Thainess en hoe Thai zijn de Thai zelf

Thainess en het uitwissen van plaatselijke identiteit

De reguliere Thailandganger zal vast bekend zijn met het begrip ‘Thainess’, maar wie zijn nu eigenlijk Thai? Wie kreeg dat etiket opgeplakt? Thailand en de Thai waren lang niet altijd zo verenigd als sommigen de mensen willen doen geloven. Hieronder een korte uiteenzetting over wie er ‘Thai’ waren, werden en zijn.

Alleen de beschaafde mensen zijn T(h)ai

Rob V., Hoe Thai zijn Thai, Thainess, Geschiedenis
Massale beleving van Thainess: rouwen voor koning Bhumibol
Foto Reuters/Jorge Silva

De volkeren die ‘Tai’ (Thai, Lao en Shan) talen spraken –al is de term Lao volgens sommige theorieën meer op zijn plek dan de term Tai-, migreerden tussen de zevende en twaalfde eeuw vanuit zuidelijk China naar Zuidoost Azië. De Mon-Khmer werden uit dit gebied verdreven of assimileerden met de Tai sprekende volken. Vandaag de dag zijn de Tai nog steeds in meerheid aanwezig in Thailand en Laos, maar zijn het ook significante minderheden in Vietnam en Myanmar (Birma).

Maar niet iedereen kreeg het stempel Tai opgeplakt! Het beschreef slechts een deel van de bevolking: alleen zij die een bepaald niveau en status hadden bereikt werden Tai genoemd. Dit warende ‘gesocialiseerde mensen’ (khon thaang sǎngkhom, คนทางสังคม ). Dit als onderscheid tegenover de ‘eenvoudige mensen’ uit de natuur (khon thaang thammáchâat, คนทางธรรมชาติ).

Rob V., Hoe Thai zijn Thai, Thainess, Geschiedenis
De Thaise talenkaart
Wikimedia Commons

De Thaise koninkrijken hadden een feodaal systeem met meesters en horigen: Sakdina. Het woord Tai kreeg de betekenis van ‘vrije mensen’ (sěrichon, เสรีชน): zij die geen slaaf of horigen waren, die het Theravada boeddhisme praktiseerden, ‘centraal Thai’ spraken en onder een staatsbestel met wetten en regels leefden. Dit in contrast met de khàa (ข่า) en de khâa (ข้า). De khàa waren analfabete, animistische bosmensen die buiten de geciviliseerde wereld woonden.  De khàa waren de volken die leefden buiten de stad/stadstaat: de muuang (เมือง). De stad stond voor beschaving, het platteland voor niet-beschaafd. De khâa waren zij die ofwel als horig plebs (phrâi, ไพร่) of slaaf (thâat, ทาส) dienst deden. In oude inscripties vinden we de tekst ‘phrâi fáa khâa tai’ (ไพร่ฟ้าข้าไท): ‘Het plebs van de hemellucht, dienaren van de Tai’. Vanaf vermoedelijk het Ayutthaya tijdperk (1351 – 176) sprak men niet langer over Tai (ไท) maar Thai (ไทย).

Isaaners zijn geen Thai maar Lao

Tot in de negentiende eeuw is het woord Thai in gebruik geweest om de mensen van stand (de elite) aan te duiden. Dit waren de mensen met een bepaalde status, geciviliseerde leefwijze en gemeenschappelijke cultuur met gelijke normen en waarden. Het was niet bepaald van toepassing op de mensen van gewone komaf en in het geheel niet op de mensen van het Khorat Plateau (hedendaags Isaan). Zij en  de inwoners  van het Lanna koninkrijk (อาณาจักรล้านนา) in het Noorden, werden gezien als Lao. Maar ‘Thai’ was tevens niet van toepassing op de immigranten: Chinezen, Perzen en diverse verdrevenen uit de regio. Een lokale minderheid kon zich opwerken tot Thai als ze een adellijke status kreeg en de normen en waarden van de elite deelde.

