De Tweede Golf. Corona en gezag

Peter van Nuijsenburg, Corona, Tweede Golf, Duitsers, Gezag,
afb RTL-nieuws

Toen ik correspondent was in Duitsland vroeg iemand me eens om in een paar woorden het verschil met Nederland uit te leggen. Het ging hem met name om door hem geconstateerde verschillen in gedrag. Nederlanders waren volgens hem ‘relaxter’ dan Duitsers. Dat was aanleiding om uitvoerig op de kop te krabben. Ga er maar aan staan. Ik kon er de oorlog, Auschwitz en nog het een en ander aan historisch zeer bijhalen, maar ik dacht niet dat dit zoveel jaren na dato nog hout zou snijden. Bovendien was het een aardige vent.

Ik moest denken aan de uitspraak van onze vorstin dat ‘de Nederlander niet bestaat’. En dat gaat mutatis mutandis natuurlijk ook op voor ‘de Duitser’. Probeer dan maar eens de ‘typerende verschillen’ aan te wijzen. Onbegonnen werk. Die Duitser moest voor het antwoord op zijn kennelijk prangende vraag maar een ander zoeken.

Opeens schoot me een andere uitspraak te binnen. Van Gerard Reve. De zelfbenoemde volksschrijver heeft ooit eens gezegd dat  Nederlanders ‘Duitsers zijn die melk drinken’. Hij zei er niet bij dat de Duitsers bierdrinkers zijn, maar dat was niet nodig. Het cliché volstond. Met andere woorden: behalve bij de consumptie van een typisch geachte volksdrank, zou het verschil te verwaarlozen zijn.

Die uitspraak was een karakteristiek staaltje Reviaanse ironie. Daar schoot de Duitse gesprekspartner natuurlijk niets mee op. Probeer een buitenlander, maakt niet uit waar hij of zij vandaan komt, maar eens Reve’s gestoei met schijn en werkelijkheid, dubbele bodems, serieus en onserieus, uit te leggen. Dat lukt in de polder al vaak niet. Maar goed, die Duitser wachtte op antwoord en ik zei: het aanvaarden van gezag. Omdat Duitsers Nederlanders vaak verdenken van een anarchistische inslag, – ze vinden dat trouwens meestal een benijdenswaardige eigenschap -,  knikte hij instemmend. ‘Jullie zijn locker, veel meer dan wij’. (Locker is ‘losjes’, ‘relaxed’ en een woord dat je met betrekking tot het gedrag van Nederlanders in mijn tijd vaak hoorde.)

Het gezag komt met de toga, de politiepet en het trainingspak

Ik moest natuurlijk wel uitleggen wat volgens mij de Duitse beleving van het gezag was. Het was me opgevallen dat Duitse autoriteiten vaak hun gezag ontlenen aan hun functie. Een rechter had gezag omdat hij rechter was. Een politieman, omdat hij politieman was. En de bondscoach, omdat hij bondscoach was. Het hing dus niet in de eerste plaats af van zijn persoonlijke autoriteit. Hij hoefde die niet keer op keer te bewijzen. Het gezag kwam automatisch met de toga, de politiepet en het trainingspak. En met de functie werd de drager gerespecteerd.

In de polder is dat minder. Zeker sinds de revoluties van de jaren 60 van de vorige eeuw, moet een gezagsdrager dat gezag regelmatig bevechten op de mondige burger. Het komt niet automatisch met de functie zoals elke bondscoach van Oranje zal beamen. Alles, selectie, opstelling, tactiek, is hier altijd punt van discussie. Een bondscoach, – hij staat voor de gezagsdrager in het algemeen-, is anders dan in Duitsland nooit verzekerd van het laatste woord.

Dit is natuurlijk sociologie met de natte vinger. Een wetenschapper zal het ongetwijfeld ‘te kort door de bocht, te simplistisch en absoluut niet onderbouwd’ vinden. Ik ben de eerste om dat toe te geven.

