Thai in Latijnse letters: Royal Thai Transcription


De Tegel, Sylvester van Welij, TranscriptieSylvester van Welij

Zoals iedereen die ooit in Thailand is geweest wel zal hebben ervaren, is de wijze van spellen van Thai woorden in het Latijnse alfabet weinig uniform. Dezelfde naam kan in de brochure, het reisboek en ter plaatse behoorlijk verschillen.

Toch zijn er diverse standaards voor het romaniseren van Thai. De meest gebruikte standaard is het Royal Thai General System of Transcription (RTGS). Dit systeem is opgesteld door het Royal Instiute of Thailand in 1932 en diverse malen gewijzigd tot de huidige vorm van 1999.

Het wordt tegenwoordig redelijk consequent gebruikt voor straatnamen, metrostations en wegwijzers. Vrijwel alle stations van de BTS, MRT, en SRT worden volgens RTGS gespeld, uitzonderingen zijn ‘Sukhumwit’ (Sukhumvit), ‘Sayam’ (Siam, bekend als de oude naam van het land), ‘Baering’ (station Bearing bij soi Baering!), ‘Suwannaphum’ (Suvarnabhumi, de officiële naam van het vliegveld die dus door veel mensen verkeerd wordt gelezen en uitgesproken).

Sinds enige tijd worden in Bangkok geleidelijk straatnaambordjes vervangen door een nieuw model, waarbij vrijwel altijd ook meteen de spelling naar RTGS wordt gewijzigd. Waar vroeger Sathorn stond, is dat nu gewijzigd in ‘Sathon’. Dit is maar een voorbeeld om te laten zien hoe de RTGS standaard zich in het dagelijks leven manifesteert. Nog zo een: het metershoge opschift op vliegveld ‘Don Mueang’ (stadsplateau) luidde vroeger Don Muang (paars plateau).

Het RTGS is gebaseerd op de uitspraak. Het zit systematisch in elkaar en is voor Nederlanders niet moeilijk te leren. Vanuit de Thai spelling is het meestal wel mogelijk direct de juiste transcriptie af te leiden. Vanuit de transcriptie terug naar Thai spelling is in het algemeen niet mogelijk. De beschrijving in dit artikel gaat uit van de klank, zodat geen kennis van de Thai schrijfwijze nodig is. Voor de liefhebbers is in tabellen het verband met de Thai spelling vermeld.

Medeklinkers

Er zijn in het Thai 21 medeklinkers, waarvoor het Thai alfabet 44 letters kent. U begrijpt het, er zijn voor vele klanken meerdere schrijfwijzen. Het RTGS combineert al deze alternatieven, en schrijft deze 21 klanken met 14 losse letters, 5 lettercombinaties en een streepje. Waar de eenentwintigste klank blijft zal dadelijk duidelijk worden.
De tabel laat zien hoe RTGS de Latijnse letters gebruikt voor de Thai letters. Eerst de letter die gebruikt wordt aan het begin van een lettergreep, dan tussen haakjes die voor het eind van een lettergreep indien verschillend.

De Tegel, Sylvester van Welij, Transcriptie

Beginletters

De gebruikte Latijnse medeklinkers ‘k/t/p/d/b/s/f/h/n/m/r/l’ worden net zo uitgesproken als in het Nederlands. De ‘w’ wordt meer op zijn Engels, of Surinaams uitgesproken en de ‘y’ wordt als Nederlandse j uitgesproken (de letter j wordt in dit systeem niet gebruikt).

Combinaties met ‘h’ zijn bijzonder, de ‘h’ staat voor een extra pufje lucht, aspiratie genoemd, in ‘kh’, ‘th’, of ‘ph’, die dus nooit als de Engelse th of als f worden uitgesproken. De klanken met en zonder ‘h’, zijn voor een Thai geheel verschillend. Er zijn vele woordparen die dat als enig onderscheid hebben. Het aardigste voorbeeld is ‘kai’ (kip) versus ‘khai’ (ei).

Er is in het Thai geen g klank, noch die in gaan, noch die in game. De letter g komt alleen voor in de combinatie ‘ng’, die net als in het Nederlands wordt uitgesproken, zelfs aan het begin van een woord: ‘ngai’ (makkelijk).
De letter c komt alleen voor in de combinatie ‘ch’, die voor twee Thai klanken wordt gebruikt, die in het Nederlands het beste worden weergegeven door tj (‘chan’, maan) en tsj (‘chan’, ik). Dit is het enige geval dat twee verschillend uitgesproken Thai medeklinkers niet onderscheiden worden in RTGS.

