De Transgender: geen hij/zij maar ‘hen’

Hans Geleijnse, Correspondent, Transgender
In 2015 deed Ángela Ponce mee aan de Miss Spain verkiezing. Ponce – transgender – wilde historie schrijven en maarschapelijke erkenning zoeken voor  transgenders. Het Miss-kroontje ging naar een ander. Angela kiest voor een vrouwelijk – dus zij – uiterlijk. Zou zij blij zijn met genderneutraal ‘hen’? 

 

Wij mensen hebben de neiging alles te willen benoemen. Daarvoor gebruiken we de taal. Hoe verfijnder het taalgereedschap des te meer duidelijkheid en des te minder kans op misverstanden. De andere kant van de medaille: stigmatisering, etikettenplakkerij en niet zelden discriminatie.

Maar wat nu als de taal tekortschiet, als er fenomenen zijn waar nog geen woord of aanduiding voor bestaat? Dat schept onduidelijkheid en dus gaan we proberen daar taalkundige oplossingen voor te vinden.

Dat lukt meestal prima. Een ‘fenomeen’ echter waar bij mijn weten elke taal moeite mee heeft zijn de transgenders oftewel mensen die zich ondanks uiterlijke kenmerken man noch vrouw weten. Daar zijn wel naampjes voor (zoals in Thailand kathoey of tom) maar vaak zijn dat vlaggen die de lading niet dekken. Ze bieden evenmin een taalkundige oplossing voor de gebruikelijke opdeling m/v. Ben je op de wereld gekomen met een piemeltje of spleetje dan zullen je identiteitspapieren later man of vrouw aangeven. Nederland is een van de landen die latere operatieve geslachtsverandering bevestigt met wijziging van dat m/v in het paspoort. Er zijn veel landen, waaronder Thailand, die blijven vasthouden aan het bij de geboorte vastgestelde geslacht.

Op grond van de visuele waarneming bij geboorte word je dus in de taal aangeduid als hij of zij. Nederlandse transgenders vinden dat te beperkt. Ze willen een derde etiket, een genderneutraal voornaamwoord. Er is – voor mij wonderlijk genoeg – niet geopteerd voor het onzijdige het/hets, maar voor ‘hen’ enkelvoud en ‘hun’ meervoud. De Correspondent wijdde er een artikel aan dat alleszins waard is om te lezen: https://decorrespondent.nl/4748/Geen-man-of-vrouw-Dan-ben-je-voortaan-een-hen/186710869532-ffd9f2ec

Ik ben benieuwd hoe de lezers van Trefpunt hierover denken. Van belang is niet in de bekende fout vervallen om de keuze op te hangen aan veronderstelde seksuele identiteit of oriëntatie, omdat die bij transgender-mensen niet eenduidig zijn. Wat dat betreft, zoals wordt bewezen op diverse Thailand-fora, werken etiketten als kathoey of tom juist stigmatiserend, nawijzend, zoals dat ook het geval is bij het etiket ‘farang’ of bij ‘nicht’ of ‘pot’ in het Nederlands. Ook de Thaise taal heeft trouwens geen echt genderneutraal voornaamwoord. Wel zijn er woorden als die voor zowel mannen als vrouwen kunnen worden gebruikt. Het bekende khun bijvoorbeeld: Khun Koos en Khun Truus.

Waarschijnlijk omdat ik geen transgender ben vind ik het ‘uitvinden’ van een genderneutraal voornaamwoord een stuk minder belangrijk dan discriminatie en bespottelijk maken van transgenders. Ik heb ook niet het idee dat een transgender neutraal voornaamwoord bijdraagt aan minder discriminatie. Ik betwijfel zelfs of het transgenders zou helpen aan ‘erkenning’ van een derde geslacht.

Mijn stelling: niet doen, en zeker niet dat ‘hen’ en ‘hun’. Vergroot in het taalgebruik de verwarring en lost niets op. Bovendien, taalkundig is het eind zoek. Denk aan genderneutrale etiketten voor schrijver/schrijfster, kapper/kapster enz. enz. Ik houd het maar bij een van de bekende uitspraken van Loesje: wees gewoon jezelf, er zijn al anderen genoeg!

 

 

Hans Geleijnse, Correspondent, Transgender
Lisa Peters

Lisa Peters (1991), schrijfster van het Correspondent-artikel, is gastcorrespondent van dit online media-agentschap. Zij studeerde Liberal Arts & Sciences aan University College in Utrecht en Gender Studies aan SOAS in Londen. Eerder schreef ze voor Het Parool.

