Het Verhaal van de Week: Banenmarkt voor nieuwe leerkrachten Cambodja

Rond half september is het spannend voor de geslaagde leerkrachten van de Cambodjaanse Pabo’s. In iedere provinciehoofdstad, 25 in getal, worden de banen verdeeld. Solliciteren is niet aan de orde.

Zo naderde ik op 15 september 2016 nietsvermoedend mijn kantoor op de POE (Provincial Office of Education) en zag ik dat zich veel mensen verzameld hadden aan de achterzijde van het gebouw, alwaar een grote vergaderzaal gevestigd is. Op mijn vraag aan een van mijn collega’s wat er aan de hand was, kreeg is als antwoord: “The new teachers are getting a job today”. (Langzaam raak ik er aan gewend dat je de dingen, die wij erg belangrijk vinden, niet van te voren te horen krijgt. Het is geen onwil, maar deze overdrachten vinden gewoonweg niet plaats. Ogen en oren goed open houden, de juiste vragen stellen en een flinke dosis flexibiliteit helpen absoluut in dit land!)

Marcel Gerritse, Banenmarkt voor leerkrachten Cambodja
Drukte voor en in de zaal met geslaagde kandidaten en ouders. De muren volgehangen met de te vergeven banen.

Hier moest ik uiteraard het mijne van weten en een minuut later stond ik met mijn vertaler aan de voorzijde van deze vergaderruimte. Zo te zien was die tot de laatste stoel gevuld. Zelfs in de deuropeningen en achter de ramen luisterden mensen naar wat de directeur van de POE te zeggen had. Aan de buitenmuren van het gebouw hingen lijsten met namen van scholen. Khemra, de vertaler, legde uit dat er 11 kleuterleerkrachten, 186 lagere-schoolleerkrachten en 59 leerkrachten voor het voortgezet onderwijs gezocht werden. Deze banen zouden deze ochtend ingevuld gaan worden. Tevens liepen er nogal wat “ouderen” buiten, maar dit waren toch geen beginnende leerkrachten? Inderdaad geen beginnende leerkrachten, maar dit bleken ouders te zijn, die meegekomen waren, om hun pas afgestudeerde zoon of dochter “advies” te geven.

Grote vellen

Ondanks al deze antwoorden werd het er voor mij niet duidelijker op, zodat ik maar eens bij een zijdeur ging kijken. Temidden van een forum zat de directeur van de POE. Hij had zojuist zijn speech beëindigd. Toen de forumleden leden zagen dat er een geïnteresseerde blanke collega in de deuropening stond, gingen alle deuren automatisch open. De vertaler en ik werden uitgenodigd om helemaal vooraan op twee “overgebleven” lege stoelen plaats te gaan nemen. Vervolgens begon zich voor mijn ogen een fascinerend schouwspel te ontrollen.

Marcel Gerritse, Banenmarkt leerkrachten Cambodja
Speech van de directeur POE, waarbij de “spelregels” uitgelegd worden.

Een aantal collega’s van de POE hingen voorin de zaal allerlei grote vellen op, die volgeschreven waren met Cambodjaanse teksten. Hierop bleken per district de scholen te staan, die een leerkracht zouden krijgen. Ieder vel had een aantal kolommen. Als er een 1 stond in een kolom, zou deze school één leerkracht ontvangen. Enkele scholen hadden een 2, een paar een 3 en er was een school die vier nieuwe leerkrachten zou mogen verwelkomen.

Dan was er een kolom waarin bij een aantal scholen “man” geschreven stond. Dit waren de meer “onveilige” scholen, die verder in het binnenland gelegen waren. De jongens waren verplicht een van deze scholen te kiezen. Een van de zeven districten van deze provincie ontbrak. Dat is namelijk het enige district dat enkel uit de provinciehoofdstad, Suong genaamd, bestaat. Vele leerkrachten trachten na plaatsing in een van de plattelandsdistricten na de drie verplichte lesjaren aldaar, terug te keren naar meer stedelijk gebied. Daardoor heeft deze stad leerkrachten in overvloed en hoeft deze stad niet “bemand” te worden.

