Waarom mijn schoonmoeder een geweldig mens is

Mijn schoonmoeder is 82. Ze is geboren en zal ook sterven in een dorpje 25 km buiten Kalasin in de Isan. Het dorp is haar wereld. Ze heeft er zeven kinderen op de wereld gezet, één dochtertje is jong overleden.

Schoonmoeder is al meer dan tien jaar weduwe. In haar leven draaide het om gezin en rijstveld. Zij heeft zich een halve eeuw met haar man krom gewerkt voor haar kroost. Vakanties waren er niet bij, weekeindetripjes in de omgeving een zeldzaamheid. Een enkele keer bezocht zij twee in Sattahip wonende dochters, voor haar een wereldreis van zo’n 600 kilometer.

Hans Geleijnse, Schoonmoeder, Keipe
Weg van het dorp

Na de dood van haar echtgenoot mocht schoonmoeder  zich eigenares noemen van zo’n 18 rai grond en een ruime, klassiek-houten gezinswoning op palen. Huis en grond waren door het echtpaar testamentair toebedeeld aan de kinderen, van wie er nog vier in het dorp wonen. Omdat schoonmama steeds meer fysieke klachten krijgt, en haar korte-termijngeheugen het nodige te wensen overlaat, werden die zes stukken grond onlangs bij het Land Office in Kalasin op naam van de kinderen gezet. Dat leidde tot het nodige onderlinge kabaal, waaraan alleen de jongste broer zich onttrok. Hij draagt al twintig jaar een monnikspij.

Schoonmoeder sloot zich af van het gekibbel over zaken als  recht van overpad, wie waar biologisch-dynamische watermeloenen wilde verbouwen, welke grondstuk het meest geschikt was voor rijstplant, welk perceel aan wie moest toevallen om er bij de bank een lening op aan te vragen. En dat betekende voor haar het begin van een grote reis en negendaagse logeerpartij. ‘Ik reed weg en zag in m’n zijspiegel hoe moeder daar eenzaam stond te zwaaien. Ik ben gestopt en heb gezegd: ma, je gaat nu met ons mee naar huis.’ M’n schoonmoeder had enthousiast ja geknikt en was ingestapt.

Paddestoelen in imaginair bos

Hans Geleijnse, Schoonmoeder, KeipeDat mag een wonder heten, want schoonmoeder is niet uit haar dorp weg te branden en moet door haar kinderen van het land worden gesleept anders blijft ze doorwerken. Mijn kennis van haar is beperkt tot bezoeken aan het dorp, verhalen over en handje vasthouden. Ze is acht jaar ouder dan ik, en die tellen. En omdat ze af en toe fiks de weg kwijt is, is het met haar in huis oppassen geblazen.

De familie had al gewaarschuwd: ’s nachts wil ze nogal eens aan de wandel gaan. Dus doe ik geen oog meer dicht, bevreesd dat ze tijdens zo’n escapade onderuit gaat. Dat gebeurt gelukkig niet, maar wel treffen we haar een keer om drie uur ’s nachts bij het tuinpoortje dat ze niet open kan krijgen. ‘Wat ga je doen, Ma?’ Paddestoelen zoeken in het bos, zegt ze. Er is groengoed achter ons huis, maar haar paddenstoelenbos ligt toch echt zeshonderd kilometer verderop..

Dat schoonmoeder niet echt benul heeft van tijd en afstand blijkt ook na telefoongesprekken met familieleden in het dorp. Nok komt zo langs, ik hoor dat ze heel dichtbij is, zegt ze, naar haar mobieltje kijkend. Daarna krijg ik een schalkse blik die me het idee geeft in de maling te worden genomen.

Vasthoudend en pragmatisch

Hans Geleijnse, Schoonmoeder, Dorp, Isan
De wereld van schoonmoeder

Taalbarrière ten spijt, ik heb wat met m’n schoonmoeder. Bij m’n eerste bezoek aan het dorp, eind 2009, werd ik aan haar voorgesteld. Ze bekeek me van top tot teen, begon te lachen en zei ‘goed gedaan’ tegen haar dochter. Die mening was belangrijk voor de kersverse bruid, want moeder bepaalde thuis wat goed was en wat niet. Op jeugdfoto’s in haar woning zag ik een knappe rijzige vrouw, lang haar, krachtige blik. Niet praten, maar doen, was het devies waarmee ze regeerde.

Die uitstraling is er nog steeds, ondanks haar verschrompelde gestalte en kortgeknipte grijze haar. ‘Jij moet eens met de buffels en koeien op pad,’ zegt ze tegen onze dochter als die thuiskomt van school haar tas op tafel gooit en verzucht dat ze moe is en met haar iPad wil ontspannen. Onze enige buffel staat vierwielig op stal, maar de boodschap komt luid en duidelijk bij dochterlief over. Handen uit je mouwen, net als je moeder toen ze jouw leeftijd had en na schooltijd vijf waterbuffels en acht koeien onder haar hoede kreeg. Of met een juk om de schouders emmers water bij de bron een kilometer verderop moest halen. Schoonma is daar altijd vasthoudend en pragmatisch in geweest. Toen haar echtgenoot een balletje opgooide om die jongste dochter verder te laten leren was zij mordicus tegen. ‘Na school werken, geld verdienen. Later krijgt ze wel een man die voor haar zorgt. Of ze kan verder leren als ze die studie zelf kan betalen.’