De Correspondent, logo
©De Correspondent

 

 

Hans Geleijnse
Over Hans Geleijnse 329 Artikelen
Hans Geleijnse (1944, Zaandam). Voormalig beroepsmilitair en dienstweigeraar. Passie voor reizen, schrijven en muziek. Belandde in journalistiek, leerde het vak in de praktijk. Werkte twee decennia als buitenlands correspondent voor persbureau GPD en div. andere Nederlandse media. Hij woonde met partner en dochter ruim tien jaar in Thailand.

4 Comments

  1. We hebben Louis Gooren, emeritus hoogleraar Transseksuologie en hoofd van de in 1975 door hem opgerichte VU Gender Poli om een reactie gevraagd. Louis benadrukt dat “het goed is te bedenken dat de heel grote meerderheid van transgenders maar wat graag echte man of vrouw en dus niet happy is met een neutrale geslachtsaanduiding. Een heel kleine groep vindt dat ze geen man of vrouw zijn maar mens. Ik ben het met de auteur eens dat zulke neutrale aanduidingen het niet zullen halen.
    Er is zoiets als de tirannie van de ogen: je ziet een persoon en je stelt meteen vast of het een man of vrouw, jongen of meisje. Als dat niet duidelijk is word je wat onrustig. En die onrust is niet seksueel gemotiveerd (kan wel). Dit leren we de mensheid niet af. is geen reëel perspectief.
    Anderzijds kan je zeggen dat de overheid in 2016 niet meer zoveel belang heeft bij de geslachtsaanduiding. Homo-huwelijk en afschaffen dienstplicht maken kennis over het geslacht minder of niet relevant voor de overheid. Het kan voor mensen die zelf geen idee hebben of ze man of vrouw zijn pijnlijk zijn om als man of vrouw aangesproken te worden. In het publieke leven zal het niet lukken geen geslachtsaanduiding te gebruiken: goedemorgen meneer, goede middag mevrouw. In het verkeer met de overheid kan meneer of mevrouw vermeden worden maar de politie en immigration zullen ook vaker op hun ogen af gaan dan wat er op papier staat. Natuurlijk proberen we het mensen naar de zin te maken maar de haalbaarheid is dubieus.”

    Louis Gooren bevindt zich dit weekeinde bij een transgendercongres in Amsterdam. Het werd geopend door koningin Maxima. Waarmee wordt aangetoond dat het baanbrekende werk van Nederlandse transseksuologen als Gooren en anderen succes heeft gehad. Zoals hij zelf met voldoening en ironie opmerkte: ”transgender is niet alleen salon- maar ook paleisfähig geworden”

  2. Ik vergat nog te noemen dat in bepaalde situaties in Thailand geslachtsneutrale persoonlijke voornaamwoorden soms ontoereikend geacht worden en worden vervangen door hi (he) en si (she).
    Deze vormen blijven, anders dan in het Engels, onverbogen:
    ‘He’ pai kin khaao kap ‘she’, hij is met haar gaan eten.
    Je kunt er dan zeker van zijn dat de spreker.zichals gay, lesbian, bisexuel of transgendeer profileert.

  3. Even interessant is het gemak om het fysieke, toegekende of beleefde geslacht en ook andere hoedanigheden in het Thais in het midden te laten.

    Vertaal maar eens: Khao mi faen farang:
    Hij/zij/het heeft een partner (vriend/vriendin/man/vrouw) die buitenlandeor/bla nke westerling is.

    In het Thais wordt het geslacht van de ander vaak onbenoemd gelaten (een vorm van beleefdheid?), maar het eigen geslacht juist naar voren gehaald: Kin khaao laeo khaa / Kin laeo khrap.
    Maar ook mannen die zich mannen voelen gebruiken soms khaa, speciaal als ze extra aardig willen lijken. Of is dit toch een spelletje? Vgl de stoere stratenmaker tegen zijn collega in plat Amsterdams: je vergeet de andere kant, schat!

    Terug naar de algemene vraag, mmar nu overgebracht naar het Nederlands met zijn sociale onderscheidingen: moeten we het systeem U-Gij-jij verder verfijnen, of juist streven naar een enkel persoonlijk voornaamwoord tweede persoon enkelvoud in de publieke sfeer, vgl. het Engelse you?
    De vraag stellen is hem/haar/het beantwoorden.

  4. De Thaise taal geeft een wellicht unieke kans om aan de hand van de spreektaal het voorkeursgeslacht te bepalen. De persoon gebruikt de mannelijke of de vrouwelijke vorm in de zin. Die volg ik op en daarbij interesseert het me niet of de persoon geslacht of niet geslacht is …. als je begrijpt wat ik bedoel. En al zou ik haar daarna aan een pissoir zien staan, als zij zich vrouw voelt dan heb ik dat maar te respecteren.

    Ik zal nooit ‘hen’ zeggen of men moet een michelinbandje hebben zoals ik…. Dan zijn we beiden een hen….

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.