Marcel Gerritse, Banenmarkt leerkrachten Cambodja
Collega’s van de POE hingen voorin de zaal formulieren met lijsten op.

Na een korte speech werd de banenmarkt geopend. Eerst waren de 11 kleuterschoolleerkrachten aan de beurt. De eerste naam werd omgeroepen. Dit meisje, dat de hoogste examenuitslag van de 11 gegadigden had, liep naar het bord met de 11 uitnodigende banen. Het enige dat zij hoefde te doen, was één van de scholen aan te wijzen. Hier ging vervolgens een dikke rode streep door en er werd omgeroepen welke school uit welk district ze had verkozen. Vervolgens meldde ze zich bij een tafel, waarachter twee collega’s waren gezeten, overhandigde twee pasfoto’s, die in een plastic hoesje zaten en tekende voor de school die ze had gekozen.

Niets meer te kiezen voor de leerkrachten

Nummer twee werd omgeroepen, kwam naar voren en het proces herhaalde zich, net zo lang tot nummer 11 aan de beurt was. Deze had dus niks meer te kiezen, want er was precies één school overgebleven. Voor hem, inderdaad een jongen, lag de school wellicht in een district ver van zijn thuisadres. Door deze opsomming werd gelijk zichtbaar voor iedereen wie de beste examenuitslag had en voor wie de uitslag minder gunstig was. Goede leerprestaties worden op deze manier “beloond”…

Elf kleuterleerkrachten voor de hele provincie, terwijl er nog maar zo weinig pre-scholen zijn…… Dit zet weinig zoden aan de dijk. Het zijn letterlijk 11 druppels op een gloeiende plaat. Echter veel tijd voor overpeinzingen was er niet, want…

Marcel Gerritse, Banenmarkt leerkrachten Cambodja
“Deze school in dit district wil ik wel.” Jonge kleuterleider heeft keuze uit nog 8 scholen.

Onmiddellijk daarna werd er overgegaan naar de 186 vers gediplomeerde leerkrachten, die in de zaal ongetwijfeld popelden om hun “eerste droombaan” uit te gaan kiezen. Laten er nu ook “toevallig” 186 banen op de lijsten te vergeven zijn, zo te zien eerlijk verdeeld over de districten. De grote districten laten meer vacatures zien dan de kleinere. Op de POE had ik al eerder vernomen dat er een tekort is van 1000 lagere-schoolleerkrachten, dus hoe men tot deze selectie is gekomen, is mij vooralsnog onduidelijk.

Allemaal meisjes

De eerste naam werd afgeroepen en dit “best scorende meisje” kon vrijuit kiezen uit zes “maagdelijke” districten en een zee van scholen, hetgeen ze ook vlotjes deed. Geboeid bleef ik kijken naar hetgeen volgde, geen moment kwam het in mij op om deze zaal te verlaten. Opvallend, de eerste 15 “bollebozen” bleken allemaal meisjes te zijn. Tot halverwege werden de keuzes snel gemaakt, tot de eerste districten “dichtgeslibd” waren met de rode doorhalingen. Een tweetal districten, nabij de provinciehoofdstad, dicht langs de hoofdwegen gelegen en dus makkelijk toegankelijk, waren duidelijk favoriet ten opzichte van de districten, die meer in het achterland liggen.

Inmiddels hadden zoveel meisjes een “jongensbaan” gekozen, dat de “positieve discriminatie” ophield en de jongens ook de banen mochten kiezen waarbij een wit vlakje in de laatste kolom stond. Op drie plaatsen was iets anders geschreven dan “jongen”. Op mijn vraag wat er met deze banen aan de hand was, kreeg ik als antwoord, dat deze gereserveerd zijn voor getrouwde wederhelften, waarvan de één al werkzaam is op diezelfde school.

