Taiwan, brandpunt in nieuwe koude oorlog


Tijdens de Eerste Koude Oorlog, tussen het Westen onder de paraplu van de VS en het Oostblok onder de knoet van de Sovjet Unie, was Berlijn vaak het brandpunt. De crises tussen beide machtsblokken dreigden soms daar tot ontbranding te komen. De voormalige Reichshauptstadt lag in de DDR, de Russische zone, en was daardoor kwetsbaar voor chicanes en intimidatie door de Sovjets. Een paar keer was het balanceren op de afgrond. In 1948 toen de Russen de stad hermetisch hadden afgesloten en de geallieerden Berlijn maandenlang bevoorraadden via de fameuze ‘luchtbrug’. En natuurlijk  in 1961 toen DDR de ‘anti-faschistischen Schutzwall’ optrok en de Duitse deling in beton goot.

Enfin, we weten hoe de Eerste Koude Oorlog afliep. Ruim 30 jaar geleden viel de Muur, Duitsland werd herenigd, de Oost-Europese landen ontworstelden zich aan het Russische juk en de Sovjet Unie werd gedumpt op Trotski’s ‘mestvaalt van de geschiedenis’. De vredesduif kon haar nest uitbouwen.

Peter vanNuijsenburg, China, Taiwan, Nieuwe Koude Oorlog, Xi Jinping
Kaart ©wiki

Die vrede was van relatief korte duur en inmiddels zijn we in de Tweede Koude Oorlog beland. Dit keer tussen de VS met haar Aziatische bondgenoten en China. Het strijdtoneel is verlegd van Europa naar Oost-Azië, zodat we hier ten onrechte geneigd waren het een ver-van-ons-bed-show  te vinden. (Inmiddels zijn we, hopelijk, wakker geschud door het gedoe rond Huawei, Chinese investeringen in en overnames van Europese ondernemingen, havens, spoorwegen en andere vitale infrastructuur. Alleen lukt het de EU nog steeds niet een adequate tegenstrategie te ontwikkelen.)

De Amerikanen moeten zich gedeisd houden

Onder president Barack Obama maakte de VS de ‘draai’ naar Azië en kwam daarmee onvermijdelijk in de invloedssfeer van China. En als twee grootmachten bij hun strijd om de hegemonie in elkaars vaarwater komen zijn conflicten voorgeprogrammeerd. Zolang de wederzijdse belangen niet te ver uiteen lopen en gerespecteerd worden blijven die conflicten beheersbaar. Maar als een van die staten de spierballen te veel oppompt en geurvlaggen begint te planten buiten zijn officieel erkende territoir, gaan bij de rivaal onherroepelijk de alarmbellen rinkelen. De VS vinden het Chinese optreden te eigenmachtig en op hun beurt vinden de Chinezen dat ze in hun recht staan en de Amerikanen zich in hun achtertuin gedeisd moeten houden.

Dit past nog allemaal in het klassieke patroon waarin een opkomende macht, China, de gevestigde orde, de VS,  uitdaagt. De diplomatie is uitgevonden om te zorgen dat eventuele (belangen)conflicten binnen de perken blijven. Men consulteert elkaar, grijpt de telefoon tijdens een mogelijke crisis en ziet elkaar op bijeenkomsten als de G7 of bij de VN waar de leiders indien nodig onder vier ogen de plooien glad kunnen strijken. Maar sinds in beide landen ‘Sterke Mannen’ aan de macht zijn, Xi Jinping in Beijing en Donald Trump in Washington, zijn die diplomatieke kanalen aan het dichtslibben.

Peter van Nuijsenburg, Nieuwe Koude Oorlog, China, Taiwan, Xi Jingping
China, VS. Hongkong, Taiwan en de Zuidchinese Zee
Afbeelding op Veren of Lood

De Tweede Koude Oorlog is nog niet zo gevaarlijk als de eerste. De wereld heeft nog niet, zoals dat toen heette,’ zijn adem moeten inhouden’ als destijds bij de periodieke crises rond Berlijn. Het blijft vooralsnog bij een handelsoorlog, wat gestook over en weer en geruzie over de corona-uitbraak die Trump graag het ‘Wuhan-virus’ noemt, naar de Chinese stad waar covid-19 voor het eerst de kop opstak. Maar onschuldig is het zeker niet. Lucifers, lont en kruitvat liggen verontrustend dicht bij elkaar.

Historische paralellen niet tot in het ongerijmde doortrekken

Je moet oppassen historische paralellen tot in het ongerijmde door te trekken; de verschillen zijn altijd groter dan de overeenkomsten. Toch, de Tweede Koude Oorlog heeft ook zijn ‘Berlijn’. Eigenlijk twee. De positie en symboolfunctie die Berlijn destijds had, is overgenomen door eerst Hongkong en nu, met meer recht, Taiwan.

