Rotterdam in beeld (20)


Johan van Oldenbarnevelt

1547 – 1619

Chris Ebbe, Rotterdam in Beeld, Johan van Oldebarnevelt, Maurits

Achter de ijscoman is het gebeurd. Daar op het Binnenhof in Den Haag, bijna driehonderd jaar geleden op 13 mei 1619. Daar stond het schavot waar Johan van Oldenbarnevelt werd onthoofd. Daar waar nu toeristen foto’s maken, schoolkinderen een puzzeltocht houden, kleuters achter de duiven aanhollen, dagjesmensen een boterham eten op een bankje.

Johan van Oldenbarnevelt, landsadvocaat en raadpensionaris, stuurde prins Maurits van Oranje, bevelhebber van het leger in 1600, naar Duinkerke om af te rekenen met de kapers, die achter de VOC-schepen aan zaten. Bij Nieuwpoort werd hij opgewacht door het Spaanse leger, de Tachtigjarige Oorlog was in volle gang. De competente Maurits won ternauwernood de slag en vond dat verder trekken naar Duinkerke de Republiek in gevaar zou brengen en kwam in conflict met Van Oldenbarnevelt.

Op voorspraak van Van Oldenbarnevelt werd in 1609 een wapenstilstand gesloten, het begin van het Twaalfjarig Bestand. Maurits ging noodgedwongen in de politiek en begaf zich op het terrein van Van Oldenbarnevelt, die in 1617 de macht van Maurits verder beknotte met het aannemen van de Scherpe Resolutie waarbij de Staten van Holland, lees Van Oldenbarnevelt, grote militaire macht verkregen. Maurits pleegde een staatsgreep, beschuldigde de oude raadspensionaris van hoogverraad en liet hem ter dood veroordelen.

Ik loop over het Binnenhof. Probeer mij voor te stellen hoe het moet zijn gegaan. Hoe de toeschouwers in 1619 naar het schavot stonden te kijken, sommigen in gespannen verwachting, zich verlustigend, anderen met angst en twijfel in het hart. Hoe de beul de scherpte van zijn zwaard heeft beproefd, hoe hij de nekslag heeft geoefend, hoe hij om vergiffenis van de veroordeelde heeft gevraagd. Hoe Maurits zich moet hebben gevoeld als aanstichter van deze politieke moord, in elk geval berekenend, misschien wel zonder twijfel en met een koud hart. Hoe Van Oldenbarnevelt steunend op zijn stok het schavot is opgegaan, hoe dapper hij zijn beroemde woorden sprak: ‘Mannen, gelooft niet dat ik een landverrader ben, ik heb oprecht en vroom gehandeld, als een goede patriot en zo zal ik sterven,’ en als laatste: ‘Maak het kort, maak het kort.’

Veertig jaar later dichtte Joost van den Vondel: Het Stockske van Joan van Oldenbarnevelt, Vader des Vaderlants.

Myn wensch behoede u onverrot,
O stock en stut, die, geen’ verrader,
Maer ’s vrydoms stut en Hollants Vader
Gestut hebt op dat wreet schavot;
Toen hy voor ’t bloedigh zwaert most knielen…

Chris Ebbe, Rotterdam in Beeld, Johan van Oldebarnevelt, Maurits

Standbeeld Johan van Oldenbarnevelt, 1920. Maakte als pensionaris van 1576-1586 Rotterdam tot de tweede handelsstad van de Republiek. Coolsingel 40. Maker Arend Odé.


Chris Ebbe
Over Chris Ebbe 204 Artikelen
Chris Ebbe, vader van twee dochters, grootvader van drie kleinkinderen. Chris is begonnen als onderwijzer, werd daarna leraar biologie en decaan aan een middelbare school in Spijkenisse. Heeft evenals zijn vrouw, kunsthistorica, een brede belangstelling voor alles wat te maken heeft met stad en platteland, mens en natuur, kunst en architectuur. Werkt, gewapend met familieverhalen en na genealogisch onderzoek, aan een roman.