Henk Werson: oog en hart voor slachtoffers mensenhandel


Mensenwerk

Henry in "t Zand, Interview Henk Werson, Mensenwerk

Door Henry in ’t Zandt

Een doodzieke moeder en de kansloze armoede in haar land Oekraine dwingen Simona tot prostitutie. Eerst in de donkere hoeken van de flat waar ze woont, later in een club in Nederland waar ze via een pooier terecht komt. Elke vrijdag komt de pooier of een van zijn handlangers langs om geld te incasseren. Ze wordt regelmatig door hen op gruwelijke wijze verkracht, gechanteerd en bedreigd. Pas als ze emotioneel aan het einde van haar latijn is en fysiek zo is toegetakeld dat ze niet meer kan werken, besluit ze naar de politie te gaan.

Henk Werson, sinds 2014 politie attaché van de Nationale Politie in Azië, beschrijft de geschiedenis van Simona in De Fatale Fuik, zijn boek over zijn ervaringen als expert mensenhandel bij het Korps Landelijke Politiediensten.
Henk en zijn collega praten lang met Simona. Ze vertelt haar verhaal in een omgeving die er niet uit ziet als een politiebureau. Het is weliswaar op het bureau maar er staan een paar bankjes en wat andere meubelen die niet meteen aan politie doen denken.

Het wantrouwen van prostituees uit Oost Europa tegenover de politie is groot. Om het onderzoek te voltooien reizen Henk en zijn collega naar Kiev. Daar gaat het bijna fout. Als ze in de lobby van het hotel staan wordt Henk gebeld: “Zorg dat jullie daar wegkomen, Henk” is de korte maar duidelijke boodschap. Wat blijkt? De pooier van Simona wil een aanslag op de Nederlanders plegen. Daarom struinen in de lobby van het hotel al mannen rond die hen volgen. Plotseling stormen tien politiemannen in gevechtstenue met Kalasjnikovs de lobby binnen en voorkomen de aanslag.

De pooier wordt uiteindelijk gepakt en krijgt zes jaar gevangenisstraf voor onder meer mensenhandel. Simona keert terug naar Oekraïne om voor haar zieke moeder te zorgen. Om de kost te verdienen gaat zij weer werken als prostituee.
“Het was deze zaak die er destijds voor zorgde dat ik wilde weten wat er in de hoofden van slachtoffers en daders omgaat,” vertelt Henk Werson. “Hoe houdt iemand het vol in deze uitbuitingssituatie, in deze verrotte vorm van criminaliteit?”

“Politie-attaché in Azië is een drukke baan waarvoor veel gereisd moet worden. Het werkgebied beslaat Thailand, Vietnam, Cambodja, Laos, Singapore, Myanmar, Sri Lanka en de Malediven. “Op het moment dat zich ergens iets voordoet ga ik er naar toe. Het gaat niet alleen om mensenhandel maar om alle vormen van criminaliteit waar een Nederlands belang is, ook moord, drugs of het witwassen van geld bijvoorbeeld. Maar ik ben ook bezig met zaken die in Nederland spelen.

Happy ending bij massage niet overal beschouwd als seks

Henry in "t Zand, Interview Henk Werson, Mensenwerk
Henk Werson, schrijver De Fatale Fuik

“Aziaten die naar Nederland zijn gegaan om het geluk te zoeken en in de prostitutie belanden. Dat is op zich niet verboden, zolang ze een legale status hebben en niet worden uitgebuit. Als dat laatste wel gebeurt heeft ook een buitenlands slachtoffer van misbruik in Nederland rechten. Ik zoek hier in Azië dan naar voormalige slachtoffers die recht hebben op een schadevergoeding of doe onderzoek voor andere zaken.”

“Waar ik soms tegen aanloop is dat er in Azië anders wordt gedacht. Dat een probleem niet wordt erkend. Het is moeilijk misstanden aan te pakken als er officieel wordt gezegd dat er geen prostitutie is. Of dat het onduidelijk is welke handelingen in een land als seks worden beschouwd en welke niet. Niet in alle landen vinden ze een ‘happy ending’ bij een massage seks.

“Ook moeilijk is dat er andere wetten gelden. In sommige Aziatische landen wordt seksueel misbruik van jongens nog niet gezien als misbruik. Meisjes worden dan wel wettelijk beschermd, want die kunnen hun maagdelijkheid verliezen. Jongens niet. Als er bij kindermisbruik, of moord of mensenhandel, Nederlanders zijn betrokken of buitenlanders die in Nederland zijn gevestigd kunnen we extraterritoriaal vervolgen. We kijken dan of we ze voor die delicten kunnen vervolgen omdat ze in Nederland verboden zijn. Uiteraard werken wij samen met plaatselijke politie, zelf opsporen mogen wij hier niet.”

