Het verhaal van de Week: De devaluatie van de oknha

Nee, de oknha is niet de munteenheid van Cambodja, dat is de Riel, alhoewel je in dit land evengoed met de dollar kunt betalen. 1 dollar is 4000 riel en vooral in het begin kun je raar opkijken als je met 10 dollar betaalt en opeens een handvol riels terugkrijgt.

Wat is de oknha dan wel?

Niet ver van mijn standplaats in Tboung Khmum passeerde ik op mijn motor, als ik naar mijn werk ging, een opvallende weelderige tuin, waar achter een hoge muur een groots luxueus landhuis gelegen was. Voor deze muur, naast een imposant toegangshek, dat meestal open stond, was een huisje, voorzien van wachtpost. Ieder keer werden mijn ogen naar het openstaande hek getrokken en zag ik daarachter, onder diverse afdaken, minimaal drie luxe auto’s glimmen.

Marcel Gerritse, De devaluatie van de Oknha, luxueus huis
Eén van de twee toegangshekken bij de woning van een oknha.

Op het moment dat ik in een auto, naast mijn onderwijscollega gezeten op weg naar een scholenbezoek, voor de zoveelste maal langs dit opvallende huis reed, kwam de onvermijdelijke vraag over mijn lippen: “Wie woont er in dit huis?”. Het antwoord werd in twee woorden gegeven: “Een oknha”. Zijn tegenvraag luidde: “Weet jij wat een oknha is?”. Zijn verbazing was groot toen bleek dat ik dit inderdaad wist, aangezien ik er iets over had gelezen in een boek over Cambodja. (“Cambodia’s curse” van Joel Binkley is een aanrader voor eenieder die de Cambodjaanse cultuur in wil duiken.) Toevallig had er ook een heel artikel in een Engelstalige Cambodjaanse krant gestaan, die ik op internet las, aangezien er in de wijde omtrek geen krant, laat staan een Engelstalige, te krijgen is.

De titel oknha is een eretitel, die in vroeger tijden bij uitzondering werd verleend door de koning. In 1800 werd hier al gewag van gemaakt in historische boeken. De titel oknha werd gegeven aan rijke burgers, die zich uitermate verdienstelijk gemaakt hadden binnen de gemeenschap. Eenmaal benoemd tot oknha, werd ervan uitgegaan dat deze genereuze giften aan de koning deed toekomen.

Deze schenkingen werden weer beloond met titels, posities en zakenvoordelen, die de oknha nog rijker maakten. Zoals je ziet is nepotisme en corruptie niet iets van het heden, maar zijn beide diep geworteld in het politieke bestel.

Voor wat hoort wat

In 1993 verordende Hun Sen, de man die Cambodja al meer dan drie decennia in een ijzeren greep houdt, dat iedereen die minimaal $100.000 doneerde voor “publieke werken” de titel oknha zou ontvangen van de koning. In het naoorlogse Cambodja was dit een vorstelijk bedrag. Waren er 2004 nog maar 20 oknha’s, in 2008 waren dat er zo’n 200 en dat groeide uit tot 700 in 2016. Aan de toegenomen aantallen is wel te zien dat het een steeds groter aantal mensen voor de wind gaat in Cambodja.

Marcel Gerritse, De devaluatie van de Oknha, Hun Sen
Hun Sen (Bron: Wikipedia)

Aanvankelijk was de betekenis van oknha er eentje van eer en prestige, maar volgens critici is de titel verweven in een politiek patronagenetwerk, waarbij met een heden ten dage relatieve kleine donatie de weg geopend wordt voor lucratieve contracten met de regering. In plaats van “Pilaar van de samenleving”, die de titel in vroeger tijden suggereerde te zijn, zijn een aantal prominente oknha’s afgelopen jaren op negatieve wijze betrokken bij mensenrechten- en milieu-organisaties, illegale houtkap, landonteigeningen en andere maatschappelijke kwalen.

Enkele oknha’s van het eerste uur zetten vraagtekens bij deze explosieve toename van het aantal en pleiten er voorzichtig voor dat de verdiensten aan de gemeenschap de basis moet zijn voor het oknhaschap. Zo wijst dhr. Te Taing Por, oknha van het eerste uur, erop dat hij voorgedragen werd als oknha, omdat hij wegen aanlegde, scholen en ziekenhuizen liet bouwen. En dat hield niet op na het verkrijgen van deze eretitel. Hij verklaarde dan ook diplomatiek: “Als je oknha wordt, kun je niet zomaar doen wat je wilt”, voorzichtig wijzend naar de huidige “generatie” oknha’s.

