Strikte culturen pakken coronavirus anders aan dan losse culturen

Peter van Nuijsenburg, Stricte culturen pakken coronavirus anders aan
Bron: CNN

 

Hoe vreemd het op het eerste gezicht ook mag lijken, de strijd tegen het coronavirus is ook een kwestie van cultuur. De virologen, epidemiologen, artsen, iedereen in de zorg, staan aan de frontlinie. Zij moeten als eersten het offensief afslaan.

In de linie daarachter moeten de bestuurders zien te voorkomen dat het thuisfront instort. Het klinkt pathetisch maar het is niet anders. Zij moeten zo goed en zo kwaad als het gaat land en economie draaiende houden. Daar is de afgelopen weken veel over gezegd en te doen geweest. Toegespitst op de vraag: wel of geen totale lockdown. Het heeft weinig zin om dat debat hier te herhalen. Het gaat ons de komende weken en gevreesd moet worden, maanden nog genoeg bezig houden.

Behalve het front is er nog een achterland dat minstens zo belangrijk is in de slag tegen het virus. ‘Het gaat niet alleen om het medicijn’, aldus de Amerikaanse psychologe Michele Gelfand, die nationale culturen onderzoekt. ‘Het gaat ook om de cultuur, de normen en waarden’.

Wie gezien heeft hoe China en andere Oost-Aziatische landen hebben gereageerd op corona, heeft vermoedelijk een idee waar ze naar toe wil. Beijing kondigde toen ze eindelijk in de gaten kreeg dat er geen sprake was van een onschuldig griepje, in het zwaarst getroffen gebied een absolute lockdown af. Taiwan en Singapore hoefden niet zo draconisch in te grijpen omdat ze beter voorbereid waren op een uitbraak. Maar dat ze daartoe overgaan als het noodzakelijk is, lijdt geen twijfel.

Dat is mogelijk omdat de bevolking het totale overhoop gooien ook van hun privéleven accepteert. Als verklaring hiervoor brengt Gelfand haar theorie over ‘strikte culturen en losse culturen’ in stelling. China, Singapore, Taiwan en vermoedelijk ook Thailand dat nu een totale lockdown heeft ingesteld, zijn ‘strikte culturen’. Ze hebben soms onverbiddelijk strenge wetten, regels en normen en eisen onvoorwaardelijke gehoorzaamheid. De inwoners onderwerpen zich daar meestal voetstoots aan.

Dat geeft strikte culturen in tijden van crisis een voorsprong op de losse culturen. Het parlement hoeft niet uitputtend te debatteren over de noodzaak of wenselijkheid van maatregelen. De leiders kondigen ze meteen per decreet af. De onderdaan, in deze culturen is hij nooit burger, weet waar hij zich aan te houden heeft. Vaak contre coeur maar hij heeft geen keus. De surveillancestaat laat hem geen enkele vrijheid. En als Big Brother even niet oplet, is er altijd nog de sociale controle. Het blokhoofd knijpt zelden het spiedende oog toe.

Landen met een strikte cultuur zijn vrijwel altijd getekend door een geschiedenis vol oorlogen, invasies, natuurrampen, hongersnoden en epidemieën. Om te kunnen overleven was een sterk gezag dat gehoorzaamheid oplegde en desnoods met harde hand afdwong, onontbeerlijk. Op den duur vormden de zo ingeslepen gedragsregels een code die zich als vanzelfsprekend verankerde in de collectieve psyche. Met conformisme, gezagsgetrouwheid, xenofobie en vaak een etnisch superioriteitscomplex als belangrijke kenmerken.

Losse culturen hebben een andere achtergrond. Dit land bijvoorbeeld is sinds jaar en dag een handelsnatie. De deur voor vreemde invloeden, positief en negatief, staat daardoor altijd open. De diversiteit is zo groot, naar schatting 20 procent van de medelanders is van buitenlandse herkomst, dat leven en laten leven het nationale richtsnoer is. Dat hoeven we niet te idealiseren maar het is onze praktijk. De homogeniteit en het conformisme van een strikte cultuur kennen we niet. Als de borealist dat echt wil moet hij emigreren.

Losse culturen zijn opener, toleranter, creatiever dan de strikte. Dat maakt het leven er stukken aangenamer maar in crisistijd heeft het zo zijn nadelen. Omdat de burger hangt aan zijn vrijheden, is het voor een overheid soms moeilijk hem in het gareel te houden. Hij moet overtuigd worden. Bij dwang gaat de weerspannige kont tegen de krib. Vandaar het beroep van premier Mark Rutte op het ‘gezonde verstand’ en de ‘adviezen en richtlijnen’ inzake ‘social distancing’ en in de ‘arm niezen’.

Daar hebben gedragsexperts een theorie voor: nudging, de burger met zachte hand de juiste richting op duwen. Dat gold zo’n jaar of tien geleden als een soort bestuurlijke wonderolie. President Barack Obama zwoer er bij. En ook andere regeringen en organisaties hadden hun eigen ‘nudge-eenheid’. Het mag niemand verbazen als er het in het coroniacrisiscentrum ook nudge-experts actief zijn.