Hongkong is inmiddels opgeslokt door China. Afgelopen zomer maakte Beijing met de invoering van een ‘veiligheidswet’ definitief korte metten met de (beperkte) autonomie van de stad. Toen het VK Hongkong in 1997 overdroeg aan China was die autonomie voor 50 jaar gegarandeerd. Dat heette ‘een land, twee systemen’. Dat namen de Chinezen ondanks plechtige bezweringen van meet af aan niet al te serieus. Maar toen de Hongkongers vorig jaar massaal de straat opgingen om voor hun rechten te demonstreren, was in Beijing de maat vol. Terwijl de wereld bezig was met corona en zichzelf, draaide Xi de democratie in Hongkong de nek om.

Tino Kuis, Thaise Natie, Etnic Chinese
Hoe China het maoïsme begroef
Foto Historieknet

Sindsdien weet Taiwan wat het te wachten staat. Beijing beschouwt het eiland als een afvallige provincie. Na de Chinese burgeroorlog die in 1949 de communisten van Mao Zedong aan de macht bracht, trokken de nationalisten zich terug op Taiwan. De nationalisten waren tijdens de burgeroorlog gesteund door de VS. De Amerikanen hielden het nationalistische regime overeind en maakten het eiland tot een uitkijkpost van waaruit ze Mao’s rampzalige revoluties in de gaten hielden.

Na Mao’s dood in 1976 knoopte de VS diplomatieke betrekkingen aan met Beijing en verbrak die met Taiwan, dat een door andere staten genegeerd geopolitiek niemandsland werd. Washington wist uiteraard van de Chinese aspiraties maar zag geen direct gevaar. Beijing begon aan een economische inhaalslag en had geen tijd, geen geld en geen leger voor revanchistische avonturen. ‘Low profile’ was het devies voor internationale aangelegenheden.

Inlijving Taiwan is levenswerk Xi Jinping

Geld en wapens hebben de Chinezen inmiddels in overvloed. Wel vindt Beijing dat de tijd dringt. Xi Jinping schijnt de wederinlijving van Taiwan als zijn levenswerk te zien. En hoewel de president vergeleken met zijn Amerikaanse collega betrekkelijk jong is, 67, is kennelijk toch enige haast geboden. In Taiwan merken ze dat aan de toenemende druk waaraan ze worden blootgesteld.

In januari moest Xi Jinping een onverwacht bittere nederlaag slikken. President Tsai Ing-wen en niet Xi’s stroman won de presidentsverkiezingen, en wel met een aardverschuiving. Sindsdien trekt Xi het wurgkoord steeds strakker aan. De Chinese marine en luchtmacht houden om de haverklap oefeningen voor de Taiwanese kust en nog net niet in het luchtruim. Daarbij neemt Beijing ook Washington op de korrel. De Amerikanen blazen het Taiwanese verzet volgens Beijing aan met wapenleveranties en door  demonstratief hoge regeringsfunctionarissen naar Taipei te sturen.

Peter van Nuijsenburg, Presidentsverkiezingen, Taiwan
Taiwan’s sterke vrouw, Tsai Ing-wen
Foto gezien op National Interest Org

De Chinesen hebben de afgelopen weken het wapengekletter opgevoerd. Dat heeft alles te maken met 10 oktober, Taiwans nationale feestdag. Het machtsvertoon moet weer eens, ten overvloede, duidelijk maken wie de baas is. En het is tevens een waarschuwing dat de Taiwanezen zich geen malle dingen in hun hoofd moeten halen. Van de onafhankelijkheid dromen, vooruit, maar verder moet het niet gaan.

Of het meer is dan intimidatie wagen de meeste Beijing-watchers te betwijfelen. Xi Jinping zal geen conflict willen riskeren dat uit kan lopen op een gewapende confrontatie met de VS.  Zeker niet zolang een onberekenbare figuur als Trump in het Witte Huis zit. Maar een incident, het schenden van het Taiwanese luchtruim, het ‘per ongeluk’ tot zinken brengen van een Taiwanees schip, zou een defensieve reactie van Taiwan kunnen uitlokken. Dat kan Beijing weer niet over zijn kant laten gaan. In het ergste geval zou de zenuwoorlog van nu escaleren tot een daadwerkelijke oorlog. Dat is, aldus deskundigen, niet waarschijnlijk, maar zeker niet onmogelijk.

Eerder op Trefpunt Azië:
Hongkong ingelijfd
Sterke vrouw leidt Taiwan

 


Peter van Nuijsenburg
Over Peter van Nuijsenburg 233 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

1 Comment

  1. Xi is gewoon de baas in de wereld en ziet zijn kans schoon nu de EU en de VS er samen niet meer uit komen. America First was een droom die nu met Chinese lettertekens wordt geschreven. Tibet, Oeigoerenland, stukje Kasjmir ingepikt (en het is daar nog steeds roerig aan de grens met India), de zee ingepikt zeg maar van Taiwan tot Singapore en nu wordt het Chinese deel van Mongolië ‘verchineesd’ (Mandarijns wordt ineens verplicht…) en hoe verrast zou Putin reageren als ook de republiek Mongolië straks wordt ingepikt? Xi heeft een dikke portemonnee en met geld koop je macht….

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*