Wordt Thailand ooit een democratie volgens westers model?

Wordt Thailand ooit een democratie?

In het Westen wordt vaak verondersteld dat politieke systemen waar ook ter wereld, zich uiteindelijk zullen ontwikkelen tot de karakteristieke westerse vorm van democratie. Tegelijkertijd houdt dit ook regelmatig een waardeoordeel in. Het is niet alleen een toekomstverwachting, maar vaak vindt men ook dat de macht op deze manier uitgeoefend zou moeten worden. Het komt erop neer dat Europa haar eigen uitzonderlijkheid verheft tot een universele norm.

Een vorm van eurocentrisme, die ondanks een groeiend aantal andere geluiden uit de hoek van historici en sociologen, nog altijd grote aanhang heeft. Want natuurlijk is democratie als politiek systeem een westers voortbrengsel, dat – zoals zovele andere geestelijke producten van westerse oorsprong- niet noodzakelijkerwijze overal ingang zal vinden. Zeker als je kijkt naar de politieke ontwikkelingen in Thailand van de afgelopen jaren.

Sociale beginselen

Democratie, in de loop der tijd meer en meer verweven geraakt met sociale beginselen, hangt uiteraard nauw samen met wat eraan voorafging op religieus, filosofisch, wetenschappelijk en maatschappelijk gebied. Het was geen couveusekindje maar kwam voort uit het wereldbeeld dat het Westen tot het zijne maakte. Zonder de heilsgedachte van het Christendom, de Franse revolutie, de visie van Hegel op de geschiedenis, en de economische spitsvondigheden van Adam Smith – om maar enkele aspecten te noemen waarmee dat wereldbeeld gespateld werd – zou iemand als Marx ondenkbaar zijn geweest.

Humanisme

Het oude Griekse experiment met democratie even niet meegerekend, wordt het begin van democratie vaak gelegd bij de ondertekening van de Magna Carta door de Engelse koning Jan Zonder Land in 1215. Hierbij ging het in hoofdzaak om het absolutisme van vorsten aan banden te leggen en arbitraire rechtspraak uit te bannen. De Humanisten, die zich inzetten voor beter onderwijs, bouwden het later verder uit.

Maar een van de grote drijfveren achter de ontwikkeling van democratische beginselen was de industriële revolutie, waardoor grote groepen mensen uit allerlei verschillende windstreken in fabrieken en armzalige behuizingen opeengedrukt werden. Het was hier dat politiek bewustzijn en de eis voor grotere sociale rechtvaardigheid, gestimuleerd door schrijvers en links leunende intellectuelen, werd aangewakkerd. Ook vakbonden speelden hierbij uiteraard een grote rol.

industriële revolutie

De invloed die industrialisatie had, is bijvoorbeeld goed te zien in het verschil in ontwikkeling die Vlaanderen en Wallonië in dit opzicht hadden. Vlaanderen dat lange tijd agrarisch bleef en Wallonië dat dankzij haar grondstoffen eerder kon industrialiseren.

Nergens ter wereld is het concept van sociale rechtvaardigheid en vrijheid zoals nu neergelegd in westerse democratieën, spontaan ontstaan in agrarische, feodale maatschappijen, zoals Thailand eigenlijk nog altijd is.  En zoals alle ideeën die de geschiedenis gebaard heeft, zijn ook democratische principes veroorzaakt en veroorzaker van maatschappelijke ontwikkelingen. Ze gaven er richting aan en kwamen eruit voort.

Kortom, ze kwamen organisch tot bloei op de voedingsbodem van het westerse maatschappelijke bedrijf en waren tegelijkertijd de drijvende kracht achter haar politieke evolutie. In een land als Thailand, dat een geheel andere ontwikkeling doormaakte, werden democratische beginselen vaak nogal opportunistisch te pas en te onpas en wat de machthebbers betreft, dikwijls tegen heug en meug, het land binnengesleept.

