De Siamese smeltkroes in de 19de eeuw

Het koninkrijk Siam, en in nog grotere mate de hoofdstad Bangkok, vertoonde in de 19de eeuw een verbluffende verscheidenheid van etnische groepen.  In Bangkok waren de oorspronkelijke Thais bijna steeds een grote minderheid.  Pas in de loop van de 20e eeuw kwam er een integratie op gang die uiteindelijk vrijwel iedereen een Thaise identiteit verleende.

In de afgelopen honderd jaar zijn de verschillende etnische groepen redelijk goed geïntegreerd met enige bekende uitzonderingen, zoals de bergvolkeren in het Noorden en de Maleis sprekende volkeren in het diepe Zuiden.  Vooral in Bangkok is het duidelijk hoezeer de Chinese immigratie tussen 1800 en 1950 de Thaise werkelijkheid bepaalde.

Tino Kuis, Smeltkroes, Etnische groepen
Een apart plekje in de smeltkroes

Het Thaise volkslied,  met een tekst uit 1939, zegt in de eerste strofe ‘alle Thais zijn één van vlees en bloed. Dat is dus niet waar maar wel begrijpelijk in een tijd die van Siam/Thailand een culturele en nationale  eenheid wilde smeden.

De stichting van de nieuwe hoofdstad Krungthep Mahanakhorn

Koning Taksin regeerde als Siamese vorst van 1768 tot 1782.  Hij bevrijdde het gebied dat wij nu als Thailand benoemen van de Birmese bezetters.  De kleinere vorstendommen in de periferie van de staat behielden echter tot ongeveer 1900 hun binnenlandse zelfstandigheid.

Koning Taksin, met een Chinese vader en Thaise moeder, was geen telg uit enig Siamees koningsgeslacht. In 1782 pleegde Taksin’s oude jeugdvriend Tong, nu een belangrijke generaal met de titel van Chao Phraya Chakri en met banden met de oude adel van Ayutthaya, een koninklijke staatsgreep. Taksin en veel van zijn familieleden werden geëxecuteerd, waarna de generaal de troon besteeg als eerste Chakri vorst, Rama I.  Deze verplaatste vervolgens de hoofdstad van Thonburi naar de oostelijke kant van de Chao Phraya rivier en gaf het oude plaatsje Bangkok de nieuwe naam, Krungthep Mahanakhorn etc., de Stad der Engelen, de Grote Stad etc.

Smeltkroes: de bevolkingscijfers over geheel Siam

De getallen die hier genoemd worden zijn natuurlijk schattingen. Pas in de jaren na 1932 werden er daadwerkelijke tellingen verricht die overigens niet zo heel veel verschilden van deze getallen.

De grote groep Laotianen, Cambodjanen en Maleisiërs waren voornamelijk oorlogsslaven, meegenomen tijdens de Siamese rooftochten naar die landen. Zij bouwden tussen 1782 en 1784 de nieuwe hoofdstad.  De Chinese groep bestond uit meer vrije arbeidsmigranten. Daarvan keerden velen naar China terug maar een groep bleef in Siam hangen. Omdat een tekort aan mensen een steeds terugkerend probleem was in heel Zuidoost Azië  was de de Thaise elite trots op deze aanwas.

Vanaf ongeveer 1835 zijn de Thais in de minderheid in Siam.

De bevolking van Siam, geschat door verschillende buitenlandse onderzoekers, in duizenden

Jaar Thai Lao Chinees Maleis Cambodja Mon Karen totaal
1822 4.200 700 15 50 42 5.000
1835 1.600 1.200 500 320 3.620
1839 1.500 800 450 195 2.945
1854 1.900 1.000 1.500 1.000 500 50 50 6.000
1864 2.000 1.000 1.500 1.000 350 50 5.900
1885a 1.600 1.000 1.500 1.000 600 40 160 5.900
1885b 3.500 1.000 1.520 1.200 620 40 35 7.915
1890 3.000 1.300 3.000 1.000 1.000 400 9.700
1899 3.000 1.500 3.000 1.000 1.000 500 10.000
1901 3.000 1.000 2.000 1.000 800 100 100 8.000
1903 1.700 2.000 700 600 5.000
1904 1.766 1.354 523 753 490 130 130 5.197

De bevolkingscijfers van Bangkok, net voor, in en net na de 19e eeuw

We zien hier hetzelfde als voor heel Siam maar in sterkere mate. Minder dan een derde van de bevolking is van oorsprong Thais.  Vanaf 1850 is de helft van Chinese komaf.  

