Thailand Ontwricht: de dood van Thaise-stijl democratie (1)

Wie Thailand goed wil begrijpen doet er goed aan haar geschiedenis te bestuderen. Daarvoor kun je onder meer in de boeken duiken. Eén van de boeken die dan zeker niet mag ontbreken is Federico Ferrara’s “Thailand Unhinged: The Death of Thai-Style Democracy” (Thailand Ontwricht: de dood van Thaise-stijl democratie). In zijn boek bespreekt Ferrara het tumult rondom het afzetten van oud premier Thaksin en het politieke gewoel in de decennia die daar aan voorafgingen. De belangrijkste hoofdstukken vat ik in dit tweeluik samen.

Rob V., Thailand, Ferrara, Geschiedenis

Een coup om de democratie te herstellen

Op 19 september 2006 greep het leger in om premier Thaksin Shinawatra af te zetten. Terwijl Thaksin in New York een toespraak gaf bij de Verenigde Naties nam het leger met slechts enkele tanks en een buslading elitetroepen de macht in het land over. Thaksin deed alsof de machtsgreep een volkomen verrassing was, maar er waren overduidelijke signalen dat een coup aanstaande was.

Slechts twee maanden eerder rapporteerden de media dat de voorzitter van de Privy Council (de adviesraad van de koning), oud generaal Prem Tinsulanonda, een groep kadetten publiekelijk had toegesproken. Prem deelde hen mede dat het leger boven alles loyaal moet zijn aan de koning en niet aan het parlement. In een land met een roerige geschiedenis als die van Thailand sprak dit boekdelen. Thaksin had dan ook twee vliegtuigen ingehuurd om 114 koffers en grote kisten met “persoonlijke bezittingen” mee te nemen op zijn reis van enkele weken naar Europa en de VS.

Drie dagen na de coup brak er in een warenhuis in Bangkok een demonstratie uit. Tientallen voorstanders van de democratie liepen met spandoeken waarop stond “Nee tegen de coup, nee tegen Thaksin!”. Op 30 september reed een taxichauffeur in op een tank, waarbij deze eenzame demonstrant ernstige verwondingen opliep. Op brede steun konden de demonstranten niet rekenen: het leger had de democratie niet vermoord maar slechts uit haar lijden verlost. Het was Thaksin met zijn repressieve en autoritaire regering die het land haar vrijheid had ontnomen zo was de redenatie.

Thaksin had diverse overheidsinstellingen zoals de anti-corruptiecommissie en de mensenrechtencommissie op een zijspoor gezet. Nog erger was dat Thaksin met zijn “war on drugs” in 2003 zo’n 2500 mensen standrechtelijk uit de weg had laten ruimen, voor een groot deel onschuldige burgers. Onder zijn leiding nam ook het geweld in de Pattani (Zuid-Thailand) toe, met honderden doden tot gevolg. Hierbij moet worden opgemerkt dat de elite en een groot deel van het volk Thaksin steunden in zijn ‘war on drugs’.

Thailand en zijn strijd voor democratie

Al sinds de afschaffing van de absolute monarchie in 1932 rolt Thailand van de ene in de andere coup. Hoewel sommigen van de revolutionairen uit de Peoples Party –zoals Pridi Banomong- het land tot een liberale democratie wilden hervormen, waren er toen ook al leden die vonden dat het volk nog niet klaar was voor een volledige democratie. De militaire fractie binnen de partij groeide naar een dominante positie en langzaam werden de duimschroeven op vrijheid van meningsuiting aangedraaid.

Onder leiding van veldmaarschalk premier Phibun Songkhram was Thailand tegen het einde van de tweede wereldoorlog effectief een militaire dictatuur geworden. In 1946 kwam er een nieuwe grondwet, meer vrijheid en waren er verkiezingen. Maar in 1947 nam Phibun met een coup de macht weer terug. Twee mislukte coups (1949, 1951) later werd Phibun in 1957 aan de kant gezet door veldmaarschalk Sarit Thanarat.

Rob V., Thailand Unhinged, Onwricht, Geschiedenis, Sarit
Dictator als vaderfiguur

Sarit verklaarde als reden voor de coup dat de verkiezingen eerder dat jaar doorgestoken kaart waren. Opmerkelijk genoeg was het zijn eigen partij die had geprofiteerd van deze vermeende fraude en had Sarit een nog grotere afkeer van democratie dan Phibun. Daar waar Phibun nog door verkiezingen zijn machtsbasis kon vormen had Sarit een afkeer voor elke vorm van oppositie. Onder Sarit werden politieke partijen (wederom) verbannen en hij regeerde met ijzeren vuist. Nadat Sarit overleed aan overmatig drankgebruik nam veldmaarschalk Thanom Kittikachorn het stokje over. Zijn regime was al net zo barbaars.

Het moet gezegd worden dat de meeste coups zonder bloedvergieten verliepen. Het was slechts bij de oproepen van burgers tot meer democratie dat er pas rijkelijk bloed door de straten van Bangkok vloeide. Het eerste incident was in oktober 1973 bij de onderdrukking van studentenprotesten door de “Drie Tirannen”: veldmaarschalk Thanom Kittikachorn, veldmaarschalk Prapat Charusathien en kolonel Narong Kittikachorn. Een half miljoen mensen ging de straat op om meer democratie te eisen, waarop het leger het vuur opende op de ongewapende demonstranten met meer dan honderd doden tot gevolg. Door ingrijpen van koning Bhumibol werden de tirannen gedwongen af te treden en het land te ontvluchten.