Boeddhisme

Er zijn in Thailand heel wat mensen die daar anders over denken. Zo ken ik bijvoorbeeld een Thaise schrijver, die van mening is dat het Boeddhisme zich bij uitstek zou lenen tot het promoten van de socialistische gedachte. Als dat al zo zou zijn, rijst natuurlijk onmiddellijk de vraag waarom die dan niet tot wasdom is gekomen in landen die het Boeddhisme aanhangen.

Waar het in zulke gevallen vaak om gaat is pogen de bestaande cultuur, in dit geval het Boeddhisme, te verzoenen met een geïmporteerde ideologie. Vaak is die ideologie ook nog eens vertekend door de eigen cultuurbril.

Maar al te frequent komen dit soort opmerkingen neer op een vermomde apologie van de eigen cultuur, die ironisch genoeg wordt aangekleed met westerse ideeën. De paradigmata van het Avondland zijn kennelijk te prominent in de wereld aanwezig om ze als onbetrouwbare lakeien zomaar te ontslaan. Zelfs wanneer dat hier en daar wellicht wenselijk geacht mag worden.

Boeddhisme

Het Boeddhisme is ongetwijfeld een van de dapperste en origineelste pogingen ooit ondernomen het menselijk lijden tot staan te brengen. Het accent ligt daarbij op ‘bevrijding door eigen inspanning’. Een geschikte leraar kan weliswaar de weg wijzen, maar het ideaal moet op eigen kracht verwezenlijkt worden. Bovendien is er het karmabegrip, dat – terecht of onterecht – veelvuldig wordt aangewend als rechtvaardiging van sociale verschillen en misstanden. Het valt gemakkelijk in te zien dat deze gedachtegang niet bevorderlijk is voor het opbloeien van menselijk solidariteit, wat natuurlijk aan de basis ligt van elk socialistisch beginsel.

Democratie en socialistische beginselen

Diametraal daarop staat de hoeksteen van het Christendom: naastenliefde en het zondebesef als die niet betracht wordt. Dat er in praktijk vaak niet al te veel van terecht kwam, deed aan de verhevenheid van het beginsel niets af. Het begaan zijn met het lot van de ander is hier geworden tot een moreel gebod dat al eeuwenlang tot de geïnternaliseerde bagage van het Westen hoort. Het is onder meer vanuit deze historische context, dat het ontstaan van democratie en socialistische beginselen begrepen moet worden. Van christelijke naastenliefde naar menselijke solidariteit is maar een klein sprongetje.

Er was de tijd dat het Westen blakend van zelfvertrouwen, de wereld koloniseerde en arrogant genoeg was zich geen vragen te stellen over haar eigen bedenksels. Het zag zichzelf toebedeeld met een historische beschavingsmissie, die natuurlijk ook werd ingegeven door de wens meer bestuurlijke grip op gekolonialiseerde landen te krijgen. Daarbuiten waren er de missionarissen die het goddelijke woord aan de man probeerden te brengen. Hoewel er ook scholen opgezet werden, maakte het onderricht in democratische beginselen niet echt deel uit van deze beschavingsmissie. Begrijpelijk, want dat zou de koloniale bestuursvorm kunnen ondermijnen.

koloniale bestuursvorm

Nadat de kolonies waren opgegeven veranderde dit. Landen die de democratische principes nog niet omhelst hadden, moesten volgens deze lijnen ‘ontwikkeld’ worden. Als ze maar eenmaal op het juiste spoor geholpen waren zouden ze uiteindelijk vanzelf de beginselen van democratie adopteren.

Het was en is een monistische vorm van denken te vergelijken met de onverschrokkenheid waarmee Jezuïeten en Dominicanen de wereld introkken om de blijde boodschap te verkondigen. Inhoudelijk mag er dan het een en ander veranderd zijn, maar het Westen ziet het kennelijk nog steeds als een historische plicht de rest van de wereld te ‘beschaven’, waarbij net als bij de zieltjeswinnerij, soms niet geschroomd wordt het zwaard te gebruiken.

