Taal als wapen

Hans Geleijnse, Taal, Vertaalchip, Google translate
Leuk geprobeerd, maar geen iHearYou

Het was een oorverdovende ingreep, maar sinds een paar dagen is er een nieuwe (Thaise) wereld voor me opengegaan. In een speciale kliniek in Bangkok heb ik iHearYou in m’n linkergehoorgang laten zetten. Nooit van dit laatste technologische snufje gehoord? Je denkt misschien aan de zoveelste van alles belovende App? Of aan een goedkope #hashtag? Niets van dit alles. iHearYou is een implantaat.

Met iHearYou permanent in het oor worden je nergens ter wereld meer knollen voor citroenen verkocht.  Geheel automatisch vertaalt deze chip elke taal die door het oor wordt opgevangen. In Thailand dus meestal Thais. Met nauwelijks merkbare vertraging krijg je in je moerstaal door iHearYou ingefluisterd wat tegen je werd gezegd. Of, als je er dicht genoeg op zit, wat twee Thais tegen elkaar zeggen.

De Thaise taal leren fluitje van een cent?

Hans Geleijnse, Taal, Vertaalchip, Google translate
Moeilijk te begrijpen….
Foto gezien op MonkeyAbroad

Zodoende begrijp ik sinds kort pas echt goed wat er in en met Thailand en de Thais aan de hand is. Dat lukte voorheen zonder iHearYou ook aardig, maar kostte veel meer tijd en moeite. Bovendien ontbeerden mijn op implantaatloze waarnemingen gebaseerde meningen het gezaghebbende van opinies van vreemdelingen die zich (vaak na jarenlange studie) het Thais eigen hebben gemaakt.

iHearYou is voor mij een uitkomst, want ik ben slecht in talen. Dat is een bewezen feit. De beweringen van meer getalenteerden dat het leren van een vreemde taal slechts een kwestie van wilskracht is, zijn voor mij net zo geloofwaardig als het Amerikaanse sprookje dat ook een krantenjongen president van het land kan worden. Als je maar wilt? Ik wilde niet liever dan topvoetballer worden, oefende jarenlang als een bezetene, maar slaag er tot op de dag van vandaag niet in een deuk in een pakje boter te schoppen.

Met gesproken taal ben je er nog niet

De taal, zegt men, is noodzakelijk voor communicatie. Een waarheid als een koe. Maar alleen kennis van veel vreemde woorden garandeert  nog geen communicatie.  Lichaamstaal bijvoorbeeld is tamelijk bepalend voor het begrijpen van een verbale boodschap. De kans is groot dat je als Nederlandstalige vreemdeling in Thailand een pleefiguur slaat als je een Thaise medemens joviaal op de schouders mept en roept dat-ie een kanjer is. Wat een onbeschofte buitenlandse vlerk zal de aangesprokene denken. Of wat een idioot. Zo kan een Thai als vreemdeling in een gezelschap Nederlandstaligen makkelijk worden beoordeeld als timide, onderdanig of oosters mysterieus, als hij of zij slechts met een glimlachje reageert op wat wordt gezegd.

Hans Geleijnse, Taal, Vertaalchip, Google translate
Wat als….
schermafbeelding NRC-illustratie Julien Kraakman/Artbox

De geachte lezer zal inmiddels hebben begrepen dat iHearYou een verzinsel is. Niet van mij trouwens, maar van de NRC. In een amusant maar tegelijk interessant en serieus artikel waarvoor een schare deskundigen is geraadpleegd wordt vooruitgelopen op verdere ontwikkeling van de steeds beter wordende ‘computervertalers’, zoals Google Translate. Ik zal nog lange tijd moeten worstelen met het taalobstakel in mijn Thaise bestaan, want de NRC plaatst iHearYou in 2028, tien jaar van nu.

Een van de aardige aspecten in de toekomstverwachting van de krant is dat taal niet wordt losgekoppeld van cultuur.
De NRC-profeet: ‘Er gaat altijd ‘iets’ verloren in een vertaling. Sterker nog: volgens doemdenkers heeft de software er alleen maar voor gezorgd dat de kans op misverstanden is toegenomen. Het is nu nóg makkelijker geworden voor een directe Hollander om een minder uitgesproken Japanner te beledigen. (….)  Om dit soort problemen te verhelpen zijn de nieuwste apps uitgerust met iets wat ‘cultureel vertalen’ wordt genoemd. Vink deze optie aan en de computer stopt een paar beleefdheden in een zin als je met een Japanner aan tafel zit, of strooit hier en daar wat bedekte termen in de mix in gesprek met een Brit.’

