De verboden films van Thailand

André van Leijen. Films Thailand, Homogeneous Empty Time, Filmfestivsl Rotterdam

Victory Monument

Vanuit de lucht gezien lijkt Victory monument in Bangkok op een zwart gat waar talloze hemellichamen omheen draaien. De hemellichamen zijn taxi’s in Jamin-kleuren van zuurstokroze tot groen/geel, begeleid door wriemelende scooters. Op de achtergrond kwijlt de Happiness Song van premier Prayuth in een eeuwig terugkerend refrein:

“We will do what we promised.
We are asking for a little more time.”

 En dan klapt het beeld ondersteboven alsof ineens een parallel universum zichtbaar wordt.

Zo begint Homogeneous, Empty time, de film van de Thaise regisseurs Thunska Pansittivorakul en Harit Srikhao, die afgelopen week op het Internationaal Film Festival Rotterdam te zien was. Kennelijk willen de regisseurs dat we met dat openingsbeeld Thailand eens op een andere manier bekijken. En dat is goed gelukt. Niet eerder heb ik een film gezien die de superstructuur van de Thaise samenleving zo indringend en zo genadeloos blootlegt.

Pubers
De eerste scène speelt zich af in de slaapzaal van een kostschool, waar tiener-jongens in witte onderbroeken lol trappen. Ze vergelijken de grootte van elkaars pik. ‘Hij is kleiner geworden doordat jullie om me heen staan’, beweert er een. Een ander stelt voor elkaar af te trekken. Het wit van de onderbroeken steekt maagdelijk af tegen hun donkere huid. Er wordt gejoeld, gehinnikt en gekraaid. Puberale onderbroekenlol in optima forma. Of er les wordt gegeven en zo ja waarin is niet duidelijk. Wel wordt er gesport en gegamed. Als premier Prayuth op tv verschijnt voor zijn wekelijkse praatje, beginnen de jongens te joelen. ‘Fuck you’. Is er niet wat anders? Ze willen hem wegzappen, maar de premier blijkt op alle kanalen te zitten.

André van Leijen. Films Thailand, Homogeneous Empty Time, Filmfestivsl Rotterdam
In de tempel bij de school is een hemel en een hel ingericht. De hel is een soort spookhuis met angstaanjagende gedrochten. Een monnik vertelt de jongens, dat je daar beter niet terecht kunt komen. Blijkbaar is de kostschool christelijk. Met kerst maken ze een wai voor het kindeke Jezus, een speelgoedpop die op een commode van Ikea is gelegd.

De ouders

Een van de jongens vertelt dat zijn moeder getrouwd is met een Australiër, maar dat ze gescheiden zijn. Dat zijn vader nu in Singapore woont en dat hij een tijd bij zijn vader heeft gewoond. Dat hij daar een luxe leventje had, maar dat hij er toch niet kon aarden. Dat hij daarom weggelopen is en teruggegaan naar Thailand. Een andere jongen vertelt dat zijn vader militair is, dat die vrijwel niets hoeft te doen, maar dat het wel goed betaalt.
De moeders maken zich zorgen over de toekomst van hun zonen.

Een van de vrouwen komt uit Burma. Ze zegt dat ze blij is dat het haar vergund is tussen de Thais te mogen wonen, dat ze niet meer dan stof is, dat ze in een vorig leven blijkbaar iets verkeerd heeft gedaan en dat ze in een volgend leven graag als Thai geboren wil worden.

Village scouts

André van Leijen. Films Thailand, Homogeneous Empty Time, Filmfestivsl Rotterdam

Village scouts

Tot zover is de film onschuldig, maar dat verandert zodra de Village Scouts in beeld komen. Een groep mannen en vrouwen wordt in het dorpshuis door een man toegesproken. Hij vertelt dat hij ooit een kokosnoot aan de koning heeft mogen geven. ‘Snappen jullie hoe trots ik ben, dat de koning mijn kokosnoot heeft gegeten? Mijn kokosnoot!’ De goegemeente is sprakeloos.
Hij heeft het over de Thaise drie-eenheid: de natie, de religie en de monarchie. Dat we waakzaam moeten zijn, dat we vreemde elementen in het dorp moeten melden, dat we daarmee de natie dienen en dat we moeten vechten tegen de communisten.
Er wordt gezongen, er wordt gegeten en er zijn rituelen. Iedereen draagt een sjaal. ‘Gekregen van de koning’, zegt een vrouw met een grote glimlach.

