Rotterdam in beeld (5)


Tollens (1780-1856)

Chris Ebbe, Rotterdam in Beeld, Tollens, Vreemde smetten

Wien Neêrlands bloed in de aders vloeit,
Van vreemde smetten vrij…

Echo’s uit het verleden klinken door tot in het nu: onenigheid over ons volkslied. Het Wilhelmus was er al, nadat Willem I in 1815 de titel Koning der Nederlanden had aangenomen. Strofen als: “Ben ik van Duitschen bloed” en ‘De koning van Spanje heb ik altijd geëerd” konden ook toen niet iedereen bekoren.

Er werd een wedstrijd uitgeschreven voor een nieuw volkslied. Tollens won, Johann Wilms zette zijn “Wien Neêrlands bloed…” op muziek. Bedoeld werd dat de burger Nederland zou dienen en niet de Fransen, die ons land hadden bezet tot 1813. Het lek boven zou je denken, maar de strofe “Van vreemde smetten vrij”, met een onbedoeld racistische ondertoon, viel slecht bij de Indische Nederlanders. In 1932 werd op aandringen van koningin Wilhelmina het “Wien Neêrlands bloed” vervangen door het “Wilhelmus”.

Tijdens zijn leven was Tollens, Dichter des Vaderlands, een gevierd man. Zijn gedichten werden door jong en oud gelezen en gewaardeerd. Op 24 september 1860 werd in het park bij de Parkkade zijn standbeeld onthuld door koning Willem III, vergezeld van ministers en hoge pieten, begeleid door 260 muzikanten en zangers.

De Tachtigers, een nieuwe generatie dichters, hadden geen goed woord over voor de in hun ogen holle frasen en bombastische uitingen in zijn werk. Hij werd verguisd en vergeten. Begrijpelijk vinden wij, als wij in zijn gedicht “Op den eersten tand van mijn jongstgeboren zoontje” lezen:

Triomf, triomf! heft aan, mijn luit,
Want moeder zegt: de tand is uit!
Laat dreunen nu de wanden…

en verderop:

Groei op, word braaf, bekroon mijn doel:
Laat vroeg uw ziel van diep gevoel
Voor recht en waarheid branden!
Belach der bozen wrok en wraak,
En neem altoos der braven zaak
Manmoedig op uw tanden.

En dat allemaal bij het doorbreken van een eerste tandje.

Toch past, denk ik, een milder oordeel. Niet alles wat hij schreef was zo opgeblazen. De negentiende-eeuwer drukte zich wolliger uit dan wij, beschreef zaken tot in de kleinste details, declameerde gedragen en met weidse gebaren. Plaats Tollens in zijn tijd. Verduidelijk, verklaar en bewaar, zoals wij horen te doen met al die figuren uit onze geschiedenis.

 

Standbeeld Hendrik Tollens Cz, 1860. Maker Johan Theodore Stracké.

Foto ©Chris Ebbe


Chris Ebbe
Over Chris Ebbe 204 Artikelen
Chris Ebbe, vader van twee dochters, grootvader van drie kleinkinderen. Chris is begonnen als onderwijzer, werd daarna leraar biologie en decaan aan een middelbare school in Spijkenisse. Heeft evenals zijn vrouw, kunsthistorica, een brede belangstelling voor alles wat te maken heeft met stad en platteland, mens en natuur, kunst en architectuur. Werkt, gewapend met familieverhalen en na genealogisch onderzoek, aan een roman.