Siam! Siam! Tour d’histoire met Erik Kuijpers 52

Vervolg journaal zeeman-avonturier Frederick Neale over zijn belevenissen als militair adviseur aan het hof in Siam 1840-’50.

Meevaren op een oorlogsbodem

‘ Na de diefstal is men achterdochtig als er vreemden opduiken en tegenwoordig gaan er geen vrachten meer weg van Chantiboon of het moet aan boord zijn van een Siamees oorlogsschip.

De ‘Sir Walter Scott’ gaat naar Chantiboon en uit nieuwsgierigheid vaar ik mee. Met een fikse landwind schieten we goed op en liggen snel voor anker bij Cape Liant en dan is het nog 60 mijl.

Wij lichten het anker en blijven nabij de kust, hebben een stevige landwind en eenmaal op zee gaan we hoger aan de wind liggen, halen het lijzeil in en houden koers ‘oost’ aan.

Om 12 uur valt de wind weg nabij Koh Samet als we nog een 45 mijl voor de boeg hebben. De hitte is verstikkend terwijl duizenden vliegjes en muskieten doelloos om ons hoofd vliegen.

Om 16 uur komt wind opzetten, blaast ons naar het oosten en brengt verlichting aan onze verdorde en overspannen lijven. Ik ga de kooi in en word alleen maar wakker als het schip schudt omdat de zware ankerketting door het gat omlaag zakt als teken dat de nauwgezette zeeman het schip veilig naar de bestemming heeft gebracht. ‘

Erik Kuijpers, Siam 52, oorlogsbodem
de haven

‘ Ik sta op, vol verwachting, en ga aan dek.

De frisgeurende ochtendlucht is stimulerend. Het zachte geruis van de golven als ze kabbelen op de met kiezel bedekte kust is als muziek in mijn oren. De plechtige stilte om ons heen wordt alleen maar onderbroken door een schreeuw van de zeehavik en door de plons als de ijsvogel in het water duikt voor zijn ontbijt. ‘

Erik Kuijpers, Siam 52, oorlogsbodemDeel 52 foto 1 zeehavik

‘De omgeving is wild en schilderachtig, en de hoge bergen met wel driehonderd toppen in de verte grenzen aan de azuurblauwe lucht.

Verder is er niks. Geen teken van leven, geen schepen, zelfs geen vissers. Op dit uur van de dag heerst er een vredige sfeer; zo vredig dat de ziel zou willen uitschreeuwen…

O Lord, how manifold are Thy works!
In wisdom has Thou made them all.
The earth is full of Thy riches! ‘

De boze belastinggaarder

‘ Na het ontbijt wordt een sloep omlaag getakeld en de kapitein, enkele beladers en ik zetten het zeil op naar de stad.

Het tij gaat net af. We hebben veel werk te voorkomen dat de sloep strandt en hebben zowel zeilen als roeispanen nodig. Maar zijn we rond het eiland dan drukt het water ons in de stroom van de rivier en varen wij stroomopwaarts.

Het land ligt laag; moerassige grond vol onkruid en kwakende kikkers. Nu en dan steekt een eenzame kraanvogel zijn kop omhoog en schrikt zo van de sloep dat ie naar de overkant van de rivier vliegt. ‘

Erik Kuijpers, Siam 52, oorlogsbodem‘ Temidden van deze troosteloosheid staat een enkele armoedige hut, neergepoot op de afgezaagde resten van vier hoge kokosnootbomen. In de deuropening van die hut zit de enige bewoner, een ouwe uitgedroogde man, nauwelijks bedekt door een versleten vod.

Hij heeft zich daar vermoedelijk neergepoot in de tijd dat de bomen onder zijn hut zijn ontsproten en is gelijk met hen in verval geraakt. Hij is druk bezig met de betelnoot smurrie om te pruimen (want zijn tanden en kiezen zijn al heel lang verrot…). ‘

Erik Kuijpers, Siam 52, oorlogsbodem
betelnoot…

‘ Als ware het een goddelijke ingeving ziet hij onze sloep en ineens verzamelt hij energie alsof hij een man van zestien is. Hij gooit zijn betelnootspul opzij, gaat met wonderbaarlijke snelheid de ladder af, schiet in zijn kano, lanceert zichzelf en komt druk peddelend achter ons aan in minder tijd dan ik dit kan schrijven.

Luid en dwingend schreeuwt hij ons toe te stoppen; tenslotte houden wij onze sloep in om in gesprek te gaan met deze taaie ouwe vent die, als hij eenmaal weer lucht heeft, ons aanvalt als een koninklijke tijger.