Dromen over één taal

Maar ook voor kosmopolieten en wereldverbeteraars kan een wereld opengaan.
De NRC-profeet: ‘Het wegvallen van de taalbarrières heeft ook culturele gevolgen. Onze huisrobotjes spreken de vreemdste talen en dialecten. Informatie én desinformatie bereikt moeiteloos een wereldwijd publiek. Het monopolie van Amerikaanse en Britse media op ‘internationaal’ nieuws is verleden tijd (tot grote vreugde van anti-Amerikaanse denkers). En in Nederland verloopt de integratie van nieuwkomers de laatste jaren soepeler, blijkt uit rapporten van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Zij leren makkelijker de Nederlandse cultuur kennen nu taal geen obstakel meer is.’

Hans Geleijnse, Taal, Vertaalchip, Esperanto
Esperanto-idealist Ludwik L. Zamenhof
Foto Wikipedia

Wat een zegen zou het zijn als taal niet langer kan worden ingezet als wapen. Bij het alles en iedereen over één kam scherende immigratiebeleid bijvoorbeeld. Of ter bestrijding van xenofobie.
De NRC-profeet: ’Filosofen zijn er nog niet uit wat de vertaalrevolutie betekent voor de mensheid. Het optimistische kamp citeert instemmend Ludwig Wittgenstein, die meer dan honderd jaar geleden schreef: „Als we een andere taal zouden spreken, zouden we de wereld anders zien. Want de grenzen van mijn taal zijn de grenzen van mijn wereld.” Voor het eerst in de geschiedenis heeft taal geen grenzen meer, zeggen zij.

Dat brengt me met een klap weer in de implantaatloze werkelijkheid. Engels – en Spaans – gelden als wereldtalen, maar dat verhindert oorlogen of conflicten tussen landen of mensen waar die talen worden gesproken niet. Het is trouwens nooit gelukt om één wereldtaal, de droom van idealisten, ingeburgerd te krijgen. Kijk naar de tragische geschiedenis van de kunstmatige taal Esperanto, eind 19de eeuw ontworpen door de Poolse oogarts Ludwik Lejzer Zamenhof, mag als waarschuwing dienen. Het aantal Esperantisten groeide aanvankelijk snel, vooral in intellectuele kringen in diverse Europese landen. Maar na twee wereldoorlogen – inclusief banvloeken van de massamoordenaars Hitler en Stalin – kon het Esperanto zo ongeveer ten grave worden gedragen.

Taal die ontmaskert

Hans Geleijnse, Taal, Vertaalchip, Google translate
Hangen aan identiteit: zelfde taal, toch stammenoorlog

Taal kan een hulpmiddel zijn tot beter begrip, tot meer sociale contacten, maar als er ooit een iHearYou-implantaat komt, voorspel ik de grote desillusie. Mensen voelen zich nu eenmaal meer gebonden aan wat zij als zekerheden en eigen beschouwen – geboorteland, religie, traditie, zelfs de keuken – dan aan wat hen vreemd voorkomt. Bovendien, wat als je die vreemdtalige man of vrouw met dat interessante gezicht ook verstaat en er komt alleen maar babbelpraat, clichés en regelrechte nonsens uit? Net als thuis, bij al die andere mensen die wel je moerstaal spreken.

Daarom behelp ik me in Thailand met de zelf ontworpen-spraakchip, iSpeakYou. Eventuele tekortkomingen vul ik aan aan met een beperkte maar welgekozen Thaise woordenschat. Kijkt een Thai me boos aan (ja, dat komt voor) dan roep ik onmiddellijk: ไทยเหนือกว่าทุกสิ่งทุกอย่าง. De voorspelbare reactie doe ik af met een hoog-hoog uitgesproken: หยุดหัวเราะ. Leve Google Translate.

 

Lees meer:

Het volledige NRC-artikel (achter betaalmuur, maar vijf artikelen gratis te lezen): https://www.nrc.nl/nieuws/2018/09/28/wat-als-iedereen-elkaar-kan-verstaan-a1863971?utm_source=NRC&utm_medium=banner&utm_campaign=Paywall

Ook NRC: https://www.nrc.nl/nieuws/2017/07/18/de-computer-kent-steeds-meer-woorden-12121565-a1566980 

Hans Geleijnse
Over Hans Geleijnse 292 Artikelen
Hans Geleijnse (1944, Zaandam). Voormalig beroepsmilitair en dienstweigeraar. Passie voor reizen, schrijven en muziek. Belandde in journalistiek, leerde het vak in de praktijk. Werkte twee decennia als buitenlands correspondent voor persbureau GPD en div. andere Nederlandse media. Woont sinds 2010 met partner en dochter in Thailand.

2 Comments

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*