Thailand. De mythe van Mae Phosop

Thailand, rijstgodin, Mae Phosop, Erik Kuijpers

 

Mae Phosop; de rijstgodin van Thailand

Al voor onze jaartelling is de verering van Mae Phosop een deel van het leven en de cultuur. Zelfs als de rol van vrouwelijke godinnen wordt overschaduwd door ‘mannen’ uit het boeddhisme, brahmanisme en hindoeïsme blijft de rol van deze godin erg belangrijk en niet alleen in Thailand.

Thailand, rijstgodin, Mae Phosop, Erik Kuijpers
Standbeeld in Bangkok.

Haar naam is Mae Phosop maar ook Mae Khwan Khao, ‘de moeder voor het welslagen van de rijstoogst’. Zij vertegenwoordigt de ziel van de rijst en komt voort uit het geloof dat geen mens zonder rijst kan leven.

De legende van Mae Phosop

Het verhaal luidt dat ze is mishandeld door een oude weduwe en op de vlucht is gegaan tot ze onderdak vindt bij een goede vriend, een vis. Die brengt haar diep het woud in waar geen mens haar kan vinden. Maar de bevolking lijdt onder haar afwezigheid en gaat op zoek naar haar.

De vis adviseert haar terug te gaan om de mensen te helpen én omdat er spoedig een volgende Lord Boeddha op de wereld zal komen. En zonder Mae Phosop kan Boeddha zijn werk op aarde niet afmaken. Dus ze komt terug en laat de mensen beloven haar met respect te behandelen; zij van haar kant zal zorgen voor een overvloedige oogst.

Thailand, rijstgodin, Mae Phosop, Erik Kuijpers
Geestenhuisje ergens in de Isaan.

Dit verklaart de rijstrites die je in Thailand en in andere landen ziet. Er is een sterke relatie tussen de mensen en de rijstgodin, de ‘ziel’ van de rijst. Een oud gezegde: ‘Stel de waarde van de voordelen van rijst op 69, dan is de kracht van Boeddha 59.’ Het onthult de diepe band tussen de mensheid en dat wat haar in leven houdt.

Rijstrites

Een van de rites is het afsmeken van een goede oogst met lieve woordjes en op een respectvolle manier.

‘Lieve rijstgeest, Moeder Phosi, Moeder Phosop, Moeder van de negen sterren, Moeder Chantewi, Moeder Si Dusada, kom alsjeblieft, kom.’

De titel ‘moeder’ is uiteraard omdat een moeder haar kinderen, hier: de mensheid, voedt. Kinderen wordt geleerd na de maaltijd een ‘wai’ te geven als dank voor de rijst. De rites laten zien hoe boeddhisme en animisme hand in hand gaan en ook hoe afhankelijk de mensen zich weten van een overvloedige oogst. Dus is men dankbaar en toont men respect.

Thailand, rijstgodin, Mae Phosop, Erik Kuijpers
‘Cili’ de rijstgodin op Bali.

Andere landen in Azië

In Laos heet de rijstgodin Nang Khosop. Daar gaat het verhaal dat na duizend jaar hongersnood een jongeman een gouden vis vangt; maar de vissenkoning vraagt hem de vis te laten gaan in ruil voor een schat. Die schat is Nang Khosop, de ziel van de rijst en zij voedt de bevolking.

In de regio Vientiane heet de beschermengel van de rijst Phi Na, letterlijk ‘geest van het rijstveld’ en zij zou ontstaan zijn in de schedel, de mond en de tanden van Nang Khosop.

In Cambodja en Vietnam zijn vergelijkbare rites en legendes in omloop.

Indonesië kent ook een rijstgodin: Dewi Sri. Zij leeft onder de mensen van Bali, Java en de Soenda-eilanden. In rijstvelden kom je beeltenissen tegen.

 

Toelichtingen

Delen van deze tekst zijn afkomstig van Thai Folklore Insights Into Thai Culture, Chulalongkorn Universiteit, auteur Siraporn Nathalang.

Foto’s en prenten

Mae Phosop, in Thai schrift แม่ โพสพ, beeld in Chiang Mai; wikimedia, 34797413.

Idem, in de tuin van de Siam Society te Bangkok; wikimedia, 62443081.

Eenvoudig geestenhuisje voor de Phi Na, rijstgeest, in de Isaan in Thailand; wikimedia, 6263968.

Bali, ‘Cili’, Balinese variant van de Dewi Sri rijstgodin, Tropenmuseum; wikimedia, 11031220.

 

Meer rijstverhalen op Trefpunt: https://www.trefpuntazie.com/strijd-boeddha-en-rijstgodin-vertellingen/

Gerelateerde berichten

Erik Kuijpers
Over Erik Kuijpers 603 Artikelen
Erik Kuijpers (1946) werkte 36 jaar als aangiftemedewerker inkomsten- en vennootschapsbelasting. In 2002 emigreerde hij naar Nongkhai in Thailand waar ook zijn partner en pleegzoon wonen. Erik pendelt nu afhankelijk van de seizoenen tussen Thailand en Nederland

1 Comment

  1. Mooie vertelling, Erik! Ik verhaalde al eens over deze rijstgodin in een strijd met de Boeddha:
    https://www.trefpuntazie.com/strijd-boeddha-en-rijstgodin-vertellingen/
    Ze heet dus Mae Phosop en ook wel Mae Phaisop, als ik het goed heb gelezen.
    Vrouwen zijn in de oude legendes in Zuidoost Azië sterker dan mannen, anders dan in China of India.
    Ik heb me al lang afgevraagd wat dat แม่ ‘mae’, (letterlijk ‘moeder’) betekent in zoveel namen in Thailand. Maenam, rivier, Maekhong, de Mekong, Mae Sai, en in vele andere plaatsnamen, แม่ทัพ Mae Thap is een (mannelijke) legercommandant. Ik ben tot de conclusie gekomen dat het meestal niets met ‘moederschap’ en kinderen te maken heeft maar gewoon als titel wordt gehanteerd, vergelijkbaar met ons ‘Vadertje Drees’. Maar hier bij de rijstgodin zal een verband met vruchtbaarheidsrites heel waarschijnlijk zijn.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*