Recensie: ‘In de huid van de Boeddha’. Een zoektocht naar de bron van het boeddhisme.

Recensie: ‘In de huid van de Boeddha’. Een zoektocht naar de bron van het boeddhisme.

In het boek ‘In de huid van de Boeddha’ gaat Paul van der Velde op zoek naar de bron van het boeddhisme. Waarbij hij het beschrijft zoals het is. Soms vreedzaam, soms niet vreedzaam. In zijn carrière als hoogleraar Hindoeïsme en Boeddhisme ziet hij heel wat misvattingen voorbijkomen. Zo zou het boeddhisme gaan om geluk in het hier en nu, a-dogmatisch, vredelievend en geweldloos zijn, en man en vrouw gelijk behandelen. De hoogleraar komt echter tot een heel andere conclusie.  

In het Westen kijken we anders naar het boeddhisme dan dat ze in Azië doen. Zo is de Dalai Lama er in het algemeen alleen voor westerse volgelingen. Slechts twee procent van de boeddhisten volgt hem en hij heeft ook veel tegenstanders merkt Van der Velde op die de Dalai Lama een beklagenswaardig persoon noemt. Nog iets: Als je aan boeddhisme denkt, dan denk je aan meditatie. Iets wat boeddhistische monniken en nonnen zouden doen in Azië. In werkelijkheid is meditatie in het Westen veel meer ingeburgerd dan in Azië.

Zen en mindfulness

Boeddhisten mediteren niet om een burn-out te voorkomen. Als er al gemediteerd wordt is dat onderdeel van een spiritueel pad. Boeddhabeelden zijn bij veel particulieren in interieurs en tuinen te vinden, ‘mindfulness’ en ‘zen’ zijn hip en meditatiecursussen bestaan in talloze varianten. Zelfs het blad Happinez heeft een link naar het boeddhisme. Heel leuk, maar een ding is zeker zegt Van der Velde, de ideeën die wij erover hebben kloppen vaker niet dan wel.

Hoewel de Boeddha vaak met een subtiele glimlach wordt afgebeeld was hij bepaald geen vrolijk mens. Om een ander beeld te schetsen van de Meester, de leer en om de lezer bekend te maken met de legendes en verhalen, gaat Van der Velde terug naar de bron. Hij neemt je mee naar de verlichte kant, maar ook naar de zwartduistere versie waar zwarte magie gebruikt wordt. Hij bespreekt niet alleen de veelkleurigheid van de leer, maar ook de uitwassen.

Opera over de Boeddha

Toen Azië bekend werd bij het grote publiek had men een ontzettend romantisch beeld van het leven daar. Het zou een wereld zijn waar de tijd stil stond en de oude wijsheid te vinden was. Het boeddhisme sprak tot de verbeelding. Filosofen als Arthur Schopenhauer en Friedrich Nietzsche schreven erover, Richard Wagner had plannen om een opera over de Boeddha te componeren. De grootste belangstelling voor het boeddhisme ontstond in de zestiger jaren tijdens de hang naar verandering in de hippiecultuur. Maar, schrijft de auteur, er bestaat geen ‘puur boeddhisme’, dat is een wensdroom.

Het boeddhisme is een van de wereldreligies, doceert Van der Velde. Ook al zien velen het als een levensbeschouwing. Boeddhisten geloven in talloze goden. Het boeddhisme is niet a-dogmatisch. Er zijn karmawetten die straffen en belonen. De afschrikwekkende doden-god Yama houdt een tribunaal na de dood, waarbij zonden en positieve verdiensten tegen elkaar worden afgewogen. Veel Aziatische boeddhisten leven met een enorme angst voor geesten en wat er na de dood te gebeuren staat. Daarom zijn er bijvoorbeeld in Thailand geesthuisjes waar de voorouders en andere geesten worden vereerd om ze goed gestemd te houden. Boeddhisten geloven in levens achter elkaar. Daarom zijn ze bijvoorbeeld vaak bezig met rituelen voor een beter volgend leven.

Jonge monniken, Laos 2013. Foto: Bert Vos.

Seksueel misbruik

Een zwarte bladzijde die volgens Van der Velde niet onderbelicht mag blijven is seksueel misbruik. In veel boeddhistische kloostercomplexen, zoals in Japan en Tibet, werden en worden jongens ter beschikking gesteld aan hogere monniken. Daar zijn ook verhalen over bekend in Thailand en Cambodja. Een jonge monnik, Kalu Rinpoche, onthulde tien jaar geleden op You Tube welke vernederingen hij moest ondergaan in een Tibetaans klooster.

In de naam van Boeddha werd en wordt er onderdrukt, gemoord en gemarteld. Het zoeken naar een nieuwe incarnatie van een Dalai Lama of andere geestelijke gaat gepaard met omkoping, corruptie, misleiding en geweld. Toen China Tibet binnenviel in de jaren ‘50 was je als eenvoudige Tibetaan niets anders dan het bezit van een naburig klooster. Elk gezin moest een zoon, geld en werkkracht afstaan aan het klooster. Bij tegenwerking werd de jongen flink gefolterd om gunsten af te dingen. Veel Tibetanen verwelkomden de Chinezen in eerste instantie als hun redders. Boeddhisten maken zich nog steeds schuldig aan oorlog en geweld, zoals recent tegen de Rohingya in Myanmar. In Sri Lanka beramen boeddhisten aanslagen tegen hindoes en christenen.  

Zijn in het westerse boeddhisme vrouwen gelijk aan de man. Niet in boeddhistisch Azië, constateert Van der Velde. Een non die al jaren geleden is ingetreden staat onder een jong monnikje dat gisteren pas gewijd is. Zelfs de Dalai Lama vindt dit gerechtvaardigd. Volgens hem moet de vrouw de rol van vrouw vervullen. Dus dienstbaar, het huishouden doen en kinderen baren.

Fascinerende zoektocht

Natuurlijk heeft het boeddhisme vele prachtige kanten en dat beschrijft Van der Velde ook in zijn boek. Hij bestudeert de religie al meer dan veertig jaar en is een icoon op dat gebied. Hij maakte talloze reizen door Azië, waar hij deelnam aan vele rituelen.

‘In de huid van de Boeddha’ is een fascinerende zoektocht door de wereld van het boeddhisme, die telkens weer leidt tot nieuwe ontdekkingen. Wie ook maar enige interesse heeft in het boeddhisme zou dit prettig leesbare boek, dat ook als naslagwerk geschikt is, op de boekenplank moeten hebben liggen.

In de huid van de Boeddha
Paul van der Velde
Uitgeverij Balans
360 pagina’s
€ 24,99
ISBN: 9789463821247

 

Over Bert Vos 239 Artikelen
Bert Vos is journalist, tekst-producent en Azië-liefhebber. Hij woont in Amersfoort.

1 Comment

  1. Goed dat je dit boek bespreekt, Bert. Dit is de waarheid over het boeddhisme zoals dat in vele landen wordt uitgeoefend.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*