Totaalvoetbal. Cruijff was de grootste

Peter van Nuijsenburg, Cruijff, Totaalvoetbal, Maradonna
De Grote Drie
Foto op Pinterest

Na de dood van Diego Maradona loopt er nog maar een voetbalgod rond op dit ondermaanse. Je gunt Pelé (80) natuurlijk nog een lang en gelukkig leven maar ik kan me voorstellen dat de Heer zijn wondervoorhoede snel bij elkaar wil hebben. De Braziliaanse tovenaar liet al weten zich erop te verheugen dat hij daarboven een balletje zou mogen trappen met Maradona. En Johan Cruijff zal na inspectie van de hemelse Cruijff-court vast en zeker ook willen meedoen. Een schare engelen zal hen toezingen.

Wie van hen de grootste, de beste en geniaalste was is een van die vraagstukken die niet beantwoord kan worden. Nu Diego aan zijn hemelvaart is begonnen is hij voor veel fans de grootste, de beste en geniaalste. Zoals vier jaar geleden bij Cruijff toen hij overleed. En het is niet moeilijk te voorspellen dat wanneer Pelé zich aan de poort meldt, hij de grootste, beste en geniaalste zal blijken. Ook in hemelse sferen is roem relatief.

Het zal de Grote Drie waarschijnlijk geen bal hebben kunnen schelen. Ze zijn onvergelijkbaar. Maradona was de geniale dribbelaar. Pelé was de grote alleskunner en topscorer. En Cruijff was de overtreffende trap.

Fenomenale dribbelaars

Dat is een oordeel dat niet unaniem gedeeld zal worden. Cruijffs charisma verbleekte bij dat van beide andere Goden. Ingevallen smoeltje, mager (maar zoals dat heet ‘afgetraind’), fysiek eigenlijk niet geschikt voor het alles eisende vak. Natuurlijk kon hij ook alles met de bal, misschien net iets minder dan Pelé maar ook dat is nog de vraag.

Hij was net als Maradona een fenomenale dribbelaar. Hij zweefde over de naar hem schoppende vijandelijke benen. Hij was een danser die in de beweging zijn eigen choreografie ontwierp. Balletliefhebbers waren en zijn er nog steeds lyrisch over.

Peter van Nuijsenburg, Cruijff, Totaalvoetbal, Maradonna
Dribbelaar werd levensgenieter

Het kan inderdaad zijn dat Maradona een betere dribbelaar was. De afgelopen dagen is het tig keer vertoond: de weergaloze slalom tijdens het Wereldkampioenschap van 1986 in Mexico langs die Engelse melkbenen op weg naar weer eens een ‘doelpunt van de eeuw’. Het was fantastisch, magisch, de bal en die fameuze linkervoet een organische eenheid, maar miste de gratie van Cruijff op zijn best.

Behalve de kwaliteiten op het veld is er nog een andere graadmeter voor de respectieve grootheid. Wat is hun impact op het spel zelf? Heeft een van hen de manier waarop gevoetbald wordt blijvend veranderd? Is er een voetbal voor en een voetbal na hen? En dan blijkt de bleekscheet uit de Meer groter, beter en genialer te zijn dan de Zuid-Amerikanen. De invloed op het spel van Pelé en Maradona is bij alle genialiteit tussen de krijtlijnen verwaarloosbaar. Maradona bleek als trainer keer op keer een mislukking. Pelé heeft zich er niet eens aan gewaagd.

Sleutelwoord totaalvoetbal

Cruijff was een leider en een revolutionair. Sleutelwoord: totaalvoetbal. Er bestaat onder kenners verschil van mening wie dat totaalvoetbal heeft uitgevonden. Sommigen geven het meeste krediet aan Rinus Michels, de trainer onder wie Cruijff bij Ajax groot werd.  Het staat buiten kijf dat Michels het amateuristische Nederlandse voetbal van toen heeft gemoderniseerd en geprofessionaliseerd. Maar zonder het talent van Cruijff hadden zijn ideeën niet tot wasdom kunnen komen. Cruijff verfijnde op het veld die ideeën tot een ongekend succesvolle speelwijze.