Een streepje ‘-’ wordt gebruikt om de grens tussen twee lettergrepen aan te duiden in geval de opvolgende met een klinker begint, net zoals dat in het Nederlands gebeurt met een trema: ‘kao-i’ (stoel), ‘Cha-am’ (plaats).

Eindletters

Niet alleeen de naam Suvarnabhumi zorgt door de romanisering voor problemen. Vooral met woorden die we uit het Engels kennen levert dat nog meer grappige vervormingen op. Speelt u ‘thennit’ of ‘kop’? Of wat te denken van de uitspraak van de naam van koning Bhumibol. Dat zeggen maar weinig buitenlanders goed. Dat zit zo.

Aan het eind van een lettergreep kunnen in de uitspraak behalve klinkers alleen ‘p/k/t’ en ‘m/n/ng’ voorkomen. Net als in het Nederlands wijzigt de uitspraak van veel letters als ze aan het eind van een lettergreep (woord) staan, waar een d verandert in t, en b in p. In Thai gaat dit veel verder. Als de Thai spelling een van de letters voor ‘d/th/s/ch’ aan het eind heeft, wordt die uitgesproken en in RTGS geschreven als ‘t’: ‘thennit’ (tennis). Vergelijkbaar geldt dat Thai letters die normaal met ‘b/ph/f’ corresponderen, aan het eind worden gesproken en geschreven als ‘p’: ‘lip’ (lift, de t vervalt eerst, dan f wordt ‘p’), ‘kop’ (golf, l vervalt, f wordt ‘p’). Letters die ‘kh’ weergeven worden ‘k’. Daarnaast worden ‘l/r’ en ‘y’ (een van de twee vormen) omgezet in ‘n’: ‘Phumiphon’ (Bhumibol) en ‘futbon’ (football).

Ter geruststelling, er is een extra regel in RTGS die toestaat dat leenwoorden de oorspronkelijke spelling terugkrijgen als ze afkomstig zijn uit een taal met Latijns script. Dus toch weer ‘tennis’ en ‘golf’, hoewel dus niet zo uitgesproken.

De eindletters ‘y’ (de andere variant), en ‘w’ worden gebruikt om tweeklanken te vormen, en dan respectievelijk ‘i’ en ‘o’ gespeld. We zijn dus aangekomen bij de klinkers.

Klinkers

Klinkers leveren in transcriptiesystemen meer problemen op. Vele methodes zijn vagelijk gebaseerd op het Engels. Echter in het Engels zijn de klinkers een paar honderd jaar geleden van plaats verwisseld, waardoor ze anders worden uitgesproken dan in alle andere talen die het Latijnse schrift gebruiken. Zo wordt de Engelse a vaak als Nederlandse e uitgesproken, en de e als i. Soms wordt binnen één tekst de letter u zowel gebruikt om elk van de Nederlandse a, oe, u en uu weer te geven: ‘Bamrungrat’ (dit ziekenhuis spelt zelf Bumrungrad, wie zou raden dat ene u de andere niet is?). Bovendien is de Engelse spelling zo onvoorspelbaar dat een andere taal daarmee schrijven tot mislukken gedoemd is.

Het Thai heeft 9 zuivere klinkers, elk voorkomend in een lange en een korte versie. Dit onderscheid tussen kort en lang wordt in de RTGS transcriptie niet weergegeven. In de tabel staan onder de RTGS letters Nederlandse woorden die ongeveer dezelfde klinker bevatten en daaronder de lange en korte versie van de Thai spelling. Een klinker uitgesproken na een medeklinker, wordt er in Thai script voor, achter, boven, onder (of een combinatie daarvan) geschreven. In RTGS staan ze erachter.

De Tegel, Sylvester van Welij, Transcriptie

De pure klinkers ‘a/e/i/o/u’ hebben dezelfde klank als in het Latijn, Duits en Italiaans. En als in het Nederlands, behalve de ‘u’. Combinaties met ‘e’ erachter vormen ook pure klinkers. Deze ‘ae/oe/ue’ zijn gemakkelijk te onthouden door hun overeenkomst met de uitspraak van deze letters met de Duitse umlaut.

