen was dat te veel reuring in een keer. Zij vormden de ‘zwijgende meerderheid’ voor wie het ‘Nixon of de chaos’ was.

Nixon was geen slecht president

Vooral dankzij hen werd Nixon in 1968 president en in ’72 herkozen met een aardverschuiving. Nixon was overigens geen slecht president, zeker niet in de buitenlandse politiek. Met zijn kompaan Henry Kissinger maakte hij een einde aan de oorlog in Vietnam en herstelde hij de betrekkingen met het China van Mao, destijds een diplomatieke coup van je welste. Uiteindelijk liep het slecht met hem af. Hij trad in 1974 af om afzetting, impeachment, te voorkomen wegens het Watergate-schandaal.

Het was een roemloos einde maar zijn erfenis was ‘Nixonland’, zoals de historicus Rick Perlstein zijn analyse van de man en zijn wereld noemde. Het is een deel uit een serie baanbrekende boeken waarin hij de Republikeinse transformatie van redelijk verlicht conservatisme naar reactionair, racistisch, rabiaat religieus en plutocratisch populisme heeft onderzocht.

In dit Nixonland verschenen van tijd tot tijd ook een president als Ronald Reagan, conservatief maar met een zonnig gemoed (1980-’88) en een Republikein van de oude stempel als de eerste president George Bush (1988-’92). Maar ook zij stuitten bij hun beleid op de grenzen van Nixonland, zij het dat Reagan zich er meer senang voelde dan Bush sr.

Na Nixon en zijn paladijnen waren er later ook wegbereiders van minder allooi, zoals de leiders van de reactionaire Tea Party. Zij hadden hun eigen zwarte schaap in de persoon van Barack Obama. De president zelf was het doelwit van een permanente hetze – hij zou bijvoorbeeld geen echte Amerikaan zijn. En zijn beleid het onderwerp van voortdurende sabotage.

Peter van Nuijsenburg, Verkiezingen VS, Trumpland, De Republikeinen,
Afb. gezien op Axios

Trump is niet uit het niets opgedoken

Trump is dus niet opeens uit het niets opgedoken. Hij heeft een ontwikkeling die al aan de gang was, vooral in een hogere versnelling gezet. En en passant Nixonland uitgebreid tot zijn hoogsteigen Trumpland. Als buitenstaander zonder zelfs maar twee gram politieke ervaring kon hij dat niet alleen. Behalve op de gebruikelijke kliek meelopers en opportunisten was hij aangewezen op kopstukken uit het partij-establishment. (Die groepen overlappen elkaar niet zelden).

De meest cynische zagen in Trump vooral een pion die ze voor hun eigen agenda konden gebruiken. Zolang hun belangen samenvielen met die van Trump zijn ze daarin ook geslaagd. De enorme belastingverlaging stond bij hen en bij Trump bovenaan de agenda. Ook over het financieel-economische beleid in het algemeen zullen ze niet ontevreden zijn. Maar voor Trumps corona-beleid, als je de chaos zo wil noemen, zullen ze de handen niet op elkaar krijgen. Achter de schermen schijnt een groeiend aantal het experiment het na deze vier jaar meer dan genoeg te vinden.

Maar wat dan?

Als Trump de verkiezingen wint, en dat is ondanks zijn forse achterstand in de peilingen niet onmogelijk, is het antwoord duidelijk. De Republikeinen zitten definitief vast in Trumpland. De grenzen zijn dicht, geen ontsnappen mogelijk. Maar ook als hij verliest, verdwijnt Trumpland niet als bij toverslag van de kaart. Zo’n 40 procent van de kiezers zien in hem hun leider. Van die groep willen de fanatiekste voor hem letterlijk door het vuur gaan. Bij een nederlaag gaan zij niet zomaar over tot de orde van de dag. De vertrumping van de partij is te lang aan de gang en te ver voortgeschreden om teruggedraaid te kunnen worden.

De boel affakkelen en opnieuw beginnen?

De boel dan maar affakkelen en opnieuw beginnen, zoals sommige Republikeinse never-Trumpers voorstellen? Op de puinhopen een nieuwe gematigd conservatieve partij oprichten? Eén waarin het kapitalisme niet alleen voor de happy few werkt, maar ook voor de andere 99 procent.  Waarin ook minderheden zich welkom voelen. Met een Amerikaanse versie van de verzorgingsstaat. Het is een aardig idee maar of het ooit van de grond komt? De VS is een twee-partijen-land en een derde partij heeft nooit een poot aan de grond gekregen. Dat gaat ‘m zeer waarschijnlijk niet worden.

Trumpland is het eindpunt van een weg die de Republikeinen ruim 50 jaar geleden willens en wetens met Nixon zijn ingeslagen. En of ze er ooit uit ontsnappen, Joost mag het weten.

 

Voorgaande afleveringen verkiezingen VS

 


Peter van Nuijsenburg
Over Peter van Nuijsenburg 233 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*