Het Verhaal van de Week. Rups-schimmel-thee uit de Himalaya: goed voor al uw kwalen

Voorzichtig draai ik het reageerbuisje rond tussen mijn duim en wijsvinger. Het is zo’n buisje waarin ze bij Albert Hein saffraan verkopen. Annemieke heeft het zojuist in mijn handen gedrukt. Ze is vier maanden op sabbatical geweest. Heeft een rondreis gemaakt door de Himalaya. Vorige week is ze teruggekomen. En nu zitten we in haar huis in Vlaardingen na te praten over haar ervaringen.

André van Leijen, Rupsenthee, Cordyceps sinensis in buisje
Bron: Bhutannatural.com

‘Weet je wat het is?’, vraagt ze.
‘Saffraan’, zeg ik, zonder naar de inhoud te kijken.
‘Gekocht op het vliegveld van Bhutan’, zegt ze.

Geen idee

Ze weet dat ik bioloog ben en nu wil ze natuurlijk weten hoe dat creatuur heet, dat in dat buisje zit. Alsof we op de universiteit niets anders doen dan alle dieren die God op aarde heeft gezet, uit ons hoofd te leren. Nederlandse naam, wetenschappelijke naam, familienaam. “Uw vondst behoort hoogstwaarschijnlijk tot de orde der Genidae”, zeiden we dan als student, als we voor de zoveelste keer een onbeduidend insect onder de neus geduwd kregen.

‘Nou, wat is het?’, vraagt ze nogmaals.
‘Geen idee’, zeg ik.
‘Was nog duur ook. Tien dollar moest ik ervoor betalen.’
‘Het ziet eruit als een rups’, zeg ik, terwijl ik het buisje naar mijn oog breng. Het beestje is zo groot als een lucifer. Maar ik twijfel, want uit de rode kop komt iets geks. Een zwarte sliert. Het lijkt inderdaad op saffraan. Of beter vanille. ‘Misschien is het de larve van een neushoornkever.’
‘Je zit er niet ver naast’, zegt Annemieke. ‘Op het vliegveld kon je zelfs hele dozen kopen. Die kosten honderden dollars.’
‘Maar wat is het dan?
‘Wil je thee? Of koffie?’
‘Doe maar thee.’

André van Leijen, Rupsenthee, Cordyceps sinensis in houen doos
Bron: http://www.dgsmpackaging.com/

Terwijl Annemieke in een hoek van de kamer de waterkoker aanzet, bestudeer ik het buisje. Er zit een gouden dop op. “Inspected Bafra MoAf, 2,5 PRM”, staat erop. In heel kleine lettertjes staat: Cordyceps. Ik lees het hardop voor. ‘Cor-dy-ceps, dus zo heet dat beestje? Interessant.’
‘Nee, nee’, zegt Annemieke, terwijl ze twee glazen thee op tafel zet. ‘Dat beestje is de rups van een nachtvlinder, een wortelboorder. Maar het gaat niet om dat rupsje. Het gaat om dat wat op zijn kop zit. Dat is een Cordyceps, een Cordyceps sinensis om precies te zijn.’ Ze kijkt me met stralende ogen aan, in de veronderstelling dat het kwartje nu wel zal vallen.
Maar er valt geen enkel muntstuk, zelfs geen cent. ‘Wat is een Cordyceps sinensis?’

Cordyceps is een schimmel

Annemieke is al jaren docent Duits. En zoals dat gaat met leraren, legt ze graag iets uit.
‘Cordyceps sinensis is een schimmel’, zegt ze. ‘Hij leeft op meer dan 3000 meter hoogte in het Himalayagebergte.’ Ze vertelt, dat de schimmel de rups infecteert, als hij aan het vervellen is. Dat de draden binnen het lichaam van de rups groeien en dat er dan iets gebeurt met de hersenen van de rups. Dat hij daardoor van gedrag verandert. Dat hij, in plaats van aan wortels te knagen, naar het aardoppervlak beweegt en daar rechtstandig gaat zitten met zijn kop net boven de grond.
‘Hij verstijft en wordt van binnenuit volledig geconsumeerd door de draden van de schimmel’, zegt ze. ‘Alleen de harde buitenkant blijft over. Na verloop van tijd groeit uit zijn kop de schimmel, die jij voor saffraan aanzag.’

André van Leijen, Rupsenthee, Cordyceps sisensis
Bron: Yelha Bhutan Tours and Travel

Ik huiver. ‘Zoiets zou je toch maar gebeuren.’
‘Oh, het kan nog veel erger hoor. In het amazonewoud heb je een soortgelijke schimmel, de Cordiceps unilateralis. Die infecteert mieren. Normaal leeft zo’n mier veilig binnen zijn kolonie. Maar als hij geïnfecteerd is, verandert zijn gedrag. Hij verlaat zijn nest, klimt omhoog en zet zich met zijn kaken vast in een nerf aan de onderkant van een blad. Dat doen ze op 25 centimeter hoogte. Daar heersen precies de goede luchtvochtigheid en temperatuur voor de schimmel. Na verloop van tijd groeit de schimmel uit zijn kop. En aangezien de mier meestal een plek zoekt vlak boven zijn nest, komen de sporen van de schimmel daar terecht, zodat nieuwe mieren geïnfecteerd worden.’ Ze kijkt me lachend aan. ‘Wil je nog een kopje thee?’

