Het Verhaal van de Week: De tijgers van Phimai (1)


In de late ochtend precies één dag voor de Loy Krathong-viering kwam ik vanuit Korat met een kakelende bus vol malle schoolmeisjes in het stadje Phimai toe. De scholieren met hun jonge borsten in wit meisjeshemd en met korte blauwe plissérokjes wuifden zich koelte toe. De school was vroeger uit vanwege het nakende feest. Boven de lage huizen van de stad, in het Khmerpark van Prasat Hin, over de rivierarmen brandde de middagzon in sidderende verticale stralen. Er bestond heel wat hemel boven Phimai.
De lucht voelde dik aan, als gesmolten vet.
In het stadje Phimai botsten de Moon en de Lamjakarat op elkaar. Rivieren met een zekere allure. Stedelingen woonden op en in het verleden. De vele ruïnes, de talloze Khmer-tempels, de laterietblokken vol gaten, de chedi’s, de uitbundige bougainvilles. Kinnarees zweefden door de straten, oud als de eeuwigheid. Maar tot wijd in de omtrek en ver weg lag de dynamiek van nieuwe centra, vele dorpen en gehuchten. Uitlopers van de beide rivieren kromden zich tegen de wijzers van de klok in, kronkelden met grillige kreken, beken en watergeulen omheen de bewoonde gebieden. Van bovenaf was het of Phimai als in de vangarmen van een enorme octopus verstrikt lag.
Die avond trok de maan mijn aandacht, op het randje na volrond. Ze stond in een hemel van geblauwseld organdie en had zich in een maagdelijk verenkleed gestoken, wit als van kinnareevleugels. Maar haar hardvochtige gelaat keek genadeloos op me neer.
Het droog seizoen kwam schitterend op gang in het stadje. Allemaal feestelijkheden. Allemaal bij de Lamjakarat, met vermaarde roeibootraces en later een levendige Loi Krathong. Iedereen was op de been.
Van Udon Thani tot Korat, tot Sisaket kwamen teams voor deelname afgezakt. Ranke roeiboten gleden van de trailers. Sierlijk geborstelde motieven van boeg tot voorsteven, emblemen van de clubs, felle kleuren, tekeningen van aloude hindoeïstische mythen.
Stel je voor! Tien spitse boten snijden naast elkaar door het donkere water. Met acht roeiers in twee rijen van vier bemand. Vooraan in de boeg een stuurman. Doet niets behalve brullen, dwingend de maat brullen, laag, schor, hard. Iedere boot vecht voor zijn eigen ritme, zijn eigen cadans, alvoor het gevecht met de tegenstander kan beginnen. De toeschouwers in trance.
Ik hou van Isaanse mensen en de manier dat ze in de beleving opgaan. Zelfs uit Bangkok was volk naar Phimai afgezakt. Het is een nationaal evenement. Voltallige families hadden zich op de trappen van de stroom verzameld. Ze zaten op hun hielen, vertelden gekkigheid, klonken met SangSom en sodabubbels elkaar heilwensen toe. Kinderen hinkelden de trappen op en weer omlaag, een buitenkans! In hun rechterknuist een waterijs dat smeltend langs hun ellebogen liep. Verdunde zilveren slierten waren het, hun kleine stemmen dreven tinkelend voorbij. Het stugge haar en de ogen van de jongetjes blonken koolzwart.
Voor de start was de rivier rimpelloos.
Straks zouden de golven van de boten en de roeispanen over de blauwe stenen soppende en klossende geluiden voortbrengen. Overal spande men strakgetrokken oranje doeken tegen de zon op.
De races hadden winnaars, ze werden overladen met medailles, vervolgens keerde iedereen naar huis.
Als je een hele middag in het gefonkel van de zonnestralen kijkt, moet je oppassen dat je geen visioenen krijgt. Op het laatst zie je alleen nog spiraalnevels en zwarte gaten en kartelige lijnen. Ze lijken op de snede van een mes in week vlees. Tenslotte wordt je alles zwart voor de ogen en heb je een zonnesteek.
Precies op de vooravond van Loi Krathong hadden de boeren het snijden van het suikerriet aangevangen. Die eerste sneden hadden geen doel, behalve het uitvoeren van oude sacrale handelingen. De monniken werden erbij gehaald. Het ritueel ging terug tot tijden die niemand zich nog herinnerde. Maar alle herinnering vond zich terug in de phi, de voorouderlijke geesten.
Iedereen zong. Vrouwen en jonge meisjes trokken in traditioneel brokaat en zijde door de straten, langs de oever van de Lamjakarat, dansend op vlugge voetjes. Handen en vingers liepen weg in kronkelende guirlandes op klanken van het lied. De woorden krulden van plezier op die mooie vochtige lippen, de toon in de stemmen klonk blijgestemd. Het gaf levenslust.