Economisch gravitatiepunt

Maar er is verandering op komst. Het zelfvertrouwen stort in en er komen wat gaten in dit eurocentrisme zoals we het tegenwoordig noemen. Het Westen is er bij lange na niet meer zeker van dat het de navel van de wereld is. Ongetwijfeld heeft dat met economie van doen. Culturen die aanspraak maken op werelddominantie kunnen dat alleen maar doen als ze ook in economisch en daarmee in militair opzicht, toonaangevend zijn. Hoewel het Westen nog altijd een riante positie inneemt, wordt het economische gravitatiepunt met de opkomst van Japan, de Aziatische Tijgers, India en China meer en meer verlegd naar Azië.

Hong Kong

Tegelijkertijd zijn er natuurlijk nog altijd veel archaïsche zielen die met onverbeterlijke hardnekkigheid vasthouden aan deze haast religieuze bekeringsdrift tot ‘democratisme’, een woord dat ongetwijfeld enige gewenning vraagt. Door er een -isme van te maken wordt het slechts één van de politieke overtuigingen op het wereldtoneel. We spreken per slot van rekening ook van Communisme dat eveneens, ten onrechte zoals we nu weten,  aanspraak maakte op universele geldigheid.

Ooit hadden we in Europa de geloofsoorlogen voortkomend uit religieuze onverdraagzaamheid. Elders op de wereld worden ze nog steeds gevoerd. Maar Europa heeft geleerd om samen te leven en werken met mensen met een andere overtuiging, ook op politiek gebied. Iets wat in Thailand nog lang niet het geval is. Ook in Europa ging dat niet van een leien dakje. Want elke overtuiging zag zichzelf als hebbende de juiste opvatting en… moraal. Datzelfde geldt nu voor vele aanhangers van het democratisme. Het wordt gezien als ultieme rechtvaardigheid.

Demonstraties voor meer democratie

En de tijd rolt verder. Ook het Westen is er niet langer geheel zeker van of dat wat goed is voor ons ook goed is voor de rest van de wereld. Dat heeft natuurlijk te maken met geluiden opgevangen uit de niet-westerse wereld. Stemrecht voor de geatomiseerde individuen waaruit de westerse maatschappijen tegenwoordig bestaan, wordt daar niet noodzakelijkerwijze als zaligmakend beschouwd. Zeker als we bedenken dat het uitoefenen van stemrecht zelden gebaseerd is op rationele gronden.demonstratie Thailand

In Thailand waren er de afgelopen maanden heel wat demonstaties met als eis meer democratie. Het gaat hierbij voornamelijk om jongeren, studenten en scholieren, die pleiten voor politieke hervormingen. Het zwaartepunt ligt hierbij op Bangkok. Wat ik me hierbij altijd afvraag is in hoeverre ze de democratische beginselen, die ze zeggen voor te staan, werkelijk geïnternaliseerd hebben. Het idee van de benevolente almachtige heerser behoort nog altijd tot het gedachtegoed van het overgrote deel van de Thais.

De vrije verkiezingen die destijds Thaksin en vervolgens zijn zuster Yingluck aan de macht brachten, werden juist in Bangkok stevig bekritiseerd. Thaksin en zijn zus wisten te winnen met de steun van een overgrote meerderheid van de boeren. En veel mensen in Bangkok vonden – zeker nadat Thaksin de verkiezingen een tweede maal met grote meerderheid wist te winnen – dat die te stom waren om hun stem op de juiste persoon uit te brengen. De vraag is of deze jonge mensen het feodale denken ontgroeid zijn en daar werkelijk anders over denken.

Over Antonin Cee 200 Artikelen
Antonin Cee woont sinds eind jaren tachtig in Chiangmai en voerde themareizen uit. Hij studeerde filosofie aan de Universiteit van Montpellier in Frankrijk en werkte enige tijd als redacteur bij The Nation in Bangkok. Ook schreef hij artikelen voor verschillende Nederlandse, Belgische en Engelstalige magazines. Met zijn achttienjarige dochter vormt hij een eenoudergezin en brengt elk jaar enige tijd door in Zuid-Frankrijk. Hij publiceerde een verhalenbundel getiteld 'Inheems Kruid'. Onlangs bracht hij zijn tweede boek 'Thailand tegen het Licht' uit. Beide boeken zijn zonder verzendkosten te bestellen bij www.amazon.de.

