Backbencher. Kerkganger hoort ‘Trump light’ in preek van Buma


Peter van Nuijsenburg, Buma, Trump light

Ontvouwt een Nederlandse politicus een keer een samenhangende visie op de problemen en mogelijke oplossingen in dit land en zie, hoon is zijn deel. Natuurlijk, de reacties op de H.J. Schoo-lezing van Sybrand Buma van vorige week waren voorspelbaar. De politieke columnist van Trouw ontwaarde een “Trump light” en de theologe des vaderlands (hoezo secularisatie) vreesde buitensluiting van de moslim medelanders en in andere iets welwillender  commentaren werd betreurd dat Buma niet langer de ‘bruggenbouwer’ is die zijn CDA-voorgangers wel zouden zijn geweest. Pavlov was weer eens in de polder.

Wat heeft Buma gezegd dat zoveel verontwaardiging oproept? Om dat te kunnen begrijpen is het misschien raadzaam om de twee bestanddelen van de rede, diagnose en therapie, van elkaar te scheiden.

Aan zijn diagnose kan het niet liggen. Als een protestpartij als de PVV al jaren de politieke agenda beheerst, als Forum voor Democratie met zijn pretentieuze, pseudo-intellectuele boodschap zijn aanhang snel ziet groeien en als de grote traditionele linkse partij nog sneller afkalft, zou je kunnen zeggen, er is iets aan de hand.

Dat is een ontwikkeling die ergens haar oorzaak moet hebben. Waarom kiest een groot deel van het electoraat voor Geert Wilders en Thierry Baudet? Omdat die kiezers vinden dat de gevestigde partijen hun belangen niet vertegenwoordigen. Daar kun je meewarig over doen en ze als ‘sneue types’ weg zetten, daar ook nog een morele superioriteit aan ontlenen en samen met je geestverwanten je gelijk vieren, maar dat is het gelijk van de echoput. Van een politicus wordt meer verwacht.

Buma constateert een teloorgang van de gemeenschapszin. Individualisering, globalisering, digitalisering, vluchtelingen- en immigratieproblemen ondermijnen de fundamenten van de wereld van de ‘gewone Nederlander’. ‘De vertrouwde cultuur, omgangsvormen, identiteit zijn ze daarbij kwijtgeraakt’.  De versnippering waartoe de individualisering heeft geleid, eist nu haar tol. Het zijn aldus de titel van zijn rede ‘verwarde tijden die om richting vragen’.  Je kunt twijfels  hebben over de toonzetting maar de analyse is op geen enkele manier omstreden. Die wordt van redelijk links tot redelijk rechts grosso modo wel onderschreven.

Het gaat nu natuurlijk om de richting die we willen inslaan. De therapie. Daar valt bij Buma wel het een en ander op af te dingen.

Peter van Nuijsenburg, Buma, Trump light
Dé oplossing: stuur alle ‘gewone Nederlanders’ over het Gaybrapad

Een veelgehoorde kritiek was dat die ‘gemeenschap van de gewone Nederlanders’ nooit heeft bestaan. Buma verkocht een geïdealiseerd verleden, nostalgie. Nederland is van oudsher een verdeeld land. Het  nationale gevoel was een dun dekzeiltje over grote levensbeschouwelijke verschillen.  Die verschillen manifesteerden zich op alle terreinen. Van de politiek via de duivenmelkerij tot de huwelijksmarkt. De katholieke jongen die nog geen 50 jaar geleden met een gereformeerd meisje wilde trouwen, kreeg van alle kanten hetzelfde oudbakken rijmpje te horen:  ‘Twee geloven op een kussen, daar slaapt de duivel tussen’. Dat die verschillen, in stand gehouden door de verzuiling,  in de loop der jaren vrijwel helemaal zijn verdwenen is niets anders dan een zegen.

Dan de ‘gewone Nederlander’. Ook een kritiekpunt. Die bestaat niet, evenmin als zijn broer, de ‘typische Nederlander’. Dat had onze uit Argentinië afkomstige koningin goed gezien. Buma zal dat vermoedelijk niet afstrijden. Zijn ‘gewone Nederlander’ is een verzamelnaam voor landgenoten die het om bovengenoemde redenen niet meer zo naar hun zin hebben in de polder.  En hun zorgen zijn reëel. Daar is vrijwel iedereen het wel over eens.

Lastiger wordt het als je die twee elementen bij elkaar brengt. Hoe komt die ‘gewone Nederlander’ weer terug in zijn niet bestaande gemeenschap? Door verplicht het Wilhelmus te zingen op school, Piet Zwart te laten, blank niet te vervangen door wit? Door een Leitkultur in te voeren? Dat gaat ‘m niet worden. Nostalgie is nooit een goede raadgever geweest.

In zijn rede wil Buma voorrang geven aan de gemeenschap boven het individu, rechten en plichten weer in balans te brengen, de rol van de traditie in ere herstellen. ‘Gedeelde vrijheid vereist een gedeeld besef van onderliggende normen en waarden’.

Het zijn mooie en vrijblijvende woorden. Goed voor de preek op zondag. Geschikt voor het beginselprogramma van een confessionele conservatieve partij. Maar als richtsnoer voor het handelen in de door de weekse politieke praktijk? Wat betekent het voor het ritselen en regelen, het water bij de wijn en het plussen en minnen waarmee we in de polder politiek bedrijven?

Als Buma wat hij  in zijn rede heeft gezegd zou inbrengen in de coalitie-onderhandelingen die zich nu naar het einde schijnen te slepen, was de vertoning op voorhand tot mislukken gedoemd geweest. De VVD zou er nog wel mee kunnen leven, alles mag, als Rutte III maar van de grond komt. Maar D66? De kloof tussen de opvattingen en gezindheid van Buma en Alexander Pechtold zou onoverbrugbaar zijn. Het kan natuurlijk alsnog misgaan, ook als het kabinet er eindelijk zit. Maar dat de formatie er (nog) niet door is gestrand zegt veel zo niet alles over de politieke cultuur in dit land. Grote, principiële woorden mogen zolang ze het compromis maar niet in de weg zitten.


Beste lezer

Trefpunt Azië is een reclamevrije site geheel gemaakt door vrijwilligers. Al onze berichten zijn voor iedereen te lezen. Maar het in stand houden van een website als Trefpunt Azië kost geld; er zijn kosten voor software om de site te maken en de huur van serverruimte zodat hij te zien is. Die kosten worden gedragen door leden van de redactie en die kunnen daarbij wel wat hulp gebruiken. Als u wilt helpen met een (kleine) bijdrage klik dan op de rode knop rechtsonderdaan op de pagina en doneer, dat kan al vanaf 3 euro. Wilt u op een andere manier helpen? Mail dan even met de redactie: post@trefpuntazie.com

Dankzij uw bijdrage kan Trefpunt Azië elke dag nieuws en achtergronden uit uw favoriete werelddeel blijven brengen.

 

Peter van Nuijsenburg
Over Peter van Nuijsenburg 248 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.