Thailand. Worden kathoey echt geaccepteerd?


Kathoey, ladyboys, drag queens, gay’s en ander aan sekse relateerde categorieën, meestal aangeduid met LGBT, spelen een opvallende, romantische en bijna overheersende, rol bij de buitenlandse blik op het Thaise gebeuren. Doe uw ogen dicht en roep het beeld op van een kathoey. Ga dan ‘kathoey in Thailand’ googelen en u ziet dat ze allemaal mooi, jong en gelukkig zijn. Bijna altijd óf gedeeltelijk ontkleed óf juist in fantastisch overdadige en mooie gewaden gehuld. Het Oosten als een exotische en erotische droom.

Maar is dit ook echt waar? Die twijfel bracht mij er toe dit verschijnsel nader te gaan onderzoeken waarbij ik me vooral richtte op feiten en meningen die hun oorsprong vinden in de Thaise gemeenschap zelf. Waarom zijn kathoey en de rol die ze spelen in de Thaise samenleving zo zichtbaar? Hoe staat het nu met de spreekwoordelijke tolerantie van de Thais in dit opzicht?

Wat is de betekenis van kathoey?

Seksuele oriëntatie gaat over tot wie en welk geslacht iemand zich seksueel aangetrokken voelt, terwijl genderidentiteit gaat over het geslacht dat iemand heeft en waarmee men zich dus identificeert. Transgender personen kunnen dus net als cisgender personen heel verschillend zijn in hun seksuele oriëntaties.

De huidige definitie van ‘kathoey’ in de Thaise literatuur is niet zo heel verschillend van die van ‘transgender’ in het westen. Het woord kathoey (กะเทย) komt uit het Khmer en betekent daar intersekse (of hermafrodiet: het in meer of mindere mate hebben van beide geslachtskenmerken) en homoseksueel.

In de Thaise context verplaatste de aanduiding zich later meer naar mannen die zich vrouwelijk kleden en gedragen, en sinds het midden van de vorige eeuw naar ‘transgender’, en meer specifiek man-naar-vrouw transgender. In het dagelijks spraakgebruik echter worden mannen die zich om wat voor reden dan ook vrouwelijk gedragen vaak gemoedelijk -of juist meer beschuldigend, beledigend of verwijtend- als kathoey neergezet. Sommige kathoey hebben deze term omarmd maar de meeste willen liever anders genoemd worden. Een andere Thaise term is sao praphet song (สาวประเภทสอง) letterlijk ‘vrouwen van de tweede soort’. Een veel gebruikte term die uitsluitend een negatieve connotatie heeft is toet (ต๊ด)  met een hoge toon. Waarschijnlijk is het woord afkomstig uit de film ‘Tootsie’.

Tekst ‘Kathoey hier niet welkom!’ Bord bij een restaurant in Pattaya.

Hoeveel kathoey zijn er in de Thaise samenleving?

Omdat kathoey erg zichtbaar zijn in de Thaise samenleving wordt vaak verondersteld dat het er heel veel zijn, veel meer dan in andere landen. Dat blijkt niet het geval te zijn. Als je transgender heel breed definieert, is het aantal in alle samenlevingen wereldwijd rond de 0.3%. Het aantal transgenders dat daadwerkelijk bezig is met geslachtsverandering is veel minder maar verschilt van land tot land ook niet zo heel veel.

De veronderstelling dat er in Thailand buitensporig veel kathoey zijn, heeft geleid tot heel wat onderzoek om de oorzaak daarvan op te sporen. We weten dat in het oude Siam, zeg voor 1930, westerse bezoekers het moeilijk vonden mannen van vrouwen te onderscheiden. Ze hadden vaak hetzelfde postuur, haardracht, kledij en gedrag. Dat veranderde rond 1940 toen westerse ideeën over vrouwelijke en mannelijke kledij en gedrag werden ingevoerd, soms middels wetgeving.

Ik denk dat er wereldwijd maar weinig verschillen zijn in genderidentiteit en seksuele oriëntatie. Wel kan de culturele uitdrukking ervan hier en daar anders zijn. Ook eventuele onderdrukking, tolerantie of acceptatie kan in de loop der tijd veranderd zijn.

Tolerantie en acceptatie

Het is terecht als beweerd wordt dat de tolerantie van, en de mate van verdraagzaamheid voor kathoey en andere seksuele geaardheden, redelijk groot is in Thailand. Zeker in verhouding tot de omringende landen.