5 Comments

  1. Wat is een ‘westerse democratie’? Dat klinkt mij net zo gek in de oren als ‘ Thaise democratie’. Democratie is democratie en kan in diverse vormen voorkomen. Neem diverse landen die algemeen als democratisch worden gezien en je ziet dat het overal net wat anders werkt. Ik zie het als een menselijk iets: iedereen wil iets van invloed en inspraak hebben op het leven en de wereld om je heen. Daar met zijn allen over praten en stemmen is niet iets unieks voor een bepaalde groep. Wel is mogelijk een bepaald basis niveau aan opleiding en economische ontwikkeling nodig om het allemaal een beetje te doen werken op een schaal groter dan kleine stam. Immers pas als je niet constant bezig hoeft te zijn met zien te overleven is er tijd voor bijeenkomsten, discussies etc. Wat scholing helpt met vragen stellen, kritisch denken. En nee, je hoeft geen hoog opgeleide te zijn hoor.

    Oost Azië is lang de sterkere, zeer of meer ontwikkelde hoek op aarde geweest. Europa heeft dat met de opkomst van het kapitalisme enige tijd overgenomen. Het zou vreemd zijn te denken dat Europa altijd maar voorop zal lopen. Net zoals zaken als het feodale systeem en kapitalistische systeem niet eeuwig zijn. Die komen voort uit een bepaalde maten van economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Die gaan door, systemen komen onder druk en zien veranderingen tot op een bepaald moment een ander systeem de dominante positie heeft.

    En net zo de wereld zo’n beetje overal primair kapitalistisch is (voor hoe lang? Lees Das Kapital maar om te Ien dat dit systeem ook niet de eeuwigheid heeft en in de kern zichzelf vernietigd) , zo ook kan het zich overal een democratie vormen zodra de omstandigheden juist zijn. De roep sinds minstens begin vorige eeuw in o.a. Thailand voor een democratie laat wel zien dat dat hen net zo goed past. Dat gaat niet zo 1-2-3, net zo min als dat Europa allemaal zo tot stand kwam. De stap van feodaal naar kapitalistisch of van alleenheerser naar democratie acht ik niet meer dan een logische, wereldwijd menselijke ontwikkeling. Die systemen als ‘uniek’ benoemen voor een bepaald werelddeel is in mij optiek een vorm van centrisme of superioriteitsdenken. De mens zal van elkaar ideeën op doen, zich verder ontwikkelen op sociaal, en economische gebied (en al wat nog niet meer), wie door wie geïnspireerd is is dan toch niet zo heel belangrijk meer? Leuk voor de geschiedenisboekjes maar meer ook niet.

    NB: Socialisme of communisme laat zich prima samen gaan met boeddhisme of menig ander geloof. Ligt er maar aan welke elementen je op de voorgrond wil zetten. Net zoals elite Thaise boeddhisten met de draai komen dat je plek aanvaarden Boeddhistisch is, en dat volgens andere inzichten totale kolder is. Pluk bepaalde zinnen uit een geloof en je kan juist pro of anti democratisch zijn, pro of anti communistisch of kapitalistisch. Wie Marx kent weet dat voor communisme er eerst kapitalisme moet zijn, er is immers overproductie nodig. Dus zelfs als boeddhisme meer raakvlakken heeft dan zeg het christendom met communisme dan nog moeten ook de economische omstandigheden juist zijn.

    Kortom: zodra de sociale, economische etc staat van iemand gunstig is kan er een stap gemaakt worden naar een nieuw systeem zoals democratie. Het heeft niets te maken met een bepaald werelddeel of volk.