Een Nederlander zal in diverse Thai woorden het onderscheid a/aa horen, maar voor de Thai spelling en fonetiek is dat er niet. Wel wordt de korte Thai ‘a’ vaak als Nederlandse a (mat) uitgesproken en de lange ‘a’ als aa (maat). Maar er zijn slechts twee betekenisvolle varianten, geen vier. Het viervoudige onderscheid o/oo, beide in korte en lange variant, is er wel in Thai in een beperkt aantal gevallen, maar het verschil wordt genegeerd in RTGS.

Er zijn veel gevallen in Thai woorden waar in een lettergreep geen klinker wordt geschreven. Die worden in RTGS aangevuld gebaseerd op de uitspraak: ‘phom’ (ik, ‘o’ aangevuld), ‘sadaeng’ (show, ‘a’ aangevuld), ‘thanon’ (straat, ‘a’ en ‘o’ aangevuld), ‘Ekkamai’ (staatnaam, ‘a’aangevuld, ‘k’ verdubbeld), en de moeilijkste straatnaam in Bangkok ’Borommaratchachonnani’ (Thai script schrijft alleen Brmrachchnni).
Naast de zuivere klinkers zijn er in het Thai vele twee- en drieklanken. De tabel geeft de RTGS spelling, gevolgd door een Nederlands voorbeeld woord en de Thai spelling voor de lange en korte variant.

De Tegel, Sylvester van Welij, Transcriptie

In de RTGS transcriptie worden meerklanken weergegeven door ‘a’, ‘o’ of ‘i’ achter de klinker toe te voegen, met overeenkomstige uitspraak. De tabel laat diverse combinaties zien die een eigen Thai spelling hebben, waaonder alle tweeklanken die op ‘a’ eindigen.

Het geval geschreven en gesproken als ‘am’, is een buitenbeentje, met een eigen symbool in het Thai script. De laatste twee kolommen geven een algemeen patroon, waar een Thai medeklinker achter een andere klinker wordt gevoegd. Voor y leidt dit tot ‘ai’, ‘oi’, ‘ui’ (dit is het Nederlandse oei). Toevoeging van Thai w levert ‘ao’, ‘eo’, ‘aeo’, ‘io’, ‘iao’ op.

We zullen nooit weten, is wat er eerst was: ‘kai’ of ‘khai’, maar het Thai alfabet begint met ‘kai’.

 

Een Engelse vertaling van het officiële RTGS document is hier te vinden. 

 

Gepubliceerd in september 2016 nummer van De Tegel, kwartaalblad van de Nederlandse Vereniging Thailand (BKK)

Redactie
Over Redactie 639 Artikelen
De auteursnaam van de redactie van Trefpunt Azië. Wij publiceren onder deze naam berichten van de redactie en bijdragen die niet onder naam van de bron kunnen worden geplaatst.

6 Comments

  1. Vooral als rechtgeaarde liefhebber van taal – de taal in het algemeen – een zeer waardevol artikel en hoewel ik nog ergens een RTGS brochure moet hebben liggen doch het zelden of nooit inkijk. Ik geloof het wel na alle jaren, wat de taal betreft zal ik nooit een Thai worden of hem / haar ook maar enigszins kunnen benaderen. De theorie beklijft niet meer, zelfs niet na X keer overlezen, heel langzaam slechts zet zich iets vast. Het is vooral het woordbeeld dat blijft hangen. Chiangmai, ik blijft het niet mooi vinden. Chiang Mai daarentegen een stuk beter en dat geldt ook voor Chiang Rai mocht men daar bij toeval wonen. Men zou natuurlijk fonetisch kunnen spellen, alleen dan wordt de chaos nog groter omdat iedere afzonderlijke taal er zijn eigen fonetiek op na houdt. Het is al erg genoeg wanneer men op een kruispunt de naam van een straat verschillend krijgt gespeld op de bordjes aan beide zijden van de kruising. Alleen al in Chiang Mai (Chiengmai of zelfs sjengmai) zijn er talloze voorbeelden aanwezig. Vermakelijk voor taalliefhebber zelfs al is hij purist. Het is in elk geval verheugend dat meer om meer men het RTGS als richtlijn gaat gebruiken. Aan spelling moet men niet te veel sleutelen, het is slecht voor het gemoed, maar een uniformiteit erin moet wel. Zo werden bij ons het kippeëi ontdaan van haar trema door er een n tussen te plaatsen en nu meer lijkt op een gat in de buurt van Barneveld. “Waar woont U?” “In Kippenei.” Het lot van de pannekoek werd ook bezegeld zoals de hondemand en het paardehaar. Er was waarlijk niets mis mee, want de tussen nu werd en wordt niet uitgesproken en zo ja dan klinkt dat nogal bekakt. Ik zeg maar; zo heeft elke taal haar eigenaardigheden of beter gespeld: eigen aardigheden. Wat dat betreft kan ik met het Thais olijk verder.