Ook Celine, een andere prostituee, heeft het zwaar gehad. Ook zij werd gedwongen. Ze was klemgezet in een web van geweld, psychische druk, chantage en extreme fysieke mishandeling. Een van haar pooiers liet zijn naam op haar arm tatoeëren. Ze wordt zeer ernstig mishandeld en met een geladen pistool bedreigd. Als het haar dan uiteindelijk te veel wordt, meldt ze zich bij de politie. Zo komt ze bij Werson en zijn team terecht. Er wordt naar haar geluisterd, ze wordt niet meteen verhoord. Ze laten haar eerst vertellen wat ze kwijt wil.

“In 1997 ben ik, naast mijn baan bij de politie, maatschappelijk werk en dienstverlening gaan studeren. Ik wilde meer van de psychologische kant begrijpen. Waarom een slachtoffer niet door mij geholpen wil worden; waarom ze niet met me willen spreken. Veel vrouwen uit het oude Oost Europa vertrouwen de politie niet. Krijgt de politie protectiegeld en zijn ze onderdeel van de bedreiging? Als dat in de hoofden van mensen zit kun je niet in uniform een verhoor afnemen. Ik moet laten zien dat ik een gewoon mens ben en wil luisteren. Ik zet het dan later officieel in een juridische context.”

 

Henry in "t Zand, Interview Henk Werson, Mensenwerk
Kiev 2012 Protest van radicale actiegroep Femen tegen prostitutie en stigmatisering
Foto Kievconnections.blogspot.com

“Ik heb het verhaal van Celine in De Fatale Fuik opgeschreven omdat wat twintig jaar geleden een gangbare werkmethode was nu is achterhaald. Ik kan me nu niet meer voorstellen dat een man in uniform binnenstapt en meteen aan een kruisverhoor begint. Zo, zeg het maar, ik ga je helpen. We weten nu dat dat niet werkt.”

Celine wordt herenigd met haar familie. Er wordt hulp geregeld: de GGD en het Prostitutie Maatschappelijk Werk. De eerste nacht bij haar ouders wordt er een steen door het raam gegooid, dus moeten ze onderduiken. Later als Celine op adem is gekomen volgt het verhoor om bewijslast tegen haar pooiers te verzamelen. “Zes dagen van verhoor volgen. Van negen tot vijf uur. Loodzware dagen voor Celine waarin ze niet lukraak wat lades met grimmige herinneringen opentrekt, maar waarin wij haar vragen om la voor la te openen en de inhoud nauwkeurig door te spitten. Wij vragen haar elke herinnering die zij bovenhaalt tot in detail te beschrijven. Vaak nog eens en nog eens. Een zesdaagse tocht door de krochten van haar spookhuis.”

De politie heeft een dubbelrol

“Wat kom je hier doen, vroegen ze toen ik in Nijmegen begon aan de opleiding Maatschappelijk Werk en Dienstverlening. Je komt uit een ruig vak, zeiden zei, en nu wil je hier tussen de geitenwollen sokken zitten. Ze moesten ook wel even aan mijn stijl wennen. Ik zoek concrete oplossingen. Het gepamper duurde me soms te lang, dat botste met mijn militaire achtergrond. Ik was niet op zoek naar een functie als maatschappelijk werker, ik wilde mijn kennis toepassen bij het politiewerk. De politie heeft een dubbelrol. Ze is hulpverlener die openingen creëert om slachtoffers te helpen maar uiteraard ook bezig de zaak op te lossen.”

“Je moet je bewust worden van wat je met die ander doet. Wat gebeurt er in je hoofd als je verhoord wordt. Dat moet je leren. Dat je de menselijke norm blijft hanteren, ook als je zelf kwaad of chagrijnig wordt. Je moet menselijk blijven en binnen de juridische context. Je moet begrijpen dat die ander altijd een reden heeft om dingen weg te laten. Slachtoffers van mensenhandelaren kunnen hard overkomen. Schaamte, angst voor represailles en een vanuit een overlevingsstrategie opgebouwd schild, maken dat het veel moeite kost om tot een slachtoffer door te dringen, los te weken van de daders en hulp te bieden.”

“Als je structureel misbruikt bent, wie moet je dan nog geloven? Ga je dat dan tegen een wildvreemde vertellen? Kijk even naar jezelf: ga jij aan je collega’s of—nog beter, aan een onbekende—vertellen dat je de avond er voor seks hebt gehad? Met wie, en hoe? Nee, toch. Dat bedoel ik. Toch moet de politie proberen die relevante informatie boven tafel te krijgen. Als slachtoffers je besodemieteren hebben zij een groter probleem omdat je ze niet kunt helpen. Dat moet je ze wel proberen uit te leggen. Maar ze schamen zich voor wat er gebeurd is en zijn bang voor wat volgt. Maar een klein leugentje kan in een rechtszaak tegen ze worden gebruikt. Daarom moeten we vooral kijken naar wat er om die vrouwen heen gebeurt, proberen zelf genoeg bewijs te verzamelen zodat de verklaringen van de vrouwen niet meer cