Thailand. ‘Straks wordt het westen het slaafje van Azië’

Dit is evolutie…, van de huidige rassen zijn alleen het blanke en het gele superieur. China behoort tot het gele ras. Sun Yat-sen.

Slaafje van Azië’
Dienstbaar aan Azië (foto gezien bij Mun Marvin’s World)

Hij weet het zeker, mijn Chinese vriend, en houdt het me voor met een spottend lachje: ‘Straks wordt het westen het slaafje van het Azië’. En volgens hem zal het dat weten ook. Mijn Chinese amigo is tweede generatie; geboren in Thailand uit Chinese ouders, die na de Tweede Wereldoorlog het geweld van de burgeroorlog en de armoe in China ontvlucht waren.

Van twee kanten kreeg hij het ingepeperd. Van zijn ouders de grote vernedering, die het koloniale westen China had doen slikken. En uit de Thaise geschiedenisboeken de kleineringen die Thailand had moeten ondergaan. Zoals bijvoorbeeld de voor de Thaise kroon zo onvoordelige Bowring Treaty van 1855, die Engeland het land door haar strot duwde.

Thailand was militair gezien geen partij voor de maritieme macht van de Engelsen en niet in de positie over dit verdrag te kunnen onderhandelen. Naast allerlei privileges moest het land -net als China- toestaan dat opium door de Engelsen vrij van belastingen verhandeld kon worden.

Slaafje van Azië’
Franse slagschepen beschieten het fort aan de monding van de Chao Phraya.

En er was natuurlijk ook die affaire uit 1893. De Fransen stuurden twee slagschepen de Chao Phraya rivier op, die afmeerden voor het koninklijk paleis in Bangkok. Ze wisten genoeg druk te leggen om Thailand te bewegen grote gebiedsdelen in Laos aan hen af te staan.

Het was de prijs die Thailand moest betalen om het koloniale juk te vermijden.  Mijn Chinese vriend snakt naar revanche: “Jullie zullen nu moeten leren dienstbaar te zijn aan ons’, laat hij me recht op de man af weten.

Anti-westerse retorica

Misschien loopt het zo’n vaart niet al wordt een land als Thailand onder aanvoering van China steeds assertiever. En zijn er in de Thaise maatschappij en dat niet alleen in politieke kringen, de afgelopen jaren steeds meer wrokkige geluiden naar het Westen te beluisteren.

Mijn Chinese vriend, destijds een fervente aanhanger van Thaksin, is al lang geen uitzondering meer. Die was als het hem politiek opportuun leek, ook niet vies van wat antiwesterse retorica voor binnenlands gebruik. Zoals heel wat andere Aziatische leiders trouwens.

Slaafje van Azië’
Thasin. Anti-westerse retorica voor binnenlands gebruik

Maar het westen het slaafje van Azië? Al vele eeuwen gewend de wereld in zowel economisch als ideologisch opzicht te domineren, lijkt dienstbaarheid me geen gemakkelijke opgave voor het westen.

Was Azië niet altijd ‘the white man’s burden’, die hij opgewekt en met de adequate   zelfgenoegzaamheid op zijn schouders nam? Is niet elke westerling er diep in zijn hart van overtuigd, dat het ‘systeem’ en levensstijl ontwikkeld door en in het Westen het beste is dat ooit bestaan heeft?

Zo goed zelfs dat hij het met Amerika voorop meende te moeten prediken in de rest van de wereld onder het motto: wat goed is voor ons moet ook goed zijn voor hen.

En zo geschiedde.  Het werd wereldwijd gepropageerd. Na de val van de Sovjet-Unie bleef alleen het neoliberale systeem en de bijpassende democratie over. Het zou het ‘einde van de geschiedenis’ zijn.

Dat propageren gebeurde niet altijd even principieel, want als er grote economische belangen in het spel waren – zoals bijvoorbeeld in geval van Saoedi-Arabië – wilde het Westen wel wat door de vingers zien. Maar in principe hing het Westen de gedachte aan dat ze dit zelf gevonden universalisme moest uitdragen.

Kennelijk hadden politici niet door dat wat het Westen universeel noemt, voor een groot deel van de rest van de wereld synoniem is met een bedreigende westerse ideologie, erop uit de wereld in haar greep te houden. Niettegenstaande het feit dat mensen zoals Martin Jacques (When China rules the world) Samuel Huntington (The clash of cultures) en talloze andere auteurs dit al tientallen jaren geleden neerpenden.