Toch, helemaal onzinnig is die theorie niet. Neem de naleving van de corona-regels. Jaap van Dissel van het RIVM had onlangs een verklaring voor het uitbreken van de Tweede Golf. Daar speelden allerlei factoren een rol maar de ‘bottomline’ was dat we ons steeds minder hielden aan die 1,5 meter afstand houden, handen wassen en in de elleboog niezen. Ons gedrag was, kortom, de hoofdoorzaak. Dan kun je regels opstellen zoveel je wil, en appelleren aan het ‘gezond verstand’ tot je blauw ziet, als mensen het niet willen, er geen zin in hebben, het onzin vinden, kun je het vergeten. Dan kun je Jaap van Dissel zijn of ‘chef corona’ of minister-president, je mist het vanzelfsprekende gezag om die naleving af te dwingen.

Peter van Nuijsenburg, Corona, CompetenteLeiders, Tweede golf,
Naar Angela wordt beter geluisterd dan naar Mark

In Duitsland is dat toch anders. Natuurlijk heb je daar ook de corona-ontkenners, jonge feestvierders en complotmaffo’s die allerlei sinistere machinaties achter de uitbraak vermoeden en de regels aan hun laars lappen. Maar de meeste Duitsers doen meestal wat ze gevraagd wordt. Als ze in Berlijn maatregelen afkondigen, is de naleving vrijwel altijd verzekerd. Dat wil niet zeggen dat er geen discussies over zin, nut en uitvoering van die maatregelen worden gevoerd. In de Duitse talkshows is de oeverloosheid zo mogelijk nog groter dan in de geouwehoer-orgieën bij ons. Maar als het besluit gevallen is houdt men er zich door de bank genomen aan.

Het gaat niet om ‘Befehl ist Befehl’

Je zou ook kunnen zeggen dat het accepteren van gezag bij Duitsers meer dan bij ons is ‘geïnternaliseerd’. Dit is listig terrein. Dus bij deze: het gaat niet om ‘Befehl ist Befehl’, hakken tegen elkaar of een aangeboren voorliefde voor kadaverdiscipline die nog niet zo gek lang geleden als een ‘typisch Duitse’ karaktertrek werd gezien (en soms nog wel wordt gezien). Het is in de eerste plaats een kwestie van cultuur, de normen en waarden. De Amerikaanse psychologe Michele Gelfand onderzoekt cultuurverschillen tussen landen in de hele wereld en heeft vastgesteld dat er ‘losse’ en ‘strikte’ culturen bestaan. De aard van de cultuur, los of strikt, meer of minder gezagsgetrouw, collectivistisch en conformistisch, werkt door in de naleving van geschreven en, vooral, ongeschreven regels en gedragscodes.

Nederland zou volgens de theorie van Gelfand een ‘lossere’ cultuur hebben dan Duitsland. En Duitsers die daar wel eens over nadenken, zien dat klaarblijkelijk ook zo, getuige het geregelde gebruik van ‘locker’ om gedragingen van Nederlanders te typeren. Het zou een verklaring kunnen zijn voor de in de polder wijdverbreide corona-nonchalance, de vele goeden natuurlijk niet te na gesproken. En waarom Duitsland het bij de aanpak van corona zoveel beter doet dan wij en trouwens ook de meeste andere Europese landen. (In Azië doen ze het vaak nog beter. In landen als Japan, China, Thailand en Korea is de cultuur nog strikter).

Peter van Nuijsenburg, Tweede Golf, Cezag, Duitsers
Neerlands verzet laat zich niet de mond snoeren
Foto Pinterest/Internet

Dit is uiteraard lang niet het hele verhaal. Materiële factoren, ruimere ic-capaciteit, meer laboratoria, beter testen, zijn vermoedelijk minstens zo belangrijk, zo niet belangrijker. Niettemin, Jaap van Dissel heeft wel degelijk een punt. Het gedrag mag dan misschien niet de doorslag geven, de Tweede Golf was misschien sowieso niet tegen te houden, maar slonzig coronagedrag maakt de aanpak er niet eenvoudiger op. En als Gelfand gelijk heeft met haar ideeën over losse en strikte cultuur, zal dat niet gauw veranderen. Er zit dan niet anders op dan wachten op een vaccin. Als we ons laten inenten, tenminste.

Michele Galfand: Rule Makers, Rule Breakers. How culture wires our minds, shapes our nations and drives our differences.

Eerder op Trefpunt: Poldermodel versus totalitaire zekerweters<
RTL-nieuws: Verschillen Duitsland-Nederland
Peter van Nuijsenburg
Over Peter van Nuijsenburg 224 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*