“Hoezo?”, zegt hij, “durven jullie Franken de wetten van dit land te breken en mijn autoriteit te trotseren, in daglicht nog wel? Ik, de douane-officier en hoofd rapporteur, zonder wiens toestemming niemand het recht heeft de rivier op te gaan!

Ik heb drie geladen musketten”, zegt hij en steekt drie vingers op om geen misverstand te laten bestaan over het aantal, “en je hebt mazzel dat ik in mijn boosheid niet vuur en jullie afknal”.’

Erik Kuijpers, Siam 52, oorlogsbodem
musket

‘ Hij wordt nog bozer als wij hogelijk geamuseerd zijn en lachen om zijn dreigementen. Even later ziet hij in dat dit nutteloos is en neemt een ander spoor, verzoekt ons dringend niet verder te gaan voordat hij onze komst heeft gemeld bij de gouverneur.

Dat is een standaard procedure maar het niet navolgen kan hem zijn baantje kosten en dat zal zijn hart breken. Los van het feit dat ie geen familie heeft en geen middelen van bestaan heeft de twintig jaar op die post hem zo doen hechten aan zijn stulpje dat die moeten verlaten zijn grijze hoofd in zorgen zou brengen en hem zou dwingen zich neder te leggen tussen zijn oude vrienden, de kikkers.

Wij hebben meelij met de arme stakker en nemen hem in de boot en zijn kano op sleeptouw tot een stukje verder waar hij op weg gaat en wij ontbijten aan de oever.

Zijn verhaal

Geen parkiet is ooit meer praatziek dan deze hooggeplaatste. Hij geeft ons te verstaan dat ie in de twintig jaar in die hut hij nooit een vriendelijk gesprek heeft kunnen voeren met mensen.

Hij is gewend iedere morgen een tochtje te maken in zijn kano en de ankerplaats te verkennen maar om een onbekende reden vandaag niet want hij verwachtte geen schip. Schepen komen ook nooit voorbij dit punt, en jonken kondigen hun komst altijd aan met een slag op de gong. Dus de verrassing ons te zien is net zo groot als de opschudding dat we er al zijn.

Een vreemd restant van leven!

Zijn salaris is een tical per maand, ongeveer een halve crown-sterling, en hij heeft lang bestaan op dit loon en wat men hem toestopt; hij is ook erg vaardig geworden in het vinden van kruiden, zoete aardappelen en eetbare knollen en niet zelden komt hij in het bos een wild zwijn tegen of een beer.

Hij leeft samen met een ouwe kat en een tamme rat. Gevogelte houdt hij niet meer want die worden toch maar geroofd door wilde honden en wilde katten. De grootste zegen voor hem is tabak, kruit en zijn drupje. Kruit brengt hem af en toe een maaltijd waarvoor hij alleen maar voor zijn hut hoeft te wachten tot de dieren komen drinken: een patrijs of een wilde haan.

Hij kan ook goed vissen dus het enige dat hij inkoopt is rijst, boter, uien, knoflook en zout, de vijf onmisbare elementen van een oosters leven. De jungle brengt hem hakhout en de rivier lest zijn dorst. Hij is nimmer maar een uur ziek geweest in zijn lange periode van afzondering en nimmer ontevreden al is het niet ongebruikelijk dat ie diep weggekropen zit als midden in de nacht een tijger onder zijn hut een hert of een geit te grazen neemt.

Deze oude man vrolijkt onze dag op met verhalen van zijn leven en zijn avonturen en onze kleine sloep gaat snel stroomopwaarts. We zijn blij want zonder de verhalen van de douane-beambte zou deze dag saai zijn geweest. ‘

 

Toelichting

Cape Liant; ook wel geschreven als Cape Liaut, onder U-Tapao.
Lijzeil; klein zijzeil dat bij gunstige wind wordt bijgezet.

Franken; inderdaad, Franken, de Germaanse stam, zegt het woordenboek. Of zou meneer ‘Farang’ gezegd hebben?

Bronnen:

Tekst: Narrative of a Residence at the capital of the Kingdom of Siam (1852), by Frederick (Fred) Arthur Neale (1821-1863)Afbeeldingen.

Afbeeldingen

Zeehavik, Australasian sea-hawk; By Psylexic at English Wikipedia, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2520233

IJsvogel; Door Ryan Cheng from Hong Kong – 20080722_0339, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6994770

Kraanvogel; Door Jcwf uit nl, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=567606

Man, betelnoot en slecht gebit; Door Fcastello – Eigen werk, GFDL, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4170875

Musket; Door Jacob de Gheyn (II) (ca. 1565-1629) – Wapenhandelinghe Van Roers. Mvsqvetten. Ende Spiessen., Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4901208

De tekening is uit boek.

Gerelateerde berichten