China doet niet mee

In het Westen werd maar al te vaak verondersteld dat politieke systemen waar ook ter wereld zich uiteindelijk zullen ontwikkelen tot de karakteristieke westerse vorm van democratie. Tegelijkertijd houdt dit een waardeoordeel in. Klaarblijkelijk vindt men ook dat de macht op deze manier uitgeoefend zou moeten worden.

Het komt er eigenlijk op neer dat Europa en het Westen haar eigen uitzonderlijkheid verheft tot een universele norm. Een vorm van eurocentrisme, dat ondanks een groeiend aantal andere geluiden uit de hoek van historici en sociologen, nog altijd grote aanhang heeft.

Want natuurlijk is democratie als politiek systeem een westers voortbrengsel gebaseerd op waarden, dat zoals zovele andere geestelijke producten van westerse oorsprong, niet noodzakelijkerwijze overal ingang zal vinden.

Slaafje van Azië’
Mike Pompeo: We dachten dat China zou worden zoals wij…

Maar met de opkomst van China zijn er in politieke kringen plotseling ook andere verwachtingen te beluisteren. Onlangs bracht het Witte Huis een rapport uit, waarin het China beschuldigt van roofdierachtige economische politiek, agressieve militaire bewapening, het verspreiden van misleidende informatie en schending van de mensenrechten. Minister van Buitenlandse zaken. Mike Pompeo deed met zijn commentaar nog een extra duit in het zakje.

“Sinds 1949 wordt China geregeerd door een wreed en autoritair communistisch regime. Gedurende tientallen jaren dachten we dat dit regime in de loop van de tijd zou worden zoals wij. Door handel, wetenschappelijke uitwisseling, diplomatieke contacten en door hun als een zich ontwikkelende natie toe te staan lid te worden van de World Trade Organization. Maar dat is niet gebeurd. Wij hebben de mate waarin China in politiek en ideologisch opzicht vijandig staat tegenover de vrije landen volkomen onderschat. De hele wereld is zich daarvan bewust aan het worden’.

Geen slaafje van westerse lesjes meer

Kennelijk sloegen die opmerkingen over naar Brussel waar ook discussies werden gevoerd hoe de immer groeiende militaire en economische macht van China in te perken. Ook daar werd er ernstig getwijfeld of China ooit een democratisch systeem zal invoeren. ‘Alsof het land dat ooit beweerd had’, was daarop het commentaar van een Belgische journalist.

Ook in Thailand wordt -in ieder geval door de huidige machthebbers en hun aanhang- betoogd dat democratie volgens westers model voor dit land ongeschikt is. En ze laten zich daarover in navolging van China, onomwonden over uit.

In de woorden van opperbevelhebber Apirat Kongsompong in een toespraak nadat de huidige militaire premier Prayuth Chan-O-cha de verkiezingen gewonnen had: ‘Wordt het niet hoog tijd om eens goed kijken waar de zgn. progressieve politiek, die ook door een aantal Thaise academici wordt aangehangen, het Westen nu eigenlijk gebracht heeft?’

Bij tijd en wijle trekken ook Thaise journalisten stevig van leer tegen het zgn. westerse universalisme: ‘De tijd is voorbij dat westerse democratieën de rest van de wereld een lesje kunnen leren hoe het land te besturen voor het welzijn van de mensen’, zo schreef een Thaise journalist enige tijd geleden.

Roep om democratie

Vorige week vonden in Thailand voor het eerst sedert de lockdown onder studenten en scholieren demonstraties plaats tegen de militaire regering en was de roep om democratie weer eens te horen. In zekere westerse kringen ontlokte dat hier en daar wat vreugdekreten. Ik vraag me daarbij altijd af in hoeverre deze demonstranten bereid zijn om democratie zoals het Westen die ontwikkeld heeft te omhelzen.

Slaafje van Azië’
Studenten protesteren bij het Democracy Monument in Bangkok (Wikipedia)

Dat ze van de huidige regering af willen, die naar ze menen hun niets te bieden heeft, is duidelijk. Dat ze daarbij gebruik maken van democratische beginselen als een instrument om verandering tot stand te brengen, is ook zonneklaar. Of ze daarvoor bereid zijn zich over te geven aan een westerse ideologie, is bij lange na niet zeker.

Mao Zedong en Ho Chi Minh gebruikten het communisme als een instrument om een omwenteling tot stand te brengen en zie wat daarvan geworden is. Maar zolang ze economisch blijven presteren mogen deze regimes blijven zitten.