Andrévan Leijen, Rupsenthee, Mier met schimmel
Mier met Cordyceps unilateralis (Bron: Katja Schulz)

‘Gadverdamme Annemieke’, zeg ik tussen twee slokken thee door, ‘dat is toch helemaal geen leuk verhaal?’
‘Dat die schimmels de besturing van een insect overnemen, bedoel je? Maar ja, dat komt toch ook bij mensen voor? Je hebt zeker nooit paddo’s gebruikt.’
Ik schud mijn hoofd. ‘Maar waarom liggen ze te koop op het vliegveld’, zeg ik. ‘En waarom zijn ze zo duur?’
‘Nou, het is heel arbeidsintensief werk hoor, om die geïnfecteerde rupsen te oogsten’, zegt ze. ‘Kijk, deze foto’s heb ik in Bhutan genomen.’
Ik zie hoe mannen, vrouwen en kinderen op handen en voeten over de hellingen van het gebergte kruipen. Lachende gezichten, als iemand een rups met schimmel heeft gevonden.

André van Leijen, Rupsenthee, rupsen zoeken
Bron: Yelha Bhutan Tours and Travel

‘Maar wie koopt dat dan?’
‘De Chinezen natuurlijk, maar ook de Thais, de Vietnamezen, de Koreanen en de Japanners. De prijzen zijn de afgelopen jaren gigantisch gestegen. Een paar jaar geleden leverde een pond rupsen 50.000 euro op. Nu is dat veel meer. Per jaar wordt zo’n 80 tot 175 ton rupsen geoogst. De yak-herders van de Tibetaanse hoogvlakte waren altijd arm, maar nu hebben ze motorfietsen, I-phones en flat screens.’
‘Je bent goed op de hoogte.’
‘Staat allemaal op internet’, zegt ze lachend. Met haar wijsvinger draait ze een krul in haar haar.

Afrodisiacum

‘Het is zeker een afrodisiacum, als die Chinezen er zo veel voor willen betalen?’
‘Ja, die Chinezen gebruiken van alles om hun erectiestoornissen te verhelpen: hoorns van de neushoorn, zwemblazen van de totoaba-vis, tijgerballen, schubben van het schubdier. En ook deze schimmel.’
‘Maar helpt het?’
‘Nou, er zijn bijna 1,5 miljard Chinezen. Dus ik denk het wel. Trouwens volgens de Chinezen helpt die schimmel ook tegen diabetes, astma, hepatitis, anemie, haarverlies, emfyseem…zo’n beetje alle plagen waarmee de mensheid wordt lastiggevallen. Je vermaalt de schimmel tot poeder en doet er wat van in je thee.
‘Dat is toch onzin.’
‘Zeg dat niet te hard. Ik heb een wetenschappelijk rapport gelezen, waaruit blijkt dat het inderdaad helpt. Wacht ik mail je het rapport wel even.’

André van Leijen, Rupsenthee, Vitamines
Bron: vitaminesperpost.nl

‘De Chinezen zien de geïnfecteerde rupsen als een statussymbool’, gaat Annemieke verder, nadat ze de mail heeft verstuurd. ‘Het gaat rond op officiële recepties. Mensen geven het aan hoge ambtenaren, om ze te vleien. Je kunt het spul trouwens op internet bestellen. Heb ik ook gedaan. Kijk.’ Ze laat me de website zien, waar ze het goedje heeft besteld.

Ze kijkt me aan en zegt: ‘Hoe vind je de thee trouwens smaken?’
Ik kijk van mijn lege kopje thee naar de rups met de schimmel op zijn kop. Dan kijk ik naar Annemieke. Haar ogen stralen.
‘Je hebt toch niet…’, begin ik.
Ze knikt enthousiast van ja.

Het artikel dat Annemieke me toestuurde:

https://www.researchgate.net/publication/257303632_Bioactive_principles_from_Cordyceps_sinensis_A_potent_food_supplement_-_A_review

Lees ook: https://www.trefpuntazie.com/zwemblazen-chinese-lekkernij/

André van Leijen
Over André van Leijen 155 Artikelen
André van Leijen (1947), bioloog en vader van een dochter en een zoon, heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw twee jaar over de wereld, van Spitsbergen tot aan Kaap de Goede Hoop en van Vuurland tot het uiterste noorden van Canada. Daarna streken ze neer in Thailand en vervolgens in Schiedam. Van deze thuisbasis willen ze de wereld verder verkennen. Intussen werkt hij aan een boek.

7 Comments

  1. Dat je ons op een onovertroffen manier duidelijk maakt dat de realiteit niets aan de verbeelding overlaat, apprecieer ik zozeer aan je verhalen, André. Ten behoeve van wetenschap en humor hanteer je de pen op een quasi simpele manier. Mooi toch.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*