Net als bij wonderolie is het niet raadzaam overspannen verwachtingen te koesteren van nudging. Het afgelopen weekend moest Rutte vaststellen dat het met zijn appèl alleen niet ging lukken. Op zijn persconferentie ergerde hij zich zichtbaar aan het ‘asociale gedrag’ van sommige medeburgers. Ze waren massaal naar strand, bos en bouwmarkt getrokken of hielden anti-coronafeestjes. De ernst van de situatie was kennelijk nog niet tot ze doorgedrongen. Hardere maatregelen waren nu onvermijdelijk.

Dat is vermoedelijk de strategie: het stapsgewijs invoeren van dwangmaatregelen zodat de burger daar aan kan wennen en zich er op instellen. De knop in één slag van ‘los’ naar ‘strikt’ draaien is hier niet goed mogelijk. En het is nu nog maar zeer de vraag hoe lang de burgers drie maanden met een tot het minimum beperkte bewegingsvrijheid zullen accepteren.

Gelfand wijst erop dat het in de VS, ook een losse cultuur, tijdens de Tweede Wereldoorlog wel is gelukt. Toen ging de knop inderdaad om. De bevolking schikte zich in de inperkingen omdat er een gemeenschappelijk doel was, het winnen van de oorlog. Ze had ook geluk met de president. Franklin Delano Roosevelt bleek in staat de bevolking achter zich te verenigen. Niemand die bij zijn volle verstand is zal beweren dat Donald Trump in diezelfde categorie valt. De vooruitzichten zijn, kortom, niet goed.

In de polder schijnt het besef nu in te dalen dat het menens is. We maken stap voor stap de overgang van los naar strikt. De lockdown zal op zijn Hollands blijven, zonder al te erge scherpslijperij. Zo strikt als China zullen we niet worden. En dat is maar goed ook.

Lees ook: https://www.trefpuntazie.com/coronavirus-aanpak-aziatische-tijgers-beter-dan-china/

 

 

Peter van Nuijsenburg
Over Peter van Nuijsenburg 209 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (64) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD. Voor deze laatste organisatie was hij correspondent in Johannesburg, Berlijn en Tokio. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

4 Comments

  1. De theorie is te meta en te een-dimensionaal om ook maar enige verklaringsgrond te hebben. Daarnaast heeft Thailand heeft helemaal geen lock down op dit moment (zoals het artikel zegt) en krijgt het ook niet volgens mij. China had ook nooit een complete lock down. De landen die daar wel het dichtst bij in de buurt komen zijn landen als Spanje en Italie met een losse cultuur.

  2. Volgens mij zijn die ‘cultuur verschillen’ meer accent verschillen. In Azië zie je wat meer ‘wij’ (mede door dictatoriale regimes?) en in Europa wat meer ‘ik’ (mede door democratie, vrijheid van meningsuiting?). Maar bijvoorbeeld in Thailand zagen we in de jaren 20 en 73-76 een omslag. Als een land wanneer het kan of moet zo snel door slaat naar meer van X dan Y dan andersom, laat dat denk toch zien dat het door omstandigheden komt en niet iets dat in de mensen zit oid. Of de wijzer iets meer naar X of Y door slaat lijkt mij verder niets groots. Ik zeer een bloementuin voor me waar de ene tuin 50-60% paardenbloem heeft en de rest madeliefjes, terwijl in de andere tuin het net andersom is.

    • Ja, en die tuin met 60% paardenbloemen heet dan een ‘paardenbloementuin’en die met 60% madeliefjes een ‘madeliefjestuin’. Vervolgens wordt iedere bloem in die paardenbloementuin een ‘paardenbloem’genoemd. Bovendien moeten we bedenken dat al die onderzoeken naar culturele kenmerken een foutenmarge hebben van 10-20 procent.
      Culturele verklaringen zijn over het algemeen uit den boze.

  3. Ik ben gek op culturele verklaringen. Ik heb dus even gekeken naar het artikel van Michele Gelfand over strikte en losse culturen. De sterkte van normen en waarden wordt daarin gemeten samen met de tolerantie van afwijkend gedrag. In het artikel staat een opsomming van een dertigtal landen met een score voor striktheid (tightness). Die score loopt van 1.6 (weinig strikt) in de Oekraïne naar de hoogste waarde 12.3 in Pakistan. De gemiddelde score in 6.5. Nederland heeft een getal van 3.3, Andere landen met hoge getallen (> 10) zijn India, Maleisië, Singapore en Zuid-Korea. Dat is allemaal zoals we ongeveer hadden verwacht. Noorwegen heeft een getal van 9.5, dat had ik niet verwacht. China heeft een getal van 7.8 en behoort wat striktheid betreft dus tot de middenmoot, net als Portugal (7.8), Duitsland (7) en misschien Engeland (6.9). Maar China pakte de bestrijding van het virus zeer strikt aan, ondanks de modale striktheid van de cultuur.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*