Slaafje van Azië

In Thailand is de situatie niet wezenlijk anders. De protesterende studenten verwijten het bewind dat ze geen toekomst hebben en willen dat de koek anders verdeeld wordt. Tegelijkertijd is collectiviteit met het daaraan gekoppelde accepteren van autoriteit ook in deze kringen – zoals in veel andere Aziatische landen – veel acceptabeler dan in het geïndividualiseerde Westen.

Slaafje van Azië
Thaise scholieren bedanken hun leraren tijdens ‘teacher’s day’.

Hoe ik daar zelf dan in sta? Laat ik hier meteen alle twijfel wegnemen. Geboren en getogen in een westers land, ben ik een kind van de democratische gedachte en vrije meningsuiting. Al is ook daar het nodige op aan te merken. Ik beschik echter over te weinig eigendunk om daar universele status aan te geven.

In ideologisch opzicht, zal het Westen niet zo snel een slaafje van Azië worden. Maar het kan geen kwaad zich te realiseren, dat er op deze wereld aardig wat volkeren rondlopen, die collectiviteit en autoriteit, niet per definitie zien als een obstakel voor het menselijk welzijn.

Eerder op Trefpunt: Thaise columniste heeft het gehad met de democratie
Antonin Cee
Over Antonin Cee 165 Artikelen
Antonin Cee woont sinds eind jaren tachtig in Chiangmai en voerde themareizen uit. Hij studeerde filosofie aan de Universiteit van Montpellier in Frankrijk en werkte enige tijd als redacteur bij The Nation in Bangkok. Ook schreef hij artikelen voor verschillende Nederlandse, Belgische en Engelstalige magazines. Met zijn achttienjarige dochter vormt hij een eenoudergezin en brengt elk jaar enige tijd door in Zuid-Frankrijk. Hij publiceerde een verhalenbundel getiteld 'Inheems Kruid'. Onlangs bracht hij zijn tweede boek 'Thailand tegen het Licht' uit. Beide boeken zijn zonder verzendkosten te bestellen bij www.amazon.de.

11 Comments

  1. Alle mensen, ongeacht afkomst en cultuur, streven naar geluk, gezondheid en een beter leven voor zichzelf en vooral ook hun kinderen. Dat betekent nog niet dat alle mensen zich in dezelfde maatschappelijke ‘setting’ thuisvoelen. Zoals hier al weergegeven, in Azië inclusief Thailand, is die setting verticaal, top-down, er is een andere houding dan in het Westen ten opzichte van (autoritaire) bestuurders.

    Het is niet juist om westerse ideologie te vernauwen tot alleen democratie. De westerse ideologie gebruikt ‘vrijheid’ als kernbegrip. Individuele vrijheid gaat hand in hand met vrijheid van onderneming: vrije markt, vrijhandel enz. Kapitalisme dus. In het Westen hebben we met gradaties naar land dat kapitalisme een menselijk gezicht gegeven met de verzorgingsstaat. Ook het Oosten (muv Noord-Korea) omarmt het kapitalisme, ook hier vind je verschillen tussen landen (Japan, Zuid-Korea, het verlichte Chinese staatskapitalisme), maar de staat heeft daar over het algemeen een veel grotere invloed op het economisch gebeuren.

    Er is dus sprake van overeenkomsten en tegenstellingen tussen Oost en West. Door de groeiende economische macht van vooral China verliest het Westen steeds meer aan economische macht, zijn de concurrentieverhoudingen en tegenstellingen steeds scherper geworden. Het verschil is dat de huidige economische tegenslag in het Westen knaagt aan de democratische component van het systeem, terwijl in het Oosten autoritaire regimes daar minder gevoelig voor zijn.

    Antonin Cee stelt terecht de vraag of men in het Oosten wel behoefte heeft aan westerse lesjes in democratie. Verzet daar tegen autoritaire regimes, zoals het Thaise, hoeft niet noodzakelijkerwijs tot veranderingen naar westers model te leiden. Hoe verleidelijk ook, het plakken van eigen politieke opvattingen op de werkelijkheid daar loop je het risico van neo-koloniaal denken.