Dit veranderde onder de Siamese koning Nangklao (Rama III, 1824-1851) en koning Mongkut (Rama IV, 1851-1868). ‘Thai’ werden nu zij die de Thaise taal spraken. Dit naast andere (taal)groepen zoals de Lao, Mon, Khmer, Maleisiërs en Cham. Negentiende-eeuws Thailand was etnisch meer divers dan Thailand vandaag de dag! Voor Thai was nog geen specifiek etnisch kenmerk, en er werd nog weinig moeite gedaan om een culturele of etnische homogeniteit op te leggen aan de bevolking. Niet-geassimileerde Chinezen leefden volgens hun eigen regels, stamvolkeren ondervonden veel discriminatie maar ander minderheden ondervonden min of meer de zelfde behandeling als ieder ander.

Het ontstaan van de Thaise natie eind 19de eeuw

Rob V., Hoe Thai zijn Thai, Thainess, Geschiedenis
De oude koninkrijken
Illustratie Wikimedia Commons

Tot ver in de negentiende eeuw maakte de overheid aan Europeanen duidelijk dat de Thai en de Lao niet tot hetzelfde volk behoorden. ‘De Lao zijn de slaven van de Thai’ zo sprak koning Monkut hen toe. De Thai maakten er geen geheim van dat Siam een groots rijk was met vele vazalstaten onder haar invloedssfeer, maar dat Siam zelf niet veel verder reikte dan de centrale vlakte (het rivierdal van de Chaophraya rivier). De gebieden daarbuiten zoals Lanna waren nog (vrij) zelfstandige, schatplichtige koninkrijken en stadsstaatjes.

Maar eind negentiende eeuw begon het beeld te verschuiven, ras/etniciteit werd nu als een heikel punt gezien. Men begon zich zorgen te maken dat de westerse mogendheden een claim zouden leggen op de gebieden die schatplichtig waren aan Bangkok. Onder koning Chulalongkorn (Rama V, 1868-1910) werd vanuit Bangkok aan annexatie van de gebieden begonnen.

Tino Kuis, Chulalongkorn, Nederland
Koning Chulalongkorn op reis in Europa

Het Lanna rijk kreeg bijvoorbeeld in 1877 vanuit Bangkok een onderkoning aangesteld en zou in 1892 volledig geannexeerd worden.  Zo waarschuwde koning Chulalongkorn bij de installatie van de eerste Commissaris van de Koning van Chiang Mai in 1883 dat: ‘je moet onthouden dat als je met een westerling en een Lao praat je duidelijk moet maken dat de westerling “zij”  zijn en dat de Lao een Thai is. Maar praat je daarentegen met een Lao en een Thai dan moet je duidelijk maken dat de Lao “zij” zijn en dat de Thai “wij” zijn’ .

Enkele jaren later kwam de koning tot een nieuw inzicht omtrent Thai en Lao. Hij adviseerden de commissarissen in de ‘Lao provincies’,  dat de Thai en Lao tot  dezelfde ‘Châat’ (natie) behoren, een zelfde taal spreken en tot hetzelfde koninkrijk behoren.  Hiermee gaf de koning een duidelijk signaal af aan bijvoorbeeld de Fransen: de gebieden met o.a. Phuthai, Lao, Lao Phuan en Chinezen vielen onder de jurisdictie van Bangkok. Het duurde nog tot einde negentiende eeuw voordat de term ‘Châat Thai’ (ชาติไทย) omarmt werd om naar de ‘Thaise natie’ te verwijzen.

Prins Damrong deelden zijn zorgen met koning Chulalongkorn of de term Châat Thai niet teveel onrust zou geven onder niet-etnische Thai daar de term ‘châat’ (geboorte) in het verleden slechts verwees naar de eigenschappen van iemand op het moment van geboorte, en het de overheid nog niet gelukt was om de minderheidsgroepen in ‘Thai’ te veranderen. Geconfronteerd met territoriaal en etnische vormen van verzet tegen de centralisatie (binnenlandse kolonisatie) door Bangkok gaf zelfs Chulalongkorn blijk van enig sympathie voor zelfbestuur van de opstandelingen in het zuiden, noorden en noordoosten: ‘Wij beschouwen deze provincies als van ons maar dat is niet waar, daar de Maleisiërs en de Lao de provincies als hun eigen eigendom beschouwen’.