Opstand

Dan volgen er zwart-witbeelden van de opstand aan de Thammasat Universiteit op 6 oktober 1976. Studenten die in elkaar worden geslagen door politie, militairen, de Border Patrol Police en door de, jawel, de Village Scouts. Neergeknald worden de studenten. Als slachtvee. Drieduizend studenten worden gearresteerd, 167 raakten gewond en 46 worden gedood.

Majesteitschennis in het slachthuis

Tien minuten lang volgen beelden van een slachthuis. Karkassen die worden opengesneden, ribbenkasten die worden uitgebeend, varkenskoppen die liggen te koken in een gamel, ogen die je aankijken tussen randjes vet. Intussen klinkt een stem. Mogelijk is hij van Pornthip Munkong die in 2015 tot 2½ jaar gevangenis werd veroordeeld voor majesteitsschennis. Mogelijk is de stem van een van de andere acteurs, die het land zijn ontvlucht.

In 2013 hadden zij meegedaan aan een toneelstuk, genaamd “The Wolf Bride” aan de Thammasat Universiteit, waarin de politieke situatie in Thailand aan de kaak werd gesteld. ‘Tegenwoordig kun je al voor majesté lèse worden veroordeeld, als je het hebt over het hondje van de koning’, zegt de stem. Een vrouwenstem zegt, dat gevangenisstraf nog geen eens zo erg is. Erger is dat je een outcast bent geworden. Vrienden en familie willen niets meer met je te maken hebben. ‘Daar ga je aan kapot.’

André van Leijen. Films Thailand, Homogeneous Empty Time, Filmfestivsl Rotterdam

Border Patrol Police

Dan verplaatsen de opnamen zich verder naar het zuiden, naar het opleidingscentrum voor The Border Patrol Police. Ik vermoed tussen Cha-am en Hua Hin. Jonge mannen die klaargestoomd worden om invulling te geven aan hun liefde voor de natie. Een van hen vertelt, dat het altijd een diepe wens van hem is geweest, om aan deze opleiding deel te nemen.
‘Waarom?’, vraagt de interviewer.
De vraag verrast de jongen. Alsof hij uit een droom ontwaakt. Het blijft lange tijd stil. Hij begint te grinniken. Dan wordt het weer stil. ‘Om in de voetsporen van mijn vader te treden’, zegt hij uiteindelijk.
Een andere jongen vertelt met glimmende ogen dat hij de opleiding volgt, omdat hij de terroristen wil bestrijden.
‘Wie zijn de terroristen?’, vraagt de interviewer.
Stilte-gegrinnik-stilte-nog meer gegrinnik. Er komt geen antwoord.

André van Leijen. Films Thailand, Homogeneous Empty Time, Filmfestivsl Rotterdam

Border Patrol Police

Het diepe Zuiden

Tenslotte gaat de camera naar het diepe zuiden van Thailand, naar Pattani aan de grens met Maleisië. Ongeveer 88% van de bevolking is moslim. Er wordt gesproken over de onafhankelijkheidsbeweging, over de autobommen die nu en dan ontploffen, maar ook over het onevenredig geweld dat tegen de bevolking wordt gebruikt. Intussen zien we vredige beelden van een moskee, waar families met hun kinderen spelen.

Een lesbisch stel zegt dat ze juist naar deze streek zijn gekomen, omdat het hier zo rustig is. Ze memoreren de onlusten in 2010 in Bangkok, waarbij de politie schoot op de ‘Red Shirts’ en waarbij 85 doden vielen. Dat toen eindelijk hun ogen open gingen en dat ze toen pas door kregen hoe ze al die tijd gehersenspoeld waren. ‘Je kan toch iemand niet doden?’, zegt een van hen.

André van Leijen. Films Thailand, Homogeneous Empty Time, Filmfestivsl Rotterdam

Victory monument. Groen-gele taxi’s. Victory Monument op zijn kop. En terwijl het Happiness- liedje van Prayuth klinkt, verandert Victory Monument langzaam in een zwart gat, waar talloze hemellichamen omheen draaien.

“We will do what we promised.
We are asking for a little more time.”
 

André van Leijen. Films Thailand, Homogeneous Empty Time, Filmfestivsl Rotterdam

Een zwart gat waar talloze hemellichamen omheen draaien.