    Ik onderschrijf de kritiek van Antonin Cee op het ongebreidelde universalisme. Waar dat toe kan leiden toont de geschiedenis. Ten tijde van de Koude Oorlog gebruikte het Westen de mensenrechten als wapen in de ideologische strijd tegen het zgn. Communistische Oost-blok. Dissidenten werden vanwege hun kritiek op hun regimes gesteund. Na de omwenteling bleek pas dat veel van de vroegere verzetsstrijders, van Aleksandr Solsjenitsin tot Viktor Orban, eng-nationalistisch dachten. Democratie naar westers model is in veel landen van het voormalige Oostblok geen lichtend voorbeeld. Er is een vruchtbare voedingsbodem voor eng-nationalistisch gedachtengoed.

    Laten we ons vooral beperken tot verdediging van onze democratische waarden in eigen huis, want daar is het alle hens aan dek! Dat sluit solidariteit of empathie met verzet elders tegen schending van mensenrechten en vrijheid van meningsuiting niet uit. Maar laten we het zicht op de werkelijkheid daar niet laten verduisteren door gelijkschakelend universalisme.

    • Citaat:
      ‘Antonin Cee stelt terecht de vraag of men in het Oosten wel behoefte heeft aan westerse lesjes in democratie’
      Die vraag moeten we aan die Oosterlingen stellen natuurlijk. Ik weet niet of ik het ‘een lesje’ moet noemen maar ik weet dat ze heel veel belangstelling hebben voor de westerse maatschappijen. Ze willen daarover kennis opdoen en zien of ze daarmee verder willen of niet. Dat doen de Thais uit eigen beweging al 150 jaar.

  2. Ik blijf me afvragen wat die ‘westerse ideologie’ dan is, en staat daar dan een ‘oosterse ideologie’ tegenover? Ik denk niet dat je de ideologie, normen, waarden, cultuur en wat je er nog meer aan wilt hangen zo makkelijk in enkele hokjes kan stoppen. De VS, Nederland, Zweden, Italië, Hongarijen zijn ‘westers’ maar de verschillen in hun ideologie zijn evident. Is ook wat betreft zaken als individualism of collectivisme. Net zo goed dat Thailand, China enzovoort niet bepaald onder 1 noemer te plaatsen zijn. Dat die deze landen in de recente geschiedenis meer met top down autoritaire systemen hebben gewerkt dan ‘Het westen’ maakt nog nog tot de burgers daar enthousiaster over zijn. De strijd van en voor meer persoonlijke vrijheid is een lange, en helaas maar al vaak bloederige, weg. Als ik studenten zie roepen om meer rechten, inspraak, autonomie, zelf baas te zijn over eigen lichaam dan zie ik daar geen ‘westerse waarden’ in. Al is dat natuurlijk wel het al oude excuus van de figuren hoog in de boom: verhef je stem en je bent iemand die of zijn oren laat hangen naar het westen of ronduit een gevaarlijke communist (is dat westers of oosters?).

    In de kern delen de Thai net zo goed de basale kernwaarden: de noodzaak tot respect, rechtvaardigheid enzovoort. Hoe dat precies in ingevuld is verschilt tussen alle individuen en per situatie. Alles opgeteld is dat mozaïek in Thailand wat meer richting autoritism en in Nederland wat meer naar liberalisme/individualisme maar ik kan dat nog steeds niet als twee verschillende werelden of totaal andere denkwijze zien.

    Waar leg je de focus? Op de steentjes die totaal anders zijn, exact hetzelfde of de massale berg steentjes daar ergens tussen in? Hoe dan ook, op het eind van de dag laten weinige zich tot slaaf maken*

    *of we kunnen filosoferen over wat voor slaven er zijn, bijvoorbeeld of de consument in het kapitalistisch systeem geen slaaf van de markt is, maar dan gaan we een potje alles kapot filosoferen dus laat ik dat maar niet doen. 😉

    • Aziatische ideologie werd grotendeels geformuleerd als antwoord op de westerse koloniale dreiging en was in die dagen in wezen defensief. Ironisch genoeg werd er daarbij vaak gebruik gemaakt van westers gedachtegoed zoals het marxisme b.v. met als extreem voorbeeld Pol Pot. Nu is voor het eerst een offensieve ideologie: het streven van China naar wereldsuprematie en het westen tot haar slaafje te maken. Mijn Chinese vriend verheugt zich erop en waarschijnlijk heeft hij heel wat kompanen. Het hemd is nader dan de rok. Ze zien mensenrechtenorganisaties als instrumenten waarmee het westen haar suprematie wil behouden. En aangezien die selectief worden toegepast hebben ze tot op zekere hoogte gelijk, waarmee ik onderdrukking uiteraard niet wil goedpraten. Maar het gaat niet alleen over onderdrukking, hoewel het begrip vrijheid in Azie anders geinterpreteerd wordt dan in het westen. (en met aardig wat racistische en xenofobe trekken, die bij ons al lang niet meer mogen. zie citaat Sun Yat sen ).
      Het westerse democratische systeem ligt overal onder vuur, ook in het westen. Dat is een normale evolutie. Het is heel goed mogelijk dat er in Azie een alternatief ontwikkeld wordt voor het westerse democratische systeem. In feite is er dat al. Om dat te kunnen zien moet je wel afstappen van de zelfverheerlijking van universalistische gedachte en over voldoende perspectivisme beschikking. En o ironie, in Nederland is de linkse z.g. progressieve club wat dat aangaat aardig conservatief geworden.