Bij volle maan in de twaalfde maand
loopt het water over de oevers.
Mannen en vrouwen, meisjes en jongens
maken sanoek op de dag van Loi Krathong.
Loi – Loi Krathong,
Loi – Loi Krathong.
Onze bootjes zijn gaan varen,
aanstonds vragen we de meisjes
de Ramwong te dansen…
de Ramwong te dansen
bij volle maan in de twaalfde maand.
Loi – Loi Krathong,
Loi – Loi Krathong.

Honderden kaarsenbootjes dreven op de Lamjakarat, met wierook, een bloem en een muntje. De inwoners plaatsten ze op het water en stuurden ze met een duwtje de wereld in. Ze dreven naar niets. Wie ze wegstuurde, had recht op geluk. Hoe verder de bootjes drijven, hoe langer de liefde voor een koppel zal bestaan.
De meeste lichtjes gaan al vlug uit, de bootjes zinken naar de bodem. Slechts hier en daar verdwijnt er eentje in de verte.

Phimai, december 2018 – juni 2019

Wordt vervolgd.

_____________________

Noten

# Phimai: Historisch stadje in het noordoosten van Thailand, district Nakhon Ratchasima. In ca. 1000 n.C. vormde het de westelijke grens van het Cambodjaanse Khmer-rijk. In de 11de eeuw bouwden de Khmer-koningen er een groot tempelcomplex, nu Prasat Hin Phimai genoemd. De architectuur vormde de inspiratiebron voor de later gebouwde tempels in de hoofdstad Angkor Wat en er werd een belangrijke handelsroute Phimai-Angkor aangelegd. De stad en de regio zijn later door de Thaise koningen ingepalmd en bij Siam ingelijfd.

# Loi Krathong: Lichtfestival dat zijn oorsprong heeft in aloude riten om de geesten van het water te danken voor de overvloedige regens. Het vindt plaats bij de volle maan van de maand november, bij het einde van het regenseizoen, als de rivieren op hun hoogste peil staan. De Thai, maar ook de bewoners van Myanmar, Laos en de zuidelijk regio’s van China laten volgens het gebruik op rivieren, kanalen, in vijvers kleine vaartuigen op het water wegdrijven. Ze bevatten een kaarsje, drie wierookstokken, een bloem, een munt en eventueel afgeknipte nagels of haarstreng. Men geeft het in dat jaar overkomen leed of begane fouten mee en hoopt op welvaren. Hoe verder de bootjes drijven, hoe meer kans op persoonlijk geluk.

# Isaan: Grote regio in het noordoosten van Thailand, éénderde van de Thaise bevolking, gesitueerd op het minder vruchtbare plateau van Korat. Men leefde voorheen uitsluitend van landbouw (rijst, suikerriet, cassave). Het gebied grenst in het noorden en oosten aan Laos; en aan Cambodja in het zuiden. Met die landen delen ze een gemeenschappelijke historie, cultuur en tradities, vandaar dat een Isaner verschilt van de Thai uit het centrale gebied. Ze hebben ook een eigen taal die andere Thai moeilijk of haast niet verstaan. En een eigen keuken. De Isaan is nu in volle emancipatie en heeft zich geplooid naar de eisen van de Thaise eenheidsstaat. In de afgelopen vijftig jaar trokken veel mensen uit Isaan naar Bangkok om geld in fabrieken en dienstverlening te verdienen. Ook leverde dit gebied in het voorbije halve millenium veel bruiden aan buitenlandse i.e. westerse mannen. Maar die tendensen nemen af door groeiende investeringen in industriële bedrijvigheid, die heden aan een steile klim toe zijn – en daardoor meer welvaart per capita genereren. M.a.w. voor de hedendaagse jonge vrouwen (en hun familie) is het minder belangrijk een westerse echtgenoot te vinden om te overleven. Ook kunnen ze voortstuderen, wat hun kansen vergroot, om in Thailand zelf aan de slag te gaan.