Maar daar is lang niet alles mee gezegd. Tolereren betekent dat je iets verdraagt wat je eigenlijk afkeurt of vervelend vindt. ‘Ik tolereer het lawaai van mijn buurman, erg vervelend maar ik doe er niets aan, laat maar’.

Als aan Thais wordt gevraagd hoe ze over kathoey denken dan komt ‘grappig’ als eerste naar voren, gevolgd door ‘vreemd’ en een kleinere groep noemt hen ‘afstotend’. ‘Opvallend’ zijn ze altijd.

Acceptatie, aanvaarding en gelijkwaardige behandeling is iets heel anders, en daar ontbreekt het aan in Thailand hoewel de laatste decennia er wel wat is verbeterd. Een aantal voorbeelden:

Relaties. Achthonderd kathoey gaven in 2012 hun mening. Vijftien procent werd niet meer geaccepteerd in de familie en verstoten, acht procent werd voorwaardelijk geaccepteerd. Dertien procent mocht niet meer thuis wonen. Veertien procent had te maken met verbaal en 2.5 procent met fysiek geweld, terwijl 3.3 procent seksueel werd aangevallen door vrienden. Buiten de familiekring liggen deze cijfers nog eens twee- tot driemaal zo hoog.

Militaire dienstplicht. Tot 2006 werden katoey tijdens de keuring van dienstplichtigen vrijgesteld wegens een ‘ernstige geestelijke stoornis’; sindsdien is de aantekening ‘ziekte die niet binnen dertig dagen kan worden genezen’. Een dergelijke benaming kan iemand zijn leven lang achtervolgen.

Soms worden dienstplichtigen door hun commandanten gesommeerd om op erotische wijze een mimiek te doen op de seksuele activiteiten van kathoey of homoseksuelen.

In 2006 spande Samart ‘Namwan’ Meecharoen een rechtszaak aan tegen het Ministerie van Defensie. In haar Sor Dor 43 formulier dat haar vrijstelling van dienstplicht gaf, stond dat zij leed aan een ‘permanente geestelijke stoornis’. In 2011 deed de rechtbank uitspraak en verklaarde dat die bewoordingen ‘onjuist en onwettig’ waren.

Onderwijs. Leerlingen en studenten met een bepaalde genderidentiteit ervaren dikwijls plagerijen. Docenten laten zich soms laatdunkend uit over deze groep. Op veel scholen en universiteiten moeten kathoey het manlijke uniform dragen ook al identificeren ze zich al als vrouw.

Werksituatie. Hier doen zich misschien wel de grootste problemen voor. Op een enkele uitzondering kunnen kathoey geen baan krijgen in de formele sector. In het onderwijs heerst de mening dat zij geen goed rolmodel zijn. Velen werken daarom in de informele sector, meer in de vermaaksindustrie en als sekswerkers. In de prostitutie (illegaal in Thailand) heeft de politie het vaak voorzien op lady boys.

Een ander voorbeeld betreft een medewerker van een farmaceutisch bedrijf. Aan de drieëndertigjarige Pitaya Wonganuson werd de haar toekomende promotie onthouden omdat de directie bang was dat zij als transvrouw met een paspoort dat ‘man’ als geslacht vermeldde, geen internationale reizen kon maken.

Soaps. In de dagelijks aangeboden en veel bekeken soaps op de televisie spelen de regelmatig opgevoerde kathoey meestal een rol als kinderlijke grappenmakers die niet serieus moeten worden genomen.

Gezondheidszorg. Geen van de problemen die eventuele genderidentiteit of geslachtsverandering met zich meebrengt, zoals psychologische begeleiding, hormoontherapie en operaties, worden vergoed in de drie Thais ziekenzorgsystemen.

De Boeddhistische visie

In het boeddhisme zou seksuele identiteit en voorkeur er niet toe mogen doen omdat aardse beslommeringen juist moeten worden verlaten. De praktijk is echter anders. In oude boeddhistische geschriften komen transgenders voor maar alleen waar een vrouw in een man verandert om zo verlicht te kunnen worden.

In de Vinaya met de 227 regels die monniken in acht moeten nemen, speelt het man-vrouw onderscheid een belangrijke rol. Een veel voorkomende boeddhistische gedachtegang verklaart bepaalde seksuele activiteiten als ‘afwijkingen’ die getuigen van een slecht karma opgedaan door foute seksuele daden in vorige levens.

In mei 2013 werd Sorrawee “Jazz” Nattee ingewijd als volwaardig monnik, dat in Thailand alleen aan mannen is voorbehouden. Deze inwijding was heel bijzonder omdat Jazz bijna zijn gehele leven als vrouw had geleefd. Bovendien was zij in 2009 uitgeroepen tot Miss Tiffany in een schoonheidswedstrijd voor transgenders, die jaarlijks plaatsvindt in Pattaya. Jazz had ooit borstimplantaten gekregen maar geen verdere transgenderchirurgie.