  2. Het is zeker waardevol om de transcriptie van Thaise woorden naar Latijnse letters volgens het RTGS eens uit te leggen. Die transcriptie is nuttig omdat mensen die het Thaise schrift niet beheersen toch hun weg kunnen vinden vooral waar het naamgeving betreft.
    Maar ik denk dat het vervolgens vrijwel onmogelijk en zinloos is vanuit die Latijnse transcriptie de uitspraak of schrijfwijze van het desbetreffende Thaise woord af te leiden (Waar staat ‘kaaw’ voor vroeg iemand mij eens. Dat kan staan voor een 10-tal Thaise woorden). Alle pogingen daartoe zullen falen en het heeft weinig zin dat proberen uit te leggen. Waarom?
    Het RTGS systeem is niet uitsluitend gebaseerd op de uitspraak maar op een onduidelijke mengeling van uitspraak en spelling van het Thaise woord. In ‘Suvarnaphumi’ สุวรรณภูมิ (‘Het Gouden Land’) is de uitspraak sòewánáphoe:m, de laatste –i- staat wel in het schrift maar niet in de uitspraak. In ภูมิพล (‘Kracht van het Land’) Bhumibol is de uitspraak phoe:míephon.
    Zoals al gezegd was er een verschuiving in de uitspraak van Engelse klinkers enige eeuwen geleden (rond 1000??). Er is dus weinig verband tussen de schrijfwijze van een Engelse klinker en de uitspraak ervan. De –ou- kan op zes manieren worden uitgesproken, -u- op drie manieren en de –a- op vier manieren bv account, able, action, arm. (Maar ja, in het Nederlands kun je de stomme -e- ook schrijven als e, ee, ij, i en u.) Dit terwijl de uitspraak van de klinker (vooral lang-kort) essentieel is in het Thais. Daarnaast zijn natuurlijk ook de tonen erg belangrijk en die staan ook niet in de transcriptie.
    Maar een consequente transcriptie volgens het RTGS system is wel nuttig zo niet noodzakelijk voor zoekmachines. Een vriend van mij werd zo boos toen de BP het woord อาบัติ (een zonde tegen de monnikendiscipline) als arbat en abat geromaniseerd zag. Ik heb veel problemen met het opzoeken van die lange Thaise namen.

    • Om even te laten zien dat die RTGS voor (lange) namen goed te gebruiken is maar voor gewone teksten in ‘t geheel niet, deze korte zin:
      ไม้ใหม่ไม่ไหม้
      In begrijpelijke fonetiek ‘máai mài mâi mâi’ (hout nieuw niet brandt) ‘nieuw hout brandt niet’.
      In het RTGS systeem zou het ‘mai mai mai mai’ zijn geweest….:)

    • Ik begrijp een deel van deze reactie niet. ‘Suvarnaphumi’ en ‘Bhumibol’ zijn geen RTGS. Deze worden geschreven als ‘Suwannaphum’ en ‘Phumiphon’.

      • Volgens het RTGS system is de naam van wijlen de koning Phumiphon Adunyadet, van de kroonprins Mahawachiralongkon en van de luchthaven Suwannaphum, dat klopt wel. Maar in vrijwel alle publicaties , ook officiele Thaise publicaties, staat ‘Bhumibol’, ‘Vajiralongkorn’ en ‘Suvarnaphumi’. Ik wilde alleen wijzen op het gebrek aan logica in het systeem en de verwarrende en inconsequente toepassing ervan. Het is ook bijna een onmogelijke opgave het goed te doen.

        • De genoemde schrijfwijzen duiden niet op een gebrek aan logica van het system, wel op de inconsequente toepassing ervan. In het algemeen wordt voor persoonsnamen de spelling gebruikt die de onderhavige personen zelf hanteren. In sommige gevallen geldt dat ook voor andere eigennamen. Ook in het Nederlands volgen persoonsnamen niet altijd de algemene spellingsregels. Er is een duidelijke tendens bij de Thaise overheden om beter te standaardiseren op dit terrein. Met name straatnamen in Bangkok worden aangepast.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.