Centralisatie vanuit Bangkok

Lode Engleen, Si Satchanalai, Olifant
Etnische minderheden: inwijding monniken in Thai-Phuan traditionele dracht in Si Satchanatai
Foto Lode Engelen

Vanwege de trend tot verdere centralisatie van het bestuur en de afbakening van de landsgrenzen ging de Thai-ificatie gewoon door. Volgens kroonprins Vajiravudh moesten de etnische minderheden, de boerenpummels, ‘getemd’ en ‘gedomesticeerd’ worden. In 1900 was er nog steeds het beeld van een divers Thailand waarin vele volkeren leefden. De elite in Bangkok verwezen naar de inwoners van hedendaags noord en noord-oost van Thailand als ‘Lao’.

Maar de Lao waren groot in omvang, mogelijk zelfs de meerderheid van het volk (is de naam Thailand dus eigenlijk wel correct mogen wij ons afvragen, als de Thai niet de grootste groep burgers is?). Onder prins Damrong, die aan het hoofd stond van het nieuw opgerichte ministerie van Binnenlandse Zaken werd het idee dat de Lao eigenlijk Thai waren officieel onderdeel van het beleid.  Hij sprak zich uit voor het einde van de  vazalstaten en semi vazalstaten, om alle mensen Thai te maken en niet langer al Lao of Maleisisch te bestempelen. Alsof het allemaal een misverstand was geweest  zei hij dat de Lao ‘Thai spreken op een rare manier, dus de mensen uit Bangkok zagen hen als Lao. Maar nu is het algemeen bekent dat zij Thai zijn, niet Lao’.  Volgens de prins waren er buiten Siam veel volkeren zoals de Lao, Shan en Lue die zichzelf allerlei namen hebben geven maar in feiten alle tot het Thaise volk behoren.  Zij behoorden alle tot het Thaise ras en zagen zichzelf ook al Thai aldus de officiële verklaringen

Erik Kuijpers, Isan 41, Surin, Olifanten
Trouwfeest in Isan

Bij de eerste census in 1904 stelde de overheid dat de Lao als Thais moesten worden gezien, de conclusie was dat Siam een ‘grotendeels mono-etnisch land was met 85% Thai’. De koloniale mogendheden kon zo doende met het vervallen van de Lao identiteit dit niet tegen de Bangkok gebruiken. Maar had Lao als apart klasse zijn meegenomen dan hadden de Thai niet de meerheid van het etnisch diverse volk uitgemaakt. In de census van 1913 konden inwoners simpelweg niet langer aangeven dat ze Lao waren, maar ‘onderdeel van het Thaise ras’ waren. Prins Damrong gaf Lao provincies een andere naam en de hele Lao regio kreeg de stempel ‘Isaan’ ofwel ‘noord-oosten’.

In1906 besprak koning Chulalongkorn onderwijsbeleid in het voormalige Lanna koninkrijk, hij zei ‘de wens is dat de Lao begrijpen wat de voordelen zijn van verenigd te worden met de Thai. Daarom moeten zij die verantwoordelijk zijn voor het onderwijs niet neerkijken op de Lao als inferieur aan de Thai op alle gebied. Zij moet een manier vinden dat overheidsfunctionarissen en het gewone volk één zijn met de Thai. Als de Lao goed zijn, zullen ze als beloond worden net als de Thai’.