  2. Ik ben het niet eens met de grote lijnen van dit artikel hoewel er zeker enige waarheden in schuilgaan die ik wel waardeer. Misschien is wel leuk om na te gaan waar al die dictaturen in het westen, als het fascisme, en die in het oosten vandaan komen.

    Laat ik beginnen met ‘democratie’ te definiëren. Hoewel er verbanden zijn wil ik het splitsen in twee aspecten:

    1 een inhoudelijk aspect. Daaronder versta ik gedachtegoed als gelijkwaardigheid, vrijheden, (mensen)rechten en sociaaleconomische zaken.
    2 institutioneel aspect. Dat verwijst naar verkiezingen, politieke partijen en scheiding der machten.

    Ik vind dat het institutionele aspect een duidelijk westers stempel draagt maar dat geldt in veel mindere mate voor het inhoudelijke gedachtegoed. En ik pleit ervoor om in deze zaken te kijken naar meer of minder en niet zozeer naar wel of niet, het hier en daar, het wij en de ander. Niets is perfect in deze wereld. De vele Chinese boerenopstanden in de afgelopen eeuwen gingen over meer sociale en economische rechtvaardigheid maar vast en zeker niet over gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen. De vele Indonesische opstanden tegen het Hollandse kolonialisme gingen over meer gelijkwaardigheid tegenover de buitenlandse heersers maar niet zozeer tegenover hun eigen heersers. De Boeddha schafte het hindoeïstische kastenstelsel af, wijdde vrouwen in als volwaardige monniken en pleitte voor zelfstandig denken. En inderdaad, zoals de verheven christelijke beginselen niet altijd in praktijk werden gebracht geldt dat evenzeer voor de verheven boeddhistische principes. Is christelijke naastenliefde wezenlijk iets anders dan เมตตากรุณา metta karuna, meestal vertaald als loving-kindness, in het boeddhisme? Waarden zijn vaak universeel, hoe zij in de praktijk moeten worden gebracht is dat in mindere mate.

    Laat ik het krachtig zeggen, misschien iets te krachtig. Deze analyse van Antonin Cee is juist een perfect voorbeeld van eurocentrisme. Alsof alle ideeën over de bovengenoemde twee aspecten van democratie alleen uit het westen komen en opgedrongen werden aan andere volkeren die dit soort ideeën nooit zelfstandig hebben kunnen ontwikkelen. De ander als willig werktuig. Ik zie dat het gedachtegoed van gelijkwaardigheid, vrijheid en rechten juist universeel is, weliswaar in wisselende mate qua tijdsgewricht en plaats.

    De recente betogingen in Thailand gaan zeker voor een belangrijk deel over politieke vraagstukken. Maar ik zie en hoor ook een culturele verschuiving. Ze willen minder gehoorzaamheid en minder onderwerping aan Thainess, de van boven opgelegde Thaise ideeënwereld, waarin religie en monarchie centraal staan. Ze zijn vergiftigt met westerse ideeën zeggen sommige ‘echte’ Thais. Ik bewonder de dapperheid, eerlijkheid en humor van deze jonge generatie. En waar hun ideeën vandaan komen zal mij, en hen, worst wezen. Het is nu hun gedachtegoed.

  3. Goed artikel maar deze vraag hoorde ik 30 jaar geleden al en over 30 jaar wordt die weer gesteld. Voor een democratie heb je een intelligent electoraat nodig en dat bestaat niet laat staan in Thailand waar het merendeel niet kritisch kan denken.

    • Gerardus Hallen, je kunt mensen leren kritisch te denken. Zo maar even stellen dat de meerderheid van de Thais niet kritisch kán denken is me toch te gemakkelijk. Het onderwijssysteem is er helaas op ingesteld mensen serviel en onderdanig te houden en dan wordt kritisch denken iets voor de elite, en voor de enkeling die wél kritisch denkt, de mond open trekt en dan de gevangenis in gaat of spontaan van de aardbodem verdwijnt.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*