      • Citaat: ‘Het is heel goed mogelijk dat er in Azie een alternatief ontwikkeld wordt voor het westerse democratische systeem. In feite is er dat al.’
        Goed,Antonin, ik probeer even af te stappen van die zelfverheerlijking van de universalistische gedachte. Ik ben nu eenmaal opgevoed in de gedachtewereld van die oosterse godsdienst, ook wel christendom genoemd. Ik had altijd een zekere bewondering voor het ‘westerse democratische systeem’ in Taiwan en Zuid-Korea.
        Dat Aziatische alternatief is er al, schrijf je. Vergeef me mijn onwetendheid. Kun je me vertellen waar dan? Of misschien kun je er zelf iets over schrijven of wat literatuur noemen? Bij voorbaat dank.

  3. Goed, Antonin, laat mij een paar gedachten uiten over jouw verhaal hier.

    Ik denk dat het volgende niet waar is. Citaat: ‘Zoals bijvoorbeeld de voor de Thaise kroon zo onvoordelige Bowring Treaty van 1855, die Engeland het land door haar strot duwde.’
    Integendeel, de Thaise kroon heeft uitermate geprofiteerd van de Engelse en Amerikaanse invloed. Ze riep, samen met de Chinese gemeenschap, een kapitalistische klasse in het leven die een grote steun vormde voor de Thaise kroon.

    Zie: https://www.trefpuntazie.com/de-kroon-en-de-kapitalisten-hoe-de-thaise-natie-tot-stand-kwam/

    Laten we het ook even hebben over westerse en oosterse waarden. Ik vind een scherpe scheiding tussen die twee niet bevorderlijk voor een goed begrip. Tenslotte waren er veel autoritaire regimes in Europa, 30-40% van de Amerikanen houden van de autoritaire trekjes van meneer Trump, en in het oosten kennen we nu redelijk goed functionerende democratieën. Collectieve voorzieningen zijn niet vreemd in Nederland. Autoriteit, mits eerlijk en redelijk, wordt ook in het individualistische westen geaccepteerd.

    Om de discussie scherp te houden vind ik dat waarden gesplitst moeten worden in twee vormen, namelijk:

    1 kernwaarden of eindwaarden. Dat is waar we naar streven maar nooit geheel zullen bereiken. Ik noem Geluk, Voorspoed, Gelijkwaardigheid, Zelfstandigheid, Vrijheid en meer. Ik weet zeker dat dit lijstje opgaat voor Oost en West, voor China en Nederland. Universele waarden dus.

    2 instrumentele waarden. Dat zijn die waarden waarmee we bovenstaande doeleinden willen bereiken, en daar is meer onderscheid tussen. Sommigen denken dat autoritaire regimes de eindwaarden bevorderen, anderen zien meer in democratie wat dat betreft. Het gaat hier om verschillende manieren, verschillende praktijken, waar we niet teveel ideologie achter moeten zoeken. Het is gewoon de vraag van: wat werkt beter?

    Ja, het oosten kiest vaker voor autoriteit. Wat nogal eens vergeten wordt is dat die oosterse filosofie van Confucius en navolgers tegelijkertijd de nadruk legden op eerlijkheid en dienstbaarheid aan het volk. Gebeurde dat niet dan had het volk het volste recht in opstand te komen, en daar is de geschiedenis van China dan ook vol van. Een beetje vergelijkbaar met nieuwe verkiezingen. Ook Confucius zelf legde zich niet neer bij het beleid, dat hij afkeurde, en de autoriteit van de vorst waaronder hij diende. Hij trad af.

