Thaise gaat vreemd met Franse componist

A

Fern heet ze. Ze is Thais, jong en ervaringsdeskundige op het gebied van sociaal-cultureel vreemdgaan. We hebben afgesproken op het Vrijthof in Maastricht. Op het plein waar André Rieu in de zomer furore maakt. Voor enkele tientjes mag je op een terras zitten, om het muzikale wonder te aanschouwen. Alle concerten zijn geheel uitverkocht. Nu al. ‘André Rieu is een entainer’, zal Fern vanavond zeggen. Zij kan het weten. Ze is concertpianiste bij het Bangkok Symfonie Orkest.

Het Vrijthof is omringd door het schijnsel van lantaarns en bladloze leibomen. Een gestalte komt aanlopen, weggedoken in een skipak. Ik aarzel. Fern? Ik rommel een ‘wai’ uit mijn mouwen. In plaats van een wai te maken, steekt ze haar hand uit. Het sociaal-culturele vreemdgaan is blijkbaar gelijk begonnen. Ik bekijk haar vingers. Hoe kan je met zulke kleine vingers concertpianist zijn? Ze is in Maastricht voor een masterclass. Voor het eerst in Europa.

Voor mezelf bestel ik een Affligem triple. Zij neemt een kopje thee. Earl Grey, besluit ze, als haar de doos met theezakjes wordt aangeboden. ‘Wil je wat eten?’, vraag ik. Haar vingers zijn om het theekopje geklemd. Ik geef haar de kaart, maar alles staat in het Nederlands. Ik vertaal het voor haar. ‘Wat is een kroket?’, vraagt ze. ‘Dat is een Hollandse specialiteit’, zeg ik, ‘er zit een soort pastei in en aan de buitenkant zit een krokant laagje. Veel mensen nemen er een beetje mosterd bij.’

‘Waarom ben je pianiste geworden?’, vraag ik.
Ze vertelt dat ze als tienermeisje besloten had naar de protestantse kerk te gaan en dat haar een keer gevraagd werd of zij op de piano de psalmen en gezangen kon begeleiden.
‘Wat ga je morgen spelen?’
‘Een stuk van Claude Debussy’, zegt ze, terwijl ze een slokje van haar thee neemt.

André van Leijen, Vreemd gaan, ConcertpianisteClaude Debussy, denk ik. Frans componist en al meer dan een eeuw dood. Ik kijk haar aan. Haar ogen glimmen. Een lach speelt om haar lippen.
‘Is het niet een beetje vreemd dat je Debussy speelt?’
‘Waarom is dat vreemd?’
‘Nu ja, je komt uit een heel andere cultuur. Hoe kan je de muziek van Debussy ooit begrijpen?’
Ze knikt. ‘Eigenlijk is dat wel zo, maar nu ik hier in Europa ben, denk ik dat ik de klassieke muziek een beetje beter begrijp.’

‘Is dat niet wat de Amerikanen ‘cultural appropriation’ noemen?’
‘Cultural appropriation?’
‘Ja, dat je elementen uit een andere cultuur overneemt.’
‘Maar, daar is toch niets op tegen? Culturen mengen zich nu eenmaal met elkaar. Ik zou het eerder ‘cultural association’ willen noemen.’

Er gaan termen als cultureel vreemdgaan en muzikaal overspel door mijn hoofd. Of is het beter te spreken van cultuurontvreemding?

André van Leijen, Vreemd gaan, Concertpianiste
Elvis.  in black and white but no blacks in his sight

Ik vertel haar, dat cultural appropriation in Amerika een negatievebetekenis heeft, omdat mensen zich een cultuur toe-eigenen, zonder dat ze respect hebben voor die cultuur. Dat Elvis Presley de ‘King of Rock & Roll’ genoemd wordt, terwijl de Rock & Roll voortkomt uit de blues. Dat Elvis Presley er stinkend rijk mee werd , terwijl de zwarte bluesmuzikanten nauwelijks rond konden komen. Dat de zwarten al jaren jazz speelden, maar dat de eerste jazzplaat werd opgenomen door de ‘Original Dixieland Jass Band’ en die bestond volledig uit blanken.

‘Ja dat is zo’, zegt ze. Dat gebeurde in een cultuur die weinig respect had voor zwarten. Maar je kan je toch ook verdiepen in zo’n cultuur? Vermenging van culturen kan ook iets moois opleveren. Jazz is daar juist een goed voorbeeld van.’

André van Leijen, Vreemd gaan, ConcertpianisteIk denk aan minnestreel Al Jolson, een blanke die zijn gezicht zwart maakte en die ‘Sonny Boy’ zong. ‘The Worls’s Greatest Entertainer’ werd hij destijds genoemd. Je zou denken dat de zwarte gemeenschap er niets van moest hebben, maar die waren juist dol op hem. Hij was een van de weinige blanken die vocht tegen de discriminatie van zwarten op Broadway.

Intussen roert ze haar kroket door de mosterd.
‘Hoe is de kroket?’
‘Hij smaakt een beetje vreemd.’
‘Ik heb nog nooit een Thaise pianiste een kroket zien eten.’
Ze glimlacht.

Meer weten?

Al Jolson zingt (YouTube)

De eerste jazzplaat (the Original Dixieland Jass Band, 1917). YouTube

Over cultural appropriation:
http://everydayfeminism.com/2015/06/cultural-appropriation-wrong/

Cultural Appropriation: wat heb ik daarmee te maken?

André van Leijen
Over André van Leijen 173 Artikelen
André van Leijen (1947) is schrijver en bioloog. Hij heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw vijf jaar over de wereld. Inmiddels zijn ze terug in Schiedam, waar André een boek heeft geschreven over zijn belevenissen. Het is te bestellen via bol.com, via alle boekhandels in Nederland en via het redactieadres van Trefpunt Azië: post@trefpuntazie.com Titel: Beste Reizigers ISBN: 978-94-6345-888-7 Prijs: 14,95.

4 Comments

  1. Instinctieve universaliteit, mooi gezegd Antonin. Dat zou best kunnen. In de Saxophone Club in Bangkok heb ik een Thaise band salsa horen spelen. En het klonk. Maar ken jij farangs die Thaise muziek kunnen spelen?

  2. Beste Andre,

    Een leuk gesprek met een vrouw die het blijkbaar kan hebben als je dit soort vraagtekens zet. Ik had een paar jaren geleden een gesprek met een Thaise bluesmuzikant in Chiangmai. Stelde hem ook de vraag of hij de blues, geboren tussen het katoen in het zuiden van de VS kon “voelen”. Hij keek me kwaad aan en heeft daarna nooit meer een woord tegen me gezegd. Toch, als ik sommige Aziatische pianisten hoor spelen, ben ik geneigd te geloven dat ze er wel degelijk iets van begrepen hebben. Is hier dan toch sprake van een soort instinctieve universaliteit?

  3. Mooi stuk, André. Met lichtvoetigheid en warmte behandel je cultuur- en rasverschillen. Ik heb het met plezier gelezen.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.