Peter van Nuijsenburg, Cruijff, Totaalvoetbal, Maradonna
Foto fanpagina Facebook

Het wezen van het totaalvoetbal is dat een elftal diende te functioneren als een geoliede machine die onder leiding van een spelbepaler, Cruijff, moeiteloos overschakelt van de aanval op de verdediging. De meest karakteristieke foto’s tonen Cruijff  die zijn medespelers wijst op wat ze moeten doen, waar ze moeten lopen om eventueel gevaar in de kiem te smoren of om over te gaan tot de aanval. Dat kon hij dankzij een ongeëvenaard ruimtelijk inzicht. Hij zag in een oogopslag waar een speler en de bal naar toe moesten. Er zijn weinig voetballers die dat hebben. Michel Platini had het en Alfredo di Stefano, Cruijffs jeugdidool. Maradona en Pelé blijven in dit opzicht zeker bij Cruijff achter.

Het idee achter het totaalvoetbal heeft uiteindelijk de eenvoud van het cliché: aanval is de beste verdediging. Voor het eerst werd het vertoond in dat gammele stadionnetje in Amsterdam-Oost en het is tot volle glorie gekomen in de galavoorstellingen van het WK van 1974 in Duitsland. Dat de finale tegen het gastland werd verloren, was een smetje. Maar zoals de maestro zelf zei: over ons praten ze over 100 jaar nog. De Mannschaft zou vergelen tussen de statistieken.

‘Simpel is het moeilijkste’

Cruijff was op het veld en later op de bank een strateeg. Je kan je vrolijk maken over zijn tegeltjeswijsheden, met als hoogte- of dieptepunt uiteraard het kapot geciteerde ‘elk nadeel…’ enz, maar ze  bevatten wel de kern van zijn denken. ‘Je kunt bij mij goed spelen zonder een bal te hebben geraakt’ (over veldbezetting en taakuitvoering). En met name: ‘simpel is het moeilijkste’. Als elke grote kunstenaar stileerde hij zijn metier tot de essentie. Daarin was geen plaats meer voor tierelantijnen en krullen,-  in het voetbal de leuke en onnodige hoogstandjes -, maar de schoonheid van de eenvoud: effectief met zoveel mogelijk doelpunten.

In het begin was het ongetwijfeld vooral instinctief en intuïtief. Maar toen hij eenmaal trainer was, kristalliseerde het gaandeweg uit tot een filosofie die met de onvermijdelijke aanpassingen overgenomen is door bijna alle succesvolle trainers van nu. Zoals de Catalaanse bewaker van Cruijffs erfenis, Pep Guardiola ooit verklaarde: Johan heeft de kathedraal gebouwd en wij moeten haar onderhouden.

Daarmee is het laatste woord natuurlijk niet gezegd. Fans die Pelé, Maradona en Cruijff voornamelijk in de flitsen uit het archief hebben zien spelen, hebben hun eigen discussie over wie ‘de grootste aller tijden’ is. Nu gaat het over Lionel Messi of Cristiano Ronaldo. Dat is aardig, maar als die twee samen ooit met Maradona, Pelé en Cruijff in dat hemelse elftal zullen spelen, zullen ze toch moeten doen wat Cruijff wil.

 

Over Peter van Nuijsenburg 259 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

4 Comments

    • Hoorde gisteren dat toptrainers vinden dat het shirtnummer 10 (was van Maradona) nooit meer gebruikt mag worden internationaal. Dat vind ik larie want straks hebben we geen nummers meer over. Het was een goeie voetballer maar van hem zijn er veel meer; van Johan was er maar één. Maar een Braziliaan zal Pelé noemen……

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*