 

Nationalisme

De titel van de film – Homogeneous, Empty time– klinkt nogal vreemd. Hij is afkomstig van de Duits-joodse marxistische cultuurfilosoof Walter Benjamin en later verder uitgewerkt door de Amerikaanse politicoloog Benedict Anderson, zeggen de regisseurs. In zijn boek Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism vraagt Anderson zich af waardoor een natie ontstaat. Hoe is het mogelijk dat mensen die elkaar persoonlijk niet kennen, toch het idee hebben dat ze samen een natie vormen, zo zeer zelfs dat ze er anderen voor willen doden en er zelf voor willen sterven?

Censuur
Dat gevoel samen een natie te vormen is sterk aanwezig in Thailand. Of zoals Kong Rithdee in zijn bespreking van de film in de Bangkok Post van 25 januari 2018 het stelt:
“…the film probes the ideological underpinnings and nationalistic superstructure that dictate the consciousness of Thailand, or perhaps the subconscious of its people, programmed since young by the official narrative and sharpened by the post-coup climate.”

En even verder:
“The iconography of power is everywhere in the film — flags, billboards, posters, statues, PM Prayut Chan-o-cha on TV — towering above the boys and the people struggling to make sense of them all.”

 Kong Rithdee denkt dat de film overal in de wereld vertoond zal worden, behalve in Thailand:
“… an important Thai film that is unlikely to be shown in Thailand. Such is the fate of home-grown cinema in a time of disease, the time of a black hole.”

Zo gaat het met meer Thaise films. Kong Rithdee noemt als voorbeeld Cemetery of Splendour van Apichatpong Weerasethakul (dit jaar op het International Film Festival Rotterdam aanwezig met het Sleepcinemahotel, waar je op een stroom van beelden in slaap kan vallen). Een ander voorbeeld is By the time it gets dark van Anocha Suwichakornpong, die vorig jaar draaide op het IFFR en waarvan ik op deze site verslag heb gedaan. Opmerkelijk is dat deze film gesponsord werd door het Ministerie van Cultuur en toch achteraf verboden.

 

Naschrift

In de grondwet van Thailand is het recht op de vrijheid van meningsuiting vastgelegd. Desondanks bungelde Thailand in 2017 onderaan op de lijst van de Press Freedom Index (nummer 142 van 180 landen).

Meer weten?
Trailer van Homogenuous, Empty time: https://www.youtube.com/watch?v=tITz_La5k-Y
Over de Village Scouts: https://en.wikipedia.org/wiki/Village_Scouts
Over de veroordeling van Pornthip Munkong: http://www.bbc.com/news/world-asia-31581219
Over de theorie van Benedict Anderson betreffende het nationalisme: https://nationalismstudies.wordpress.com/2015/10/28/week-6-benedict-anderson-3/
Het artikel van Kong Rithdee in de Bangkok Post: https://www.bangkokpost.com/lifestyle/film/1401610/time-is-not-on-our-side
Over de film By the time it gets dark van Anocha Suwichakornpong: https://www.trefpuntazie.com/by-time-it-gets-dark-filmfestival-rotterdam-andre-van-leijen/
De Press Freedom Index: https://en.wikipedia.org/wiki/Press_Freedom_Index
Over de censuur in Thailand: https://en.wikipedia.org/wiki/Censorship_in_Thailand

 

Deze pagina delen

  • Delen op Facebook
  • Delen op Twitter
  • Delen op LinkedIn
  • Delen op Google+
 

Lees ookgerelateerde berichten

2 Reacties

  1. Homogeneous, Empty time klinkt als een film die ik op mijn kijklijstje moet hebben. Bedankt voor je artikel André.

  2. Goed en duidelijk artikel. Dank daarvoor. Het laat ook zien hoe een ander gedachtengoed dan ‘Thainess’ door de Thais zelf naar voren wordt gebracht, en niet alleen door westerse superioriteitsdenkers. Het verzet tegen de huidige sociale en politieke toestand in Thailand is veel groter en breder dan vaak wordt verondersteld. Dat kunstenaars, schrijvers, filmregisseurs en zangers daarbij het voortouw nemen blijkt ook uit dit artikel.

    Tino Kuis

Reageer

E-mail (wordt niet gepubliceerd)