Eerste ronde

De verkiezingen van 1975 worden gezien als de eerste echt vrije verkiezingen. Niet alleen waren er nu geen zware beperkingen op politieke speeches, samenscholing en vereniging, ditmaal was er ook geen regeringspartij die met diepe zakken en de volledige macht over de media zeer voorspelbaar zou “winnen. Door afwezigheid van grotere nationale partijen was er spraken van een grote regionale versplintering bij de verkiezingen van 1975. De kandidaten deden veelal een beroep op Chao Pho, peetvaders (godfathers) met goedgevulde zakken en lokale netwerken. Zij gaven steun aan een kandidaat op voorwaarden dat zij niet vervolgd zouden worden voor bijvoorbeeld hun illegale loterijen.

Er kwamen 24 partijen in het parlement en het was aan Kukrit Pramoj van de Sociale Actie Partij om een coalitie te vormen. Er kwam een lompe coalitie van 16 partijen met ingewikkelde afspraken om ieder een stukje van de taart te laten hebben. Na een jaar viel het kabinet en volgde nieuwe verkiezingen, maar ook het daarop volgende kabinet was sterk versplinterd. Dat kabinet viel na reeds 6 maanden. Toch heeft Thailand in de periode 1973-1976 de nodige democratische vooruitgang geboekt. Het waren jaren van grote politieke vrijheid met ruimte voor discussies en protesten.

Rob V., Thailand, Ferrara, Geschiedenis
1976 Thammasat universiteit. Foto AP

In het najaar van 1976 keerde de tiran Thanom terug om als monnik toe te treden tot een belangrijke tempel. Dit leidde tot protesten van enkele duizenden studenten. Deze werden hard neergeslagen door paramilitaire groepen: de slachtpartij (massacre) op de Thammasat universiteit. Er volgde al snel een nieuwe coup waarbij voormalig opperrechter Tanin Kraivichien aan de macht kwam.

Duizenden studenten en intellectuelen vluchtten het land uit of diep het oerwoud in. Een nieuwe grondwet gaf Tanin haast absolute macht. Hij regeerde met zoveel wreedheid dat het zelfs de militairen teveel werd en in 1977 werd zijn regering omvergeworpen. In het decennium dat volgde kwam een regime aan de macht onder leiding van het koningshuis en militairen maar met democratisch gekozen wetgevers. Generaal Prem Titsulanonda diende tussen 1980 en 1988 als premier. Na de verkiezingen van 1988 besloot Prem om niet nog een termijn als premier uit te zitten en trad hij toe tot de Kroonraad als adviseur van de koning.

Tweede ronde

De verkiezingen van 1988 waren de eerste in tien jaar tijd die er echt toe deden voor de samenstelling van een nieuwe regering. Legerofficier Chatichai Choonhavan werd premier maar hij kreeg geen steun vanuit het paleis of van de militairen. Hij moest het puur hebben van een electoraal mandaat. In 1991 greep generaal Suchinda Kraprayoon met zijn National Peace Keeping Council de macht en werd Chatichai met zijn corrupte pak wat je pakken kan “buffet kabinet” en “ongebruikelijk rijke parlementsleden” aan de kant gezet.

De generaal deed de belofte snel de democratie te zullen herstellen nadat de corruptie zou zijn aangepakt. Ook nu weer bleek dat een coup in Thailand niets te maken had met het beschermen van de democratie: Suchinda deed er alles aan om aan de macht te blijven. Hervormingen moesten er voor zorgen dat de militairen ook na nieuwe verkiezingen in het zadel zouden blijven.

De regering die aan de macht kwam was corrupt en instabiel. In 1992 groeiden de protesten tegen Suchinda, half mei waren er tweehonderdduizend mensen op de been in Bangkok. De regering riep de noodtoestand uit en politie en leger openden het vuur op betogers. Tientallen burgers lieten het leven.

Derde ronde

Opnieuw volgden er verkiezingen die er echt toe leken te gaan doen. De media stonden in het teken van de strijd tussen de diverse pro-democratie en pro-junta partijen in de verkiezingscampagnes van 1992. Chuan Leekpai van de Democraten werd premier. Het land werd opnieuw opgezadeld met een sterk verdeeld parlement, partijen streden om het hardst om parlementsleden bij elkaar weg te kopen.

Rob V., Thailand, Ferrara, Geschiedenis, Ontwricht
Thaksin Shinawatra. Foto ABCnews

De grondwet van 1997 bracht grote politieke hervormingen. Zo werd stemmen verplicht en moesten alle parlementsleden minstens een bachelorgraad hebben. De meest corrupte parlementsleden werden uit hun functie ontheven. Ook gaf de grondwet de Thai een veertigtal humanitaire grondrechten en werden er instanties opgezet om diverse vormen van corruptie te bestrijden.

Maar de financiële crisis van 1997 bracht Thailand op de knieën. Een nieuwe regering, die met internationale organisaties zoals het Internationale Monetaire Fonds samenwerkte om het land weer op de rails te krijgen, maakte zichzelf niet populair. Het imago van onder meer de Democraten zakte tot beneden het vriespunt.

Door het gekonkel en het verlies van vertrouwen in de elite door het volk steeg de populariteit van Thaksin Shinawatra met raketsnelheid. Zijn Thai Rak Thai (Thai houden van Thai) partij kon zich profileren als politieke nieuwkomer met een populair sociaal beleid. Rond de eeuwwisseling werd Thailand als een baken van vrijheid gezien in een regio waar dictatoriale regimes de norm waren. Thaksin zou de eerste gekozen premier ooit worden die een volledige regeringstermijn op zijn naam bracht.

Rob V.
Over Rob V. 19 Artikelen
Rob V. is een Thailandliefhebber en -ganger. Hij heeft zich gespecialiseerd in immigratiepolitiek en procedures voor verkrijgen Schengen-visa

1 Comment

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.