Ook het koningsgeslacht van Siam, hoewel uit de aard van hun positie met geheel Thaise identiteit, had een zeer gemengde oorsprong, meer nog dan de bevolking in het algemeen. De eerste koning van de Chakri dynastie, Rama I, had een Mon vader en een Chinese moeder. Wijlen koning Bhumibol was half Chinees en voor een deel Laotiaans.  Overigens geldt zoiets voor heel veel monarchieën. 

Bevolkingscijfers van Bangkok, etnische groep en jaar

Etnische groep 1782 1851 1910
Thai 20.000 75.000 240.000
Chinees 25.000 150.000 400.000
Mon 8.000 15.000 30.000
Lao 6.000 18.000 30.000
Maleis 5.000 15.000 32.000
Cham 3.000 8.000 12.000
Perzen 3.000 4.000 8.000
Arab. 1.000 2.000 3.000
Indiërs  3.000 15.000
Indonesiërs 1.000 5.000
Portugees 2.000 3.000 6.000
Cambodj. 2.000 6.000 10.000
Vietnamees 7.000
Westers 2.000
Totaal 75.000 300.000 800.000

De ruimtelijke ordening van de bevolkingsgroepen in de stad Bangkok

In 1782 werd de hoofdstad van Siam verplaatst van Thonburi naar Bangkok. Daarvoor moest een grote gemeenschap van Chinezen wijken.  Daarna zouden binnen de stadswallen voornamelijk de echte Thais wonen, en wel met name de koninklijke en adellijke groeperingen,  in tientallen kleinere en grotere paleizen,  afgewisseld met kleinere gemeenschappen van bedienden.

De grote groepen niet-Thais woonden buiten de stadswallen, vooral langs de oevers van de Chao Phraya. Het waren ambachtslieden, arbeiders en handelaren. Ze bestuurden zichzelf in een systeem dat aan de vroegere verzuiling van Nederland doet denken.

Het was de verdienste van koning Chulalongkorn (r. 1868-1910), die de slavernij en horigheid afschafte,  het heilige centrum van Bangkok opende voor alle bevolkingsgroepen en zelf een nieuw paleis betrok in de buitenwijken van Bangkok,  om de integratie van alle etnische groepen in gang te zetten.

De integratie van de verschillende bevolkingsgroepen in de 20e eeuw

Sanne Verboom, Kanchanaburi, Geschiedenis
Tempel Kanchanaburi
©Sanne Gloria Verboom

De integratie van die grote verscheidenheid van groepen in de Siamese samenleving was een geleidelijk proces dat met vallen en opstaan rond 1950 was voltooid.  Hun afkomst werd ondergeschikt gemaakt aan hun nieuwe identiteit die zich liet zien in het aannemen van nieuwe namen, taal en godsdienst. Al die groepen die honderd jaar daarvoor zichzelf nog Chinees of Laotiaans noemden waren nu trotse Thais, al zijn ze hun wortels niet geheel vergeten.

