Tee Tja, rebelse Phaya Phaab van Nom Tjon

 

Één dag van het jaar wordt speciale aandacht besteed aan de geesten in het noorden van Thailand. Dit jaar was dat op 26 Mei, We waren getuige van een heel speciale gebeurtenis in Nom Tjon, district S, Chiang Mai. Dit is het geboorteplaatsje van de grote vrijheidsstrijder Tee Tja. Hij was  Phayaa Phaab (dorpsleider ) van Nom Tjon. En veel meer. Laten we even verpozen in een stukje geschiedenis van Lanna.

 Rijstboeren uitgebuit door elite van Chiang Mai

In 1889 (2432 in de Thaise tijdsrekening), tijdens de periode van koning Rama V die vanuit Bangkok Siam (het huidige Thailand) regeerde, was Chiang Mai de hoofdstad van Lanna. Dat was de oude naam voor het Noorden van Thailand dat deel uitmaakte van Siam. Lanna betekent letterlijk miljoenen rijstvelden. Zo zag de streek er in die tijd ook uit.

Alle dorpjes in Lanna moesten hun belasting betalen aan Chiang Mai. De arme rijstboeren werden zo zwaar belast dat ze nauwelijks voldoende overhielden om zelf in leven te blijven. De rijke elite van Chiangmai had bovendien een handelsmonopolie voor alle voedingsmiddelen, waaronder ook rijst. Niemand anders mocht zonder hun tussenkomst iets verkopen of uitvoeren. Op die manier hadden de boeren niet alleen weinig of niets te eten, maar ze konden ook geen geld verdienen om zelf waren te kopen.

In 1889 komt Tee Tja, die toen al Phaya Phaab was (Nom Tjon ligt in het San Sai district aan de rand van Chiang Mai stad), in opstand tegen de koninklijke belastinginner van Chiang Mai en laat hem niet meer toe in zijn dorp. De man laat zich echter niet intimideren en vraagt het leger om hem te komen helpen zijn inhalige werk te doen. Tee Tja verzamelt dan een legertje van boerenmensen. Hij probeert ook de elite van Chiang Mai aan zijn kant te krijgen, maar dat lukt uiteraard niet want zij verdienden immers veel geld met het bestaande systeem. Bangkok geeft bevel tot arrestatie van de groep opstandelingen. Er volgt een kleine veldslag, maar het was net regenseizoen. Door de jaarlijkse overstromingen van de Ping-rivier valt de slag letterlijk in het water.

De Phayaa Phaab weet te ontsnappen en neemt zijn familie mee naar Chieng Tung, een dorpje in Birma. Van de overige leiders van zijn legertje boeren werden twaalf mensen geëxecuteerd. Vijftien anderen kregen zweepslagen en levenslange gevangenisstraf. Al hun bezittingen werden in beslag genomen door de heersers van Chiang Mai.

Tee Tja geeft echter niet op. Hij verzamelt in de streek van Phrao opnieuw een leger van opstandige boeren, wat geen grote opgave was want ook zij waren het slachtoffer van het strenge belastingregime van Chiang Mai. Er volgt weer een kleine veldslag. Opnieuw moet Tee Tja het onderspit delven, zijn boerenleger is niet opgewassen tegen het echte leger van de koning n Bangkok. Zijn twee zoons sneuvelen in de strijd en Tee Tja neemt weer de wijk naar Birma. Hij wordt daar Phayaa Phaab van het dorpje waar hij de rest van zijn leven blijft wonen. En vermoedelijk ook sterft.

Standbeeld Tee Tja

De geest van Tee Tja

Terug naar 26 mei en de viering bij het standbeeld van de grote volksheld.

Rond 10 uur begint de ceremonie met een oorverdovend vuurwerk om de geest wakker te schudden, gevolgd door een toespraak van de huidige Phayaa Phaab van Nom Tjon,

De menigte zit gespannen te luisteren en je voelt aan het bewegen van de bladeren en het zuchtje wind dat de wierook doet rondwervelen, dat de geest van Tee Tja bij zijn standbeeld rondwaart.

