Politiek stelt altijd teleur

Klaver, Wilders en Marijnissen bij het Jeugdjournaal lijsttrekkersdebat, maart 2021.

De politiek is soms een theaterstuk waarvan het draaiboek is zoekgeraakt. Onvoorziene gebeurtenissen gooien de regie overhoop. Het plot, voor zover aanwezig, verdwijnt uit zicht, de acteurs zijn de draad kwijt en gaan op de egotrip. De toeschouwer krabt zich achter het oor en heeft geen idee hoe dit moet aflopen.

De kans is groot dat hij afhaakt omdat hij niet langer de fut kan opbrengen om het gedoe te blijven volgen. Of zich boos/verontwaardigd/vertwijfeld afvraagt waarom ‘ze daar in Den Haag’ niets beters te doen hebben dan die zelfbevlekking. Alsof er geen corona is, geen woningnood, stikstofprobleem en klimaatverandering. Wie wil weten waarom de politiek weinig krediet heeft bij veel burgers, hoeft niet lang te zoeken.

Minister Kajsa Ollongren

Hoe het toeval alles op zijn kop heeft gezet, moge blijken uit dit overzichtje. Minister Kajsa Ollongren (D66) mag samen met oud-minister Annemarie Jorritsma (VVD) na de verkiezingen de formatie op gang brengen. Ze is nog maar net begonnen, wanneer ze hoort dat ze corona heeft. Ze pakt haastig haar bullen en loopt met een stapel paperassen onder haar arm door de regen naar de auto die haar thuis moet brengen. Een oplettende fotograaf doet zijn werk. De foto toont bij uitvergroting vier woorden – Positie Omtzigt. Functie elders? – die het Binnenhof in opperste staat van opwinding brengen.

Sindsdien hadden we een Kamerdebat waar de premier door de gehaktmolen ging. Zitten we opeens vol in een debat over macht, tegenmacht, dualisme, nieuw leiderschap met maar één boodschap: ‘alles moet helemaal anders’. Met minder dan een ‘cultuuromslag’ nam men geen genoegen. En op de achtergrond spelen de ambities, profileringsdrift, haat en nijd en de onbedwingbare behoefte om af te rekenen hun gebruikelijke, weinig fleurige, rol.

Renske Leijten en Pieter Omtzigt

Intussen zit de eigenlijke hoofdpersoon van het drama overwerkt thuis in Enschede. Over de kwaliteiten van Pieter Omtzigt als Kamerlid hoeven we het hier niet te hebben. De toeslagenaffaire was zonder het hardnekkig spitten van Omtzigt en Renske Leijten (SP) waarschijnlijk nooit blootgelegd als het ongekende schandaal dat het, ook in zijn politieke consequenties, is.

Omtzigt houdt ook, al weken zijn partij in gijzeling. Bij het CDA weten ze niet wat ze met hem aanmoeten. Pogingen om hem in het gareel te brengen, ‘sensibiliseren’, zijn mislukt. Zijn aanhang onder de gewone leden en kiezers is te groot. Om zijn macht te demonstreren dreigt hij soms verkapt uit de partij te stappen. Met medeneming van al die kiezers voor wie hij de held is. Dat veroorzaakt in het CDA misschien geen paniek, maar lekker slapen zullen ze niet.

Aan CDA partijleider Wopke Hoekstra (rechts) de taak Pieter Omtzigt voor de partij te behouden.

Om Omtzigt binnenboord te houden moest het dus over een andere boeg. Hij heeft een stevig ego en dat wordt nu gekieteld. Al zijn ideeën over politiek, macht en tegenmacht worden nu stuk voor stuk CDA-ideeën. Ze zullen in goud op snee en ingelijst boven de schoorsteenmantel van partijleider Wopke Hoekstra en andere CDA-vips komen te hangen. Dat hij een Einzelgänger is met regelmatig lak aan de partijlijn en ooit op een onverkiesbare plaats werd gezet, wil niemand meer weten. Omtzigt is nu ‘onze Pieter’. Waag het niet met zelfs maar een vinger naar hem te wijzen.