Een andere oknha verbaasde zich erover dat sommigen deze titel kregen, terwijl ze niks bijgedragen hebben aan de gemeenschap (Aan wie zouden deze de $100.000 gegeven hebben?), terwijl andere oknha’s mensen ongelukkig maken en hun verplichtingen niet nakomen.

Premier Hun Sen’s geloof dat “de kracht van persoonlijke rijkdom” Cambodja kan ontwikkelen, is algemeen bekend. Hij moedigt de Cambodjanen aan om te streven naar de status van miljonair. “Ik heb één politiek doel en dat is de versterking van de lokale investeerders, want dat maakt Cambodjanen rijk. Als een land geen miljonairs heeft, van wie kunnen de armen dan het geld krijgen?” Blijkbaar is de regering zelf geen optie…….

Waarom heten zoveel scholen in Cambodja “Hun Sen school”?

Als een oknha gebeld wordt door Hun Sen, dan weet hij dat hij mogelijk klaar moet staan om Hun Sen te vergezellen naar een vergelegen oord om geld te spenderen aan een project om op deze wijze Hun Sen aanzien te geven. Zo is het voorgekomen dat Hun Sen, omringd door een aantal oknha’s de toegestroomde dorpelingen vroeg wat ze het meeste nodig hadden. In het naoorlogse Cambodja werd heel vaak “een school” teruggeroepen. Hun Sen spreidde dan zijn armen en zei vervolgens “Voorstel aanvaard”. De oknha wist dan, dat hij een school moest bouwen. (Toen ik dit las, snapte ik gelijk waarom zoveel scholen “Hun Sen” in hun naam hebben staan.

Marcel Gerritse, De devaluatie van de Oknha, Hun Sen school
Toen ik dit las, snapte ik gelijk waarom zoveel scholen “Hun Sen” in hun naam hebben staan. (Bron: pressocem.gov.kh)

De slimmerik deed voorkomen, alsof hij deze gift aan de dorpelingen uit eigen zak had betaald en als dank hingen de dorpelingen zijn naam aan de school.) Dat deze school vervolgens gevuld moest worden met capabele leerkrachten en voorzien van goede leermiddelen werd helaas vergeten…….

Zo’n school bouwen deed de oknha beslist niet met tegenzin, want hiertegenover stonden weer gunsten, zoals concessies op houtkap, die persoonlijk werden afgerekend met Hun Sen. Nu het land inmiddels praktisch ontbost is, worden grote stukken land “verkocht” om er enorme plantages op te zetten. Mensen die hier al generaties woonden en met lede ogen de ontbossing hebben moeten ondergaan, worden eenvoudig van het land gejaagd en moeten maar ergens anders hun onderkomen zien te vinden. Op deze wijze wordt er dubbel winst gemaakt door onze premier, die zelf zijn woorden meer dan waarmaakt en inmiddels tot de rijksten der wereld moet behoren……..

De explosieve groei van het aantal oknha’s laat de toenemende welvaart zien van een gefortuneerd deel van de Cambodjaanse bevolking. De toename van herenhuizen en het grote aantal luxe auto’s in het straatbeeld van Phnom Penh is het bewijs van een ongekende inkomensongelijkheid. De minister van Industrie kondigde aan dat Cambodja inmiddels een gefortuneerde klasse heeft, die het mogelijk maakt om een Rolls Royce showroom te openen, zodat hun opvallende weelde op de straten getoond kan worden. Hierbij zinspeelde hij precies op de doelgroep die waarschijnlijk rijk genoeg was om zo’n opvallende wagen aan te schaffen. “Er zijn nu veel oknha’s die geld hebben voor de aanschaf van deze auto’s. Ik hoop dat meer  Cambodjanen zo’n auto aan kunnen schaffen.”

Twintig procent leeft onder de armoedegrens

Kortom, het heeft er alle schijn van dat de regering meer oog heeft voor de rijken dan voor de armen. Hoe is dit te rijmen met het feit dat Cambodja één van de armste landen ter wereld is en bijna volledig afhankelijk is van buitenlandse hulp om zijn infrastructuur op te bouwen en voor de ontwikkeling van zijn basisbehoeften? Alle winsten van de natuurlijke hulpbronnen verdwijnen in de privé-beursen van een aantal uitverkorenen, die op deze wijze verstikkend werken op de verbeteringen in de levens van de gewone Cambodjanen. Onafhankelijk waarnemers hebben geconstateerd  dat vriendjespolitiek en corruptie, gelijktijdig zijn toegenomen met de toename van het aantal oknha’s. In de Corruption Perceptions Index behoort Cambodja tot de 18 meest corrupte landen ter wereld en neemt het op de ranglijst dezelfde positie als Zimbabwe in.