Er volgen nog meer toespraken. Iedereen krijgt de tijd om bloemen en wierookstokjes te offeren aan de grote geest. Stilletjesaan wordt begonnen met de lunch uit te delen, een kommetje rijst met de plaatselijke, heel pikante, specialiteit van groenten en een beetje vlees. Traditiegetrouw wordt er aansluitend een beetje gerust.


Op deze speciale dag mogen ook de vrouwen een kijkje nemen in het kleine bijgebouwtje waar een paar voorwerpen die aan hem toebehoorden worden bewaard. Alle aanwezige vrouwen profiteren daarvan want op normale dagen is er een strikt verbod voor vrouwen zelfs maar de trap van dit gebouwtje te betreden.

Plots ontstaat er enige beroering onder de aanwezigen, De achterkleindochter van de grote Phayaa Phaab loopt als in trance naar de voet van het altaar voor het standbeeld en gaat daar op de stoel zitten die ze had meegenomen. Iedereen probeert zo snel en zo dicht mogelijk bij haar te komen. Langzaam begint ze te spreken. Haar gehoor hangt aan haar lippen om ieder woord in het geheugen op te slaan.

 

Het is de geest van Tee Tja die door haar mond de mensen toespreekt. In het begin een beetje verwarde taal, maar later komen haar woorden heel duidelijk over. Tee Tja vraagt met aandrang of één van de achter-achter kleinzonen monnik zou willen worden! The Tja heeft in zijn strijd tegen de heersers van Chiang Mai heel wat bloed vergoten. Dat is hem nog niet vergeven. Als er nu een monnik in zijn familie zou komen dan verwerft hij genoeg “verdiensten” en mag hij “overgaan”. De geest van Tee Tja herhaalt nog een paar keer zijn dringende vraag, en verdwijnt dan weer.

Nadat de mensen weer een beetje zijn bekomen van dit toch wel enigszins beangstigende tafereel gaat iedereen in een rij dansend driemaal rond het standbeeld van Tee Tja. Op de maat van de muziek die door een lokaal orkest met overgave wordt gespeeld.

Langzaam begint iedereen weer te vertrekken. Maar niet voordat men nog een laatste heel eerbiedige groet heeft gebracht aan Tee Tja. Zolang hij niet is ”overgegaan” kun je maar beter op goede voet staan met deze sterke krijger!

 

Lode Engelen
Over Lode Engelen 223 Artikelen
Lode Engelen, jaargang 1952. Hield zich in actieve carrière bezig met röntgenapparatuur. Onmiddellijk na zijn vervroegde pensionering in 2013 is hij met levensgezellin Pat, een Thaise antropologe, permanent in Thailand gaan wonen. Lode is amateur-fotograaf, en probeert leven en cultuur van de Thai vast te leggen. Pat is de perfecte partner om hiervoor deuren te openen. Meer werk van Lode op LodeEngelen.be

3 Comments

  1. Een mooi geheel, tekst en beeld.
    Denk je dat de achterachterkleindochter werkelijk in trance was?
    Of nogal religieus fanaat?

  2. Beste Lode,
    Een mooi verhaal. Ik ben erg geinteresseerd in de geschiedenis van Lanna (vooral de boerenopstanden), en woon dicht bij San Sai, en zou graag dat standbeeld van Tee Tja willen zien. Maar ik herken al die andere namen niet die je noemt. ‘Nom Tjon’, is dat Nong Chom? Kun je me vertellen waar je de geschiedenis van Tee Tja hebt gelezen of gehoord?
    Je zou me een groot plezier doen wat meer te vertellen, vooral waar dat standbeeld staat. Mijn speurtocht door boeken en internet leverde niets op. Dank daarvoor.
    Phayaa Phaab kan ik ook niet thuisbrengen. Phoe Yai Baan misschien? maar in het noordelijk dialect is het Pho Luang Baan.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.