Bron:

Edward van Roy, Siamese Melting Pot, Ethnic Minorities in the Making of Bangkok, Silkworm Books, 2017

Zie ook: Thainess en hoe Thai zijn de Thai zelf en Is emancipatie kwestie van aanpassen tegen wil en dank

Gerelateerde berichten

Tino Kuis
Over Tino Kuis 113 Artikelen
Tino Kuis (70) woont sinds 1999 in Thailand. Na zijn opleiding tot arts in Groningen werkte hij drie jaar als tropenarts in Tanzania en daarna vijfentwintig jaar als huisarts in Vlaardingen. De laatste tien jaar daarvan verdeelde hij zijn tijd tussen het huisartsenwerk en de huisartsenopleiding aan de Erasmus Universiteit. Hij heeft in Nederland drie volwassen kinderen. Hij scheidde twee jaar geleden van zijn Thaise vrouw en woont nu met zijn zoon Anoerak (14) in Chiang Mai. Zijn interesse gaat uit naar de Thaise taal, cultuur en geschiedenis.

6 Comments

  1. Tino, mijn opmerking ‘geslaagd en succesvol’ kwam niet voort uit ‘iets menen te moeten karakteriseren’. Ik ben domweg op het verkeerde been gezet door het ontbreken van kritische noten in dit verhaal over de wordingsgeschiedenis van een ‘nieuwe identiteit’. Lees bijv. wat je over de hervormingsgezinde koning schrijft en de slotalinea over de trotse Thais aan het einde. Tot op de dag van vandaag wordt dat erin gehamerd. Maar goed, ik denk dat we het erover eens kunnen zijn dat dit soort integratie anno nu en onder meer democratische omstandigheden gelukkig onmogelijk is.

    • Geen kritische noten, Hans? Wat dacht je van een bloedige koninklijke staatsgreep (1782)? De idiote tekst van het volkslied (‘een van vlees en bloed’? Redelijke integratie met uitzonderingen en met vallen en opstaan? Oorlogsslaven (gemaakt door de koningen en elite)? En je snapt niet dat het ‘trotse’ Thais ironisch is? Ken je me zo weinig? En ja, er waren aspecten in het beleid van koning Chulalongkorn die de integratie bevorderden (zoals de afschaffing van horigheid en slavernij) en aspecten die het tegenhielden. Ik kan niet alles vertellen. Tevreden?

  2. Interessante beschouwing Tino. Ik vroeg me wel af of je benadering van succesvolle integratie niet erg uitgaat van de nationalistische visie van de (royalistische) Thaise elite. Er zijn ook Thaise historici die analyseren dat hervormingen werden gebruikt om het centrale gezag (lees de monarch) te versterken en etnische groeperingen te onderdrukken. Siam/Thailand mag dan zgn. onafhankelijk zijn geweest, het werd intern volgens beproefd koloniaal recept bestuurd.
    Of je integratie dan geslaagd kunt noemen? In ieder geval duurde het een eeuw voordat in deze Siamese smeltkroes een etnische minderheid de dominante werd en religie en taal aan de multi-etnische meerderheid kon opleggen. Dankzij welbegrepen eigen belang en dwang van de heersende klasse.

      • Nee hoor, Alex, als je al een ideologie waarneemt in mijn verhaal komt dat niet uit het genoemde boek dat een afgewogen en beperkte mening geeft over de koninklijke invloed op etnische zaken.

    • Hans,
      Dit zei ik over de integratie: ‘In de afgelopen honderd jaar zijn de verschillende etnische groepen redelijk goed geïntegreerd met enige bekende uitzonderingen, zoals de bergvolkeren in het Noorden en de Maleis sprekende volkeren in het diepe Zuiden.’ Dat is toch wat minder dan ‘geslaagd en succesvol’ zoals jij mijn opmerkingen meent te moeten karakteriseren. Ik heb geschreven over de ‘interne kolonisatie’ van de Thaise koningen naar de periferie tot. Ja, er was dwang en eigen belang van de heersende klasse maar onderschat ook de visie en wensen van al die etnische minderheden niet. Zij waren niet altijd willoze slachtoffers. Zij sloten regelmatig een verbond met andere etnische groepen en met de heersende klassen. En er was ook vaak verzet, zoals ik eerder schreef over de Chinese etnische minderheid. De integratie kwam van boven en van onderen, in welke mate kun je betwisten. Ik ga dus absoluut niet uit van de nationalistische en royalistische visie van de (Thaise?) elite.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*