In een land waar 20% van de bevolking onder de armoedegrens dagelijks moet zien te overleven, is deze extreme toename van het aantal oknha’s ongerijmd en verbijsterend. Een woordvoerder van de Cambodjaanse tak van Transparency International (TI) verwoordde het aldus: “Vele oknha’s kopen deze titel voor het verkrijgen van zaken en voordelen om toegang te krijgen tot de speciale gunsten, die verleend worden door regering of overheidsdienaren.” Dat hierbij mensenrechten geschonden worden of armen de dupe van zijn, is van ondergeschikt belang. Het grote geld gaat voor. Het “rechtssysteem” is hierop aangepast. Mensen die van hun land zijn gejaagd, vanwege landonteigeningen, kunnen nergens “hun recht” halen.

Deze toename van het aantal oknha’s is wellicht een symptoom van een nog groter probleem in Cambodja, namelijk het ontstane grijze gebied tussen politiek en zakenwereld. Aangezien “de macht van het geld” regeert, creëert de regering geen stimulansen voor een gezonde economische ontwikkeling op lange termijn en zijn de korte-termijndoelen gericht op “het snel rijk worden” bijvoorbeeld door winning en uitputting van de natuurlijke hulpbronnen.

Een flink aantal oknha’s is parlementslid, uiteraard voor de regeringspartij CPP, en velen bezitten invloedrijke politieke posten in forums, waarvan Hun Sen zegt: “De beslissingen van de forums worden beschouwd als de beslissingen van de Ministerraad”.

Het oorspronkelijke beeld van oknha als weldoener voor de gemeenschap heeft mede door de explosieve groei van het aantal, plaats gemaakt voor weelde, nepotisme en corruptie. Een zelfde groei, lees devaluatie, maakte de functie van generaal door en hierdoor heeft dit kleine ontwikkelingsland inmiddels meer generaals binnen zijn grenzen dan heel Amerika.

Een woordvoerder van de CCP schoof alle vragen over de toename van de oknhas door naar het Koninklijk Paleis, aangezien deze eretitel nog steeds verleend wordt door de koning. De woordvoerder van de Koning antwoordde hier weer op dat de aanvragen van regeringszijde simpelweg worden afgestempeld. “De Koning  Norodom Sihamoni volgt het verzoek op van Premier Hun Sen, aangezien bij de aanvraag een document gevoegd is, waarin staat dat deze persoon zich gekwalificeerd heeft door “het land” te helpen met een bijdrage van $100.000. Deze woordvoerder ging nog een stapje verder door te verklaren dat de oknha oude stijl bijna is uitgestorven, aangezien de Koning, na het decreet van Hun Sen in 1993, zelf nog maar 3 à 4 personen voorgedragen heeft voor deze titel…….”

NB
In een decreet, gedateerd op 20 maart 2017 en ondertekend door Hun Sen, wordt aangekondigd dat de minimumdonatie voor het verkrijgen van de eretitel “oknha” opgehoogd wordt van $100.000 tot een bedrag van, schrik niet, $500.000. Op deze wijze wordt de devaluatie tegengegaan en is de titel enkel bereikbaar voor de allerrijksten, die er hun voordelen mee kunnen kopen!

 

Marcel Gerritse
Over Marcel Gerritse 3 Artikelen
Marcel Gerritse heeft tweemaal anderhalf jaar in Cambodja gewerkt in een onderwijsproject van UNICEF en is uitgezonden door VSO (Volunteer Service Overseas). Zijn eerste standplaats was Kampong Thom (juni 2013 t/m dec 2014) en zijn tweede plaatsing was in de nieuwe provincie Tboung Khmum (mei 2016 t/m dec 2017). Toevallig arriveerde hij net voor de vrije verkiezingen in 2013 en heeft het land vanaf die tijd zien “afglijden” naar een staat waarin de regeringspartij alle zetels wist te bemachtigen bij de verkiezingen in 2018, door de oppositie stap voor stap te ontmantelen. Marcel heeft op www.marcelgerritse.waarbenjij.nu zijn wetenswaardigheden geplaatst. Op gezette tijden zal hij in Trefpunt Azië een artikel plaatsen over zijn arbeidsverleden in Cambodja.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*