Over de oprechtheid van dit medeleven zal een scepticus zijn twijfels hebben. De CDA-top wil meeregeren. Ook met Mark Rutte. Het CDA is van nature een bestuurspartij, de oppositie is niet zijn biotoop. Zonder de zegen uit Enschede kan dat lastig worden. Om in de christendemocratische sfeer te blijven: Omzigts woonplaats is hard op weg het Canossa van de CDA-leiding te worden.

(Voor wie het is vergeten: Canossa is de plaats in Noord-Italië waar de Duitse keizer Hendrik IV (1056-1106) voor de paus door het stof ging. De uitdrukking danken we aan de Duitse kanselier Otto von Bismarck (1815-’98). Hij weigerde tijdens een conflict met het parlement ‘nach Kanossa zu gehen’.)

De CDA-top is niet de enige die al dan niet virtueel de tocht naar het Twentse Canossa moet maken. Tijdens een interview in de actualiteitenrubriek ‘Nieuwsuur’ zei Rutte dat ‘Omtzigt bereid is tot een gesprek’. Hij voegde daaraan toe dat hij ‘altijd goed met Omtzigt heeft samengewerkt’ en hem ‘hoog heeft zitten’. Dat gesprek zal nog even op zich laten wachten want de patiënt liet weten dat hij eerst ‘verder moet herstellen’.

Mark Rutte met Pieter Omtzigt

Toch, je kan niet eeuwig wachten op witte rook uit huize Omtzigt. Als het geweten van het Binnenhof er niet in slaagt zelf helderheid te verschaffen, worden de knopen zonder hem doorgehakt. De formatie kan niet tot St. Juttemis worden opgehouden. Temeer omdat nu ook bij potentiële coalitiepartners als GroenLinks en de PvdA, wel is doorgedrongen dat een kabinet zonder Rutte een illusie is.

Dat konden ze natuurlijk op hun vingers natellen. Ga maar na. De VVD laat haar leider (2 miljoen voorkeurstemmen) niet vallen. De populisten van Wilders, Baudet en de nieuwkomers van JA21 staan buitenspel. Een coalitie zonder de VVD zou uit minstens zeven partijen bestaan. Voor het gemak laten we de inhoudelijke verschillen daarbij buiten beschouwing. (Ziet iemand de Partij voor de Dieren echt meedoen?) Zoiets is zelfs ver voorbij de uiterst rekbare grenzen van de Binnenhofse realiteitszin. Nieuwe verkiezingen waar hier en daar op werd gezinspeeld? Die gaan er zeker niet komen. Het risico van winst voor de populisten, verdere versnippering en een nog moeizamere formatie, zal niemand die enigszins bij zijn hoofd is voor zijn rekening willen nemen.

Verkenner Herman Tjeenk Willink ontvangt Mariette Hamer, Hamer is benoemd tot informateur.

De formatie wordt onder dit soort omstandigheden een kwestie van timing. Het accepteren van het onvermijdelijke moet de tijd krijgen om in te dalen. Na alle heisa van de laatste weken, de moties van wantrouwen en afkeuring en de ketelmuziek in de media, was het niet te verkopen om te snel weer met Rutte in de boot te stappen. Maar de loopplank wordt nu uitgelegd. Met of zonder Omtzigt.

Rutte-IV is en blijft de meest realistische, dwz enige optie. Met toezeggingen over een nieuwe bestuursstijl, meer transparantie, enz. om het voor de partners in elk geval enigszins verteerbaar te maken. Dat is in veel opzichten onbevredigend en iets waarmee we moeten leven. De politiek stelt vrijwel altijd teleur. Net als een voorstelling zonder plot, regie en goede acteurs.

Over Peter van Nuijsenburg 259 Artikelen
Journalist en publicist Peter van Nuijsenburg (1951) werkte in het verleden bij De Telegraaf, Elsevier en persbureau GPD, het Financieele Dagblad en diverse omroepen. Hij was correspondent in Johannesburg, Berlijn, Tokio en Rome. Peter was voorheen ook parlementair en economisch redacteur. Hij is liefhebber en kenner van kunst en cultuur. Bij dagblad Trouw publiceerde hij boekbesprekingen. Beroepsmatig en (meer recentelijk) als toerist was hij in Thailand en andere Asean–landen.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*