Even was er commotie en wat vertraging, toen bleek dat een meisje en een jongen precies de zelfde eindscore hadden. Druk overleg volgde en het “elegante” besluit werd genomen dat het meisje de eerste keus mocht maken. Blijkbaar voorzag het protocol niet in deze situatie. Hoewel de keuzes minder werden, werd er toch best snel gekozen door de personen die naar voren werden geroepen. Wel was er druk telefonisch contact vanuit de zaal naar het “achterland” over de overgebleven banen. Deze ouder stond veelal buiten en gaf de beller allerlei adviezen over de districten, dorpjes en wellicht scholen die nog over waren.

Verloren generatie leerkrachten in Nederland

Het aantal rode strepen nam toe, meerdere districten raakten vol en de laatste 15 toekomstige leerkrachten konden nog uit twee verafgelegen districten kiezen, hetgeen ze soms aarzelend deden. De gedachte “Dan had je maar beter je best moeten doen”, kwam heel even cynisch in mij op en verwierp ik meteen. Zij hebben tenminste een baan, al is het misschien niet op de plek, die ze zouden wensen.

Marcel Gerritse, Banenmarkt leerkrachten Cambodja
De allerlaatsten wachten op hun afroep tot keuze in de inmiddels leegstroomde zaal.

Ze hebben niet het troosteloze vooruitzicht, die afgestudeerde PABO-studenten in Nederland de afgelopen jaren hadden en waarbij velen zelfs genoodzaakt waren een baan buiten het onderwijs te zoeken, zodat er een “verloren generatie” gecreëerd werd, enkele “gelukkigen” en “doorzetters” daargelaten. Deze afgestudeerden kunnen wel hun ideaal verwezenlijken! Er staan zelfs nog ruim 800 vacatures open, dus als je aan de Cambodjaanse PABO gaat studeren, krijg je zeker een baan in de toekomst en dit is geen voorgehouden worst, zoals in Nederland jarenlang het geval was. (Anno 2019 is dit beeld in Nederland totaal veranderd. Helaas krijgen de scholen deze verloren generatie niet meer terug.)

Aangezien deze selectie de rest van de ochtend in beslag nam, zou de “banenmarkt” voor de 59 leerkrachten voor het voortgezet onderwijs in de middag plaatsvinden. Ook hiertoe waren precies 59 banen, uitgesorteerd per vakgebied, op lijsten geschreven, die wederom voorin de zaal gehangen waren. Aangezien ik die middag enkel een blik in de zaal geworpen had en niet veel verschillen met de ochtend zag en toch ook andere werkzaamheden te doen had, ben ik ditmaal niet naar binnen gegaan. Helaas zijn er ook bij het Voortgezet Onderwijs vele, vele malen meer leerkrachten nodig en zijn ook deze 59 banen, evenzoveel druppels op de inmiddels bekende gloeiende plaat.

Naderhand heb ik uiteraard navraag gedaan hoe de POE tot de selectie van de scholen is gekomen. De ratio leerkracht/leerling blijkt maatgevend te zijn. De scholen met de meeste leerlingen per leerkracht komen bovenaan en op deze wijze ontstaat vanzelf een lijst van scholen. Een berekening, die recht doet aan de situatie en de hopelijk het ergste tekort een beetje verlicht.

Marcel Gerritse
Over Marcel Gerritse 5 Artikelen
Marcel Gerritse heeft tweemaal anderhalf jaar in Cambodja gewerkt in een onderwijsproject van UNICEF en is uitgezonden door VSO (Volunteer Service Overseas). Zijn eerste standplaats was Kampong Thom (juni 2013 t/m dec 2014) en zijn tweede plaatsing was in de nieuwe provincie Tboung Khmum (mei 2016 t/m dec 2017). Toevallig arriveerde hij net voor de vrije verkiezingen in 2013 en heeft het land vanaf die tijd zien “afglijden” naar een staat waarin de regeringspartij alle zetels wist te bemachtigen bij de verkiezingen in 2018, door de oppositie stap voor stap te ontmantelen. Marcel heeft op www.marcelgerritse.waarbenjij.nu zijn wetenswaardigheden geplaatst. Op gezette tijden zal hij in Trefpunt Azië een artikel plaatsen over zijn arbeidsverleden in Cambodja.

1 Comment

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*