# Ramwong: Typische Thaise dans waarbij zowel mannen als vrouwen in een cirkel dansbewegingen maken met eenvoudige passen maar gestileerde handgebaren die uit elkaar wijzen en prachtige klederdracht. Ram betekent dans en wong is cirkel. Deze dans herleefde tijdens de Tweede Wereldoorlog ter verpozing in de bewogen tijden. Van origine een volksdans werd hij door de overheid in 1944 gestandardiseerd (met klassieke Thaise poses en oorspronkelijke instrumenten) zodat men nu van originele Thaise dans spreekt.

# Kinnaree: Afstammend van de Hindoe-mythologie is de kinnaree in Zuidoost-Azië een vogel, met hoofd, torso en armen van een vrouw gecombineerd met vleugels, staart en poten van een zwaan. De halfwezens houden van dansen en zingen, belichamen liefde en verliefd zijn en staan symbool voor vrouwelijke schoonheid, gratie en verleiding. In de Wat Phrae Kaew, Bangkok vind je mooie kinnaree-sculpturen.

# Prasat Hin Phimai: Stenen Vesting van Phimai. Groot tempelcomplex in het genoemde stadje, opgericht door de Khmer-heersers en via de 12de eeuwse koningsweg rechtstreeks met hoofdstad Angkor verbonden. Het complex was een soort ommuurde stad met de prang, hindoeïstisch symbool van de hemelberg Meru, als middelpunt. De grachten die de vier kosmische zeeën voorstellen staan nu droog. De buitenste muur van het complex heeft vier toegangen die naar de vier windstreken wijzen. Naast hindoeïstische kenmerken zijn er ook belangrijke boeddhistische invloeden.

# De ‘phi’ zijn geesten. Ze behoren tot het religieuze universum van het animisme – voorouderverering. Nu nog steeds in heel Azië elementair en prominent aanwezig naast nieuwere religies als het confucianisme, hinayana- of theravadaboeddhisme, zen-boeddhisme, taoïsme enz. In de moderne westerse wereld spottend als bijgeloof bestempeld.
Tot een paar millennia geleden was het wereldwijd de godsdienst van Homo sapiens. In feite polytheïsme. Sluit perfect aan bij het evolutionair proces. Wie moeten we anders dankbaar zijn voor ons bestaan dan onze voorouders… De drie woestijngodsdiensten (judaïsme, christendom, islam) hebben daar vanaf 3 000 jaar geleden de totalitaire monotheïstische ‘god’ (jahweh, god, allah) voor in de plaats gesteld – aan wie we ons leven te danken zouden hebben. Totaal geschift!

Featured image: Pinterest

 

 


Alphonse Wijnants
Over Alphonse Wijnants 36 Artikelen
Alphonse Wijnants (België) is gewezen leraar en directeur van middelbare scholen. Voormalig copywriter. Heden: Ronddwalen in Zuidoost-Azië en kortverhalen schrijven over mensen en voorvallen aldaar.

4 Comments

  1. Geweldig beschrijvend en prozaïsch. Boeiend en leerrijk zeker voor diegene die interesse hebben in de oosterse levenswijze. Hopelijk mis ik het vervolg niet.

  2. Mooi verhaal dank daar voor. Ik woon er zelf en herken veel van je verhaal. Kleine opmerking. Je schreef in je bijlage bij #Phimai; “De architectuur vormde de inspiratiebron voor de later gebouwde tempels in de hoofdstad Angkor Wat en er werd een belangrijke handelsroute Phimai-Angkor aangelegd.” Dit is niet geheel goed, de hoofdstad is Angkor en de tempel die er stond is Angkor Wat. Ik kijk uit naar het vervolg verhaal.

    • Dat is correct wat je opmerkt, Freek.
      ‘Ik herken veel van je verhaal,’ schrijf je,
      voor mij een heerlijk compliment.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*