Hans Geleijnse, Schoonmoeder, Dorp, Isan, Leekpai
Chuan Leekpai Foto: Wikipedia

Vier decennia nadien geeft ze toe, dat dit een overdosis pragmatisme was. ‘Het waren harde tijden, we hadden moeite het hoofd boven water te houden,’ is haar korte verklaring. Datzelfde pragmatisme toonde zij jaren nadat populist Thaksin Shinawatra met zijn campagne ‘één miljoen baht voor ieder dorp’ de geesten op het platteland rijp maakte voor zijn sprong naar de macht. Een twintigduizend baht ‘lening’ voor elk gezin was onderdeel van de 1 miljoen

Haar man weigerde het aanvraagformulier in te vullen. ‘Ik laat me niet omkopen,’ zei hij. Schoonmoeder vond dat onzin, hoewel net als hij aanhanger van Thaksins voorganger Chuan Leekpai en bovenal gelovige in de koning. Pas in 2005 zwichtte hij voor haar overtuigingskracht. Waarom zouden alleen Thaksinisten profiteren van diens rijkdom? Ze konden het geld goed gebruiken, was haar redenering.

Beproevingen en dementie

Het gezin bleef dagelijks aan de radio gekluisterd om de landbouwtips te volgen die namens de als god aanbeden majesteit gratis werden verstrekt. De overgrote meerderheid van het dorp had inmiddels de nieuwe god in de armen gesloten en de fanatici die het bestuur in handen hadden gekregen verketterden wie dat niet deed. Schoonmoeder nam dat gelaten op. Ze kunnen beter over je praten dan van je eten, haar houding.

Ze kon, gesteund door haar man, echter in een furie veranderen als familie onderwerp van dorpsroddel werd. Geen kwaad woord liet ze onweersproken over de twee kleindochters die als zovele Isaanse zusters in het bruisende nachtleven van Pattaya fortuin zochten. Trouw aan de familie werd niet alleen met de mond beleden. De zorg voor het zoontje van een naar Bangkok verhuisde dochter werd zonder gemor overgenomen. De tijdelijke voorziening werd een permanente. De dochter belandde omdat zij drugskoerierster werd voor haar maffiose echtgenoot voor vijftien jaar in de cel.

Zo werd schoonmoeder, op 71-jarige leeftijd en weduwe, alsnog single mother, zeker in Thailand geen benijdenswaardige positie. Het jongetje zou later het voorbeeld van zijn moeder volgen. Eerst twee jaar voor het bezit van een paar yaba-pillen, daarna betrapt bij handel in deze volksdrug. Dertien jaar gevangenis. Als dat ter sprake komt valt schoonmoeder stil, haar verdriet slechts zichtbaar door een opwellende traan.

Nooit is het bij haar opgekomen om tijd en ruimte voor zichzelf te claimen. In haar kleine wereld heeft verdriet een stille plaats. Het krijgt in elk geval een troostrijke plek bij hoogtijdagen in familie en buurt. Zonder schoonmoeder zijn die ondenkbaar. De ruime patio onder haar paalwoning is een zoete inval, met voor de gasten ruimte op houten ligbedden, banken, stoelen en vloerkleden.

Van moeder wordt gehouden en zij wordt gerespecteerd. Haar door beginnende dementie extra gevoede koppigheid wordt voor lief genomen. Nadat haar nachtelijke uitstapjes veelvuldiger werden en zij eenmaal overdag ver van huis dwalend door de rijstvelden was teruggevonden hanteren haar op leeftijd geraakte kinderen onderling een ‘let op moeder’ zorgrooster. Pogingen om haar inwonend te krijgen lopen stuk op een vastberaden ‘nee, ik blijf op mezelf in m’n eigen huis.’

 

Hans Geleijnse, Schoonmoeder, Dorp, Isan
Kleindochter betuigt  dank en respect aan oma

Terug naar de Isan

Als schoonmoeder een tijdje logé is begint heimwee naar de Isan te knagen. Zeeschildpadden bestuderen, een drijvende markt bezoeken, kunstjes van olifanten bekijken en het gekraai van twee piepjonge achterkleinkinderen aanhoren, schoonmoeder vindt het allemaal boeiend maar haar gedachten raken elders. ‘Wanneer gaan we naar huis,’ vraagt ze uitinedelijk na een week.  Over twee dagen ma, zegt m’n echtgenote die haar met de gemotoriseerde buffel zal thuisbrengen..

Schoonmoeder wordt steeds onrustiger, schuifelt als we even niet opletten het hek uit naar de straat.  Maar als het dan zover is, ’s morgens in alle vroegte, kraait ze van plezier. ‘Hard rijden Nuan, dan zijn we over een uurtje thuis’. zegt ze. We helpen haar in de auto, ze gaat op de achterbank liggen en valt als een blok in slaap. Ik kijk naar het tengere hoopje mens en denk, schoonmoedertje, je bent geweldig.

Foto’s Hans Geleijnse, Nuanchan Phansawat, Julius Geleijnse

Lees ook: De ontmenselijking van een gelukzoekster en Een geboren kansloze en de blinddoek van Lady Justice

 

 

Hans Geleijnse
Over Hans Geleijnse 302 Artikelen
Hans Geleijnse (1944, Zaandam). Voormalig beroepsmilitair en dienstweigeraar. Passie voor reizen, schrijven en muziek. Belandde in journalistiek, leerde het vak in de praktijk. Werkte twee decennia als buitenlands correspondent voor persbureau GPD en div. andere Nederlandse media. Woont sinds 2010 met partner en dochter in Thailand.

9 Comments

  1. Wat een boeiend en mooi verhaal, Hans! Een sterke vrouw. Hoe heet ze? Ze doet me denken aan mijn vader Max, die we eens in Burgh-Haamstede urenlang kwijt waren. Hij klom door het keukenraam naar buiten.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*