‘Jazz’ als Miss Tiffany in 2009 en als monnik in 2013

Na zijn inwijding als monnik in de tempel Liab in Songkhla verklaarde Jazz -nu met de monnikennaam Phra Maha Viriyo Bhikku- dat hij destijds aan de Miss Tiffany verkiezing had deelgenomen op aandringen van zijn ouders voor wie hij nu verdienste wilde vergaren. Hij had al jarenlang de Dhamma bestudeerd en wilde nu voor de rest van zijn leven monnik blijven. De abt van de tempel wees erop dat na het verwijderen van de borstimplantaten Jazz nu 100 procent man was, zowel geestelijk als lichamelijk.

Geslacht veranderende operaties

Tegenwoordig zijn er in Thailand 2-3 geslacht veranderende operaties per dag, die in een zestal ziekenhuizen worden uitgevoerd. Maar laten we ook even kijken hoe die personen zijn verdeeld naar nationaliteit en jaar.

  • 1984-1990 Thai 95%, buitenlanders 5%
  • 2001-2005 Thai 50%, buitenlanders 50%
  • 2010-2012 Thai procent 10%, buitenlanders 90%

Zoals al eerder opgemerkt worden alle ziektekosten die gender gerelateerd zijn niet vergoed binnen de drie Thais ziekenzorgstelsels. Dit soort operaties zijn duur, hoewel een stuk goedkoper dan in het buitenland. Borstoperaties kosten tussen de 120.000 en 180.000 baht en operaties aan de genitaliën tussen de 250.000 en 400.000 baht.

Veel kathoey zeggen in de seksindustrie te werken in de hoop genoeg geld te verdienen voor een operatie. Sommige mensen in Thailand verdienen hier goed aan maar de Thaise transgenders worden volledig in de steek gelaten.

Geconcludeerd kan worden dat binnen de Thaise gemeenschap kathoey en veel ander sekse gerelateerde categorieën redelijk goed getolereerd worden. Maar echte acceptatie is nog ver weg en discriminatie viert nog steeds hoogtij. Om dat te veranderen is betere wetgeving een eerste vereiste.

Onderstaand een link naar mijn belangrijkste bron. Een lang en gedetailleerd maar uiterst boeiend en leerzaam verhaal.
Gender identity and sexual orientation in Thailand

Voor de meer visueel georiënteerde lezers deze video:


Beste lezer

Trefpunt Azië is een reclamevrije site geheel gemaakt door vrijwilligers. Al onze berichten zijn voor iedereen te lezen. Maar het in stand houden van een website als Trefpunt Azië kost geld; er zijn kosten voor software om de site te maken en de huur van serverruimte zodat hij te zien is. Die kosten worden gedragen door leden van de redactie en die kunnen daarbij wel wat hulp gebruiken. Als u wilt helpen met een (kleine) bijdrage klik dan op de rode knop rechtsonderdaan op de pagina en doneer, dat kan al vanaf 3 euro. Wilt u op een andere manier helpen? Mail dan even met de redactie: post@trefpuntazie.com

Dankzij uw bijdrage kan Trefpunt Azië elke dag nieuws en achtergronden uit uw favoriete werelddeel blijven brengen.

 

Tino Kuis
Over Tino Kuis 138 Artikelen
Tino Kuis. gepensioneerde huisarts, woont in Zutphen. Na zijn opleiding werkte hij drie jaar als tropenarts in Tanzania en daarna vijfentwintig jaar als huisarts in Vlaardingen. Hij heeft in Nederland drie volwassen kinderen. Tino verbleef van 1999 tot 2017 in Thailand. Zijn 18-jarige Thaise zoon studeert in Chiang Mai. Tino heeft zich gespecialiseerd in Thaise taal, cultuur en geschiedenis.

1 Comment

  1. Een zeer degelijke schets beste Tino. Ik kan daar weinig meer aan toevoegen of nuanceren. Echter wel mbt de fonetiek en een tikfoutje: de oe in ตุ๊ต is weggevallen. Hieronder ter verduidelijking de uitspraak van de gebruikte Thaise termen:
    กะเทย [kà-theuy] lage toon, midden toon.
    สาวประเภทสอง [sǎaw prà-phêet sǒng] stijgend, laag-dalend, stijgend.
    ตุ๊ต [tóet] hoog

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*