Thailand en de stembus


Thailand is druk bezig een nieuwe grondwet te ontwerpen, de twintigste na de revolutie van 1932. Het karwei is nog niet geheel geklaard maar de omtrekken en de twistpunten zijn al duidelijk: een mogelijk geheel benoemde Senaat met veel macht, een veelheid van onafhankelijke organisaties die de politici in de gaten moeten houden, de mogelijkheid voor een niet-partijlid zich kandidaat te stellen en een veranderd kiessysteem.

Over het kiessysteem hier een korte uitleg. De Bangkok Post van maandag 23 maart probeerde op de voorpagina een uitleg te geven die echter volstrekt onbegrijpelijk is. Ik geef hier een korte uitleg die de meest essentiële punten bevat maar geenszins volledig is. Ik denk dat de zaken die ik nog niet weet of niet begrijp, geen erg grote invloed zullen hebben op de resultaten van het kiessysteem.

Er zijn in grove lijnen drie kiessystemen te onderscheiden:

  1. Districtenstelsel (‘first past the post’ systeem) zoals dat wordt toegepast in het Verenigd Koninkrijk .
  2. Proportioneel systeem, zoals in Nederland gebruikt.
  3. Een menging van deze twee voorgaande systemen. In onderstaande tabel laat ik in theorie zien wat de invloed van elk van die systemen is op het aantal zetels in het parlement bij een gelijk blijvend stemmenpercentage.

Twee partijen. Partij A krijgt 51,5 procent van de stemmen en partij B 48,5 procent. De tabel laat zien hoeveel zetels iedere partij krijgt in het parlement van 400 zetels bij elk van de drie systemen

partij A partij B
volledig districtenstelsel 240 160
volledig proportioneel 206 194
half district/half proportioneel 220 180

Deze hypothetische tabel laat de trend zien, in de praktijk kan het wat anders uitvallen. We zien dat het geringe verschil in stemmenpercentage zich bij het districtensysteem vertaalt in een groot verschil in zetels, bij het proportionele systeem is het zetelverschil klein en het gemengde systeem zit daar tussenin.

Als voorbeeld van het volledig districtenstelsel neem ik de verkiezingen van het Lagerhuis in het Verenigd Koninkrijk in 2005.

  • Labour: 36 % van de stemmen;  56 % van de zetels.
  • Conservative:  33 % van de stemmen; 31 % van de zetels.
  • Liberaal-Democratic: 22 % van de stemmen; 10 % van de zetels.
  • Kleinere partijen van minder dan 10 % van de stemmen hebben vrijwel geen kans zetels te bemachtigen (tenzij geconcentreerd in bepaalde districten, zoals de Schotse Nationalisten).

Terug naar Thailand. De ontwerpers van de nieuwe grondwet zeggen dat ze een ‘mixed member proportional representation’ (MMP) willen invoeren naar het voorbeeld van Duitsland echter zonder de 5 procent kiesdrempel aldaar die kleine partijen weert.

Maar Thailand heeft altijd al een MMP systeem gehad waarbij  echter de grootste nadruk viel op het districtensysteem dat 400 zetels moest opleveren terwijl het proportionele systeem (de partij- of namenlijst genoemd) 100 zetels bevatte. Dat betekende dat de Pheu Thai Partij met 48 % van de stemmen toch een redelijke meerderheid had in het parlement. Dat geeft stabiliteit.

In de grondwet die nu in de steigers staat zullen 250 kamerzetels uit het districtenstelsel komen en 200 zetels uit de proportionele partijlijst (bijna half om half: zie de tabel hierboven).

Dat zou betekenen dat de Pheu Thai zou krimpen en heel moeilijk weer een (behoorlijke) meerderheid in het parlement zal kunnen veroveren, terwijl de Democraten er zetels bij krijgen. Verder zullen er wat meer kleinere partijen, met ieder ook wat meer zetels, in het parlement komen.

Hoogstwaarschijnlijk zal de nieuwe regering dus moeten gaan steunen op een coalitie, wat in Nederland en Duitsland heel gebruikelijk is en wat ook in Thailand vóór 2000 altijd nodig was. In die zeventiger tot negentiger jaren van de vorige eeuw steunde de regering vaak op wel vier tot zes kleinere partijen.

Zo’n regering is uiteraard weinig stabiel, de kleine partijen hebben veel macht door te dreigen zich terug te trekken en de regering ten val te brengen. Ze moesten vaak worden afgekocht met geld en ministersposten. Velen zijn bang dat dit scenario van zwakke, tijdelijke regeringen met meer corruptie mogelijkheden door het nieuwe voorgestelde kiessysteem opnieuw werkelijkheid wordt.

Dit is mijns inziens de kern van het nieuwe kiessysteem. Er zijn enkele andere veranderingen, zoals een andere indeling van de districten, die ik nog niet kan overzien maar die waarschijnlijk geen grote invloed op de zetelverdeling zal hebben.


Tino Kuis
Over Tino Kuis 135 Artikelen
Tino Kuis. gepensioneerde huisarts, woont in Zutphen. Na zijn opleiding werkte hij drie jaar als tropenarts in Tanzania en daarna vijfentwintig jaar als huisarts in Vlaardingen. Hij heeft in Nederland drie volwassen kinderen. Tino verbleef van 1999 tot 2017 in Thailand. Zijn 18-jarige Thaise zoon studeert in Chiang Mai. Tino heeft zich gespecialiseerd in Thaise taal, cultuur en geschiedenis.