    • Door de Bowring Treaty raakte de kroon in eerste instantie een groot gedeelte van de belastingen op export kwijt. Uiteindelijk kwam het Thailand ten goede omdat het land op een internationaal podium werd gezet. Maar dat is een detail. Waar het om gaat is dat het als kleinerend en imperialistisch werd ervaren. Later werd er opnieuw onderhandeld en het verdrag bijgesteld. En de man die dat deed (ik meen Pridi, die er ook behoorlijk negatief commentaar op heeft nagelaten) wordt erom geroemd.
      De tweedeling die je maakt tussen waarden kan soms handig zijn. Maar kernwaarden of eindwaarden kun je ook ideologie noemen. Die vul jij in met o.m gelijkwaardigheid, zelfstandigheid en vrijheid die inderdaad kernwaarden zijn van de westerse ideologie en benoemt ze dan ook maar meteen als universeel. Thailand daarentegen is een verticaal georganiseerde maatschappij en veelal gebaseerd op patroon-client verhoudingen, waar men hier naar het zich laat aanzien weinig moeite mee heeft. En het idee van de benevolente heerser is in Thailand net als in China natuurlijk ook niet vreemd. Het universalisme is als een religie. Sommige mensen hebben moeite dat te accepteren, zoals er devote christenen die atheisten niet kunnen verdragen.

      • Citaat:
        ‘Thailand daarentegen is een verticaal georganiseerde maatschappij en veelal gebaseerd op patroon-client verhoudingen, waar men hier naar het zich laat aanzien weinig moeite mee heeft.’
        Dat mag waar zijn. Maar wil dat zeggen dat de Thais daarnaar streven als eindwaarde? Ik ben er van overtuigd dat de meeste Thais binnen die bestaande orde streven naar meer zelfstandigheid, vrijheid en gelijkwaardigheid. Je moet de werkelijkheid en het streven naar een eindwaarde niet door elkaar halen. Of denk je dat de Thais streven naar meer patroon-cliënt relaties?

        Misschien is het voorbeeld van Beleefdheid als eindwaarde (en universele waarde) een ander voorbeeld. Iedereen streeft naar een beleefd optreden en wil zelf graag beleefd behandeld worden. De manier waarop, de praktijk, de instrumentele waarde, kan dan weer variëren van een kleine of diepe buiging naar een stevige klap op de schouders. Zie je de beleefdheid in al deze vormen?

    • Het Bowring verdrag en soortgelijke verdragen valt niet het stempel goed of slecht op te drukken. De handel met het westen nam al toe (ten kosten van China) ruim voordat het Bowring verdrag er was, maar met het tekenen er van bracht het wel meer duidelijkheid en dat kwam ook weer de handel ten goede. En ja dus zeker ook de Thaise bovenlaag. Het was echter ook weer geen gelijkwaardig verdrag dus logisch dat later een Pridi zich er tegen ging verzetten.

      De Thai zijn natuurlijk ook niet gek, slaafs of volgzaam dus het verbaast mij niet dat zij ook net zo goed zich verzetten en vechten onrecht -zoals een (autoritaire) macht die meer pakt dan het geeft-. De opstanden van o.a. Isaaners of Chinese arbeiders die zich roerden spreken dan ook boekdelen. Dat de machtshebbers over lijken gingen en gaan om hun autoriteit, positie en imago veilig te stellen weten we echter ook…

      Wat betreft ‘het westen’, dat is nu ook niet bepaald een unaniem coalitie van gelijkdenkende naties die democratie, vrijheid, gelijkheid, broederschap komen verspreiden of verdedigen. Kijk alleen al naar wat Amerika de afgelopen eeuw uitgespookt heeft of hoe dat er binnen hun eigen grenzen aan toe ging en gaat…

  4. Aardig geschreven. Voor mij is de vrijheid van leven, niet te verwarren met leven in vrijheid, een groter goed dan de vrijheid van meningsuiting, zeker als dat leidt tot het uitspraken van “ik schop je midden in je gezicht” bij een demonstratie op de dam.
    De vercommercialisering welke steeds meer ingeslopen is in het democratisch systeem, geeft bedenkingen in hoeverre het systeem nog wel democratisch is.
    De wijze waarop de westelijke democratieën omgaan met de Covid 19 crisis, waarin burgelijke rechten er ineens niet meer toe doen, geeft te denken.

    Je zou bijna zeggen dat de westelijke democratieën in dat kader graag slaafs willen zijn aan Azië.

    Het plaatje van “Thaise scholieren bedanken hun leraren tijdens ‘teacher’s day”
    begrijp ik niet in het kader van het verhaal.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*