Deze unificatie en het opleggen van nationalistische en patriottische beelden verliep echter niet altijd zonder slag of stoot, zie bijvoorbeeld deze presentatie van professor Andrew Walker over de Shan opstand: http://www.youtube.com/watch?v=6e9xeUmhDZc

Zie ook: https://www.trefpuntazie.com/royale-voetnoten-historie-koninkrijk-siam-tino-kuis/

De 20ste eeuw,  Thailand verenigd tot één volk

Enkele jaren na de census van 1904 werden op een wonderbaarlijke manier allen die een Thaise taal (centraal Thai, Lao, Shan, Puthai etc.)  spraken ‘Thaise burgers’ en leden van het ‘Thaise ras’. Thai vormden nu de meerderheid in de natie.  Afwijkende, regionale identiteiten, werden onderdrukt. De geschiedenis werd herschreven en alle inwoners waren nu Thai en waren dat altijd al geweest. Begin twintigste eeuw gaf de term ‘Thai’ niet langer iemands sociale klasse aan maar zijn of haar nationaliteit.

Hans Geleijnse, Haardracht, Onderwijs
Chulalongkorn Universiteit, ceremonie voor ‘groentjes’, juli 2015  Foto: Matichon

Volgens de onderwijs wetgeving van 1912 moesten leraren in heel het rijk hun leerlingen leren ‘hoe zich te gedragen als een goede Thai’, kregen ze les in de geschiedenis van de Thai en de Thaise natie en hoe de natie beschermt en in stand gehouden moest worden. Talen anders dan het Centraal Thai werden verboden in het klaslokaal.

Onder het extreem nationalistische beleid van dictator veldmaarschalk Phibun Songkraam in de jaren 30 en begin jaren 40  werd Thainess er nog eens goed ingehamerd. Werden in de 19de eeuw nog de termen‘Châat Thai’ (ชาติไทย),  ‘Muuang Thai’  (เมืองไทย), ‘Pràthêt Thai’ (ประเทศไทย)  en ‘Sàyǎam’ (สยาม) door elkaar gebruikt om naar het land te verwijzen, enkele jaren na de Tweede Wereldoorlog werd het land definitief Thailand genoemd.  Zo werd Thailand een verenigd, homogeen land waar nagenoeg iedereen de Thaise nationaliteit heeft, onderdeel is van het Thaise ras, boeddhist is en uiteraard gezagsgetrouw  aan de Thaise staat.

Foto’s

Bron vermeld bij foto of afbeelding

Homepage: Thaise jeugd op fiets: gezien op Greenwood Travel

Bronnen:

– The Political Development of Modern Thailand, Federico Ferrara. 2015.

– Truth on Trial in Thailand, David Streckfuss, 2010.

– An ‘ethnic’ reading of ‘Thai’ history in the twilight of the century-old official ‘Thai’ national model, – David Streckfuss, 2012.

https://en.wikipedia.org/wiki/Tai_languages
https://pantip.com/topic/37029889

Rob V.
Over Rob V. 12 Artikelen
Rob V. is een Thailandliefhebber en -ganger. Hij heeft zich gespecialiseerd in immigratiepolitiek en procedures voor verkrijgen Schengen-visa

9 Comments

  1. In de paar dagen die ik in Laos rond Luang Prabang doorbracht viel mij op hoe hoezeer dat gebied leek op het Noorden (Lanna) van Thailand en hoezeer die twee gebieden verschilden van de Centrale Chaophraya vlakte.

    Ik had er ook altijd veel plezier in om, gevraagd naar mijn woonplaats, te antwoorden: อาณาจักรล้านนา (uitspraak aanaachàkláannaa) anachak Lanna, het Koninkrijk Lanna, wat een glimlach en soms een frons opleverde.

  2. Beste Tino,
    Het Duitse rijk was een staatkundige vorm die in de negentiende eeuw paste op een eeuwenoude culturele en taalkundige eenheid.
    Na de Eerste Wereldoorlog was er geen Habsburgs rijk meer.

    • Beste Alex,
      Inderdaad. Ik denk dat de Thaise elite redelijk goed op de hoogte was van de Europese geschiedenis. Ze zagen een nieuw Duits rijk gevormd uit vele kleinere eenheden maar krachtig door eeuwenoude culturele en taalkundige eenheid, en een uiteengevallen Habsburgs rijk wat ze mogelijk toeschreven aan de grote verscheidenheid van volkeren daarin. Daarom moest gestreefd worden naar een culturele en taalkundige eenheid van het nieuwe Thaise volk waarbij de periferie de (‘betere’) waarden van het centrum moest overnemen. Sivilai tegenover baan nok.

  3. Het artikel beschrijft hronologisch de totstandkoming van de huidige officiële afbakening van het begrip Thais. Duidelijk wordt dat deze en eerdere afbakeningen doorlopend de dominantie van de Thais uit het midden dienen. De lijn die geschetst wordt, wordt het verleden in getrokken vanuit het nu. De kritiek daarop van binnen en buiten af komt nog niet aan bod.

    De opeenvolging van een cultureel, taalkundig, etnisch en geografisch criterium lijkt in dit verband opportunistisch, maar staat niet op zichzelf: ze vindt een tegenhanger in Europa – van het ‘beschaafde’ Romeinse rijk, de dynastierijken, de natiestaten naar de staat als bureaucratisch-geografische eenheid. Het lijkt zelfs alsof de Siamese regeringen al anderhalve eeuw inspelen op de Europese staatkundige gedachten.

    In zijn geheel is het een helder overzicht.

    Een klein punt van kritiek: een schrijver die zo punctueel de Thaise taal in Latijns schrift weergeeft, zou ook zijn centrale begrip in het Nederlands in al zijn vormen (Thai, Thais, Thaise: de Thai, de Thais) kunnen gebruiken – in plaats van slaafs het enkelvoudige ‘Thai’ onveranderd uit het Engels over te nemen.

    • Bedankt voor reactie Alex. met de keuze voor de begrippen in Thais (origineel en omgezet naar Latijns schrift) hoop ik dat dit voor lezers bijvoorbeeld meer inzicht geeft, handig als ze zelf verder willen graven of als ze bijvoorbeeld met Thaise vrienden of partner e.e.a. willen bespreken. Leuk om bijvoorbeeld te vragen hoe ‘Thai’ ze zich voelen, ik ken er die het verbieden van andere talen (Lao, Mandarijn, Kantonees, …) dan Thai op school vervloeken.

      En ja, om eerlijk te zijn geef ik de voorkeur aan Engels boven Nederlands. Al die vervoegingen… Prima als de Britten ons land annexeren en alleen nog maar Engels zouden toestaan in het klaslokaal.

      • Dat de Thaise begrippen ook met een Thaise term aangeduid worden is natuurlijk prima.

        Je ontloopt mijn opgemerkte dubbele standaard Thais / Nederlands door “voorkeur voor Engels ” uit te spreken. Flauw antwoord, in de taal uwer preferentie: b******t.

  4. Een mooi voorbeeld van het herschrijven van de geschiedenis, begin 20ste eeuw hoe de Lao staten plots Thais werden is te vinden in ‘the invention of Isan history’:

    “In 1899, a new name, Monthon Tawan-ok Chiang Nuea (Northeastern Circle), was introduced into the incipient provincial administration system by the
    Siamese government to replace the former name, Monthon Lao Kao. The term Lao, denoting “racial” peculiarities from the Siamese point of view, was removed from the new name indicating directions from the centre, Bangkok, enz.
    https://www.researchgate.net/publication/325300606_The_Invention_of_Isan_History

  5. Mooi artikel, Rob V.! Een duidelijke beschrijving van de diversiteit van Siam en Thailand in verleden en heden, en de pogingen ze tot een geheel om te smeden. Als je yoghurt en vanillevla tot een kleur wilt omvormen moet er heel wat geklutst worden. Ik vermoed dat Duitsland in het midden van de 19e eeuw en het Habsburgse Rijk na WOI een voorbeeld waren.
    Een ontkenning van die diversiteit is voor veel bevolkingsgroepen ook in het huidige Thailand nog een groot probleem. Sommige volkeren in het verre Noorden en Zuiden worden nauwelijks als ‘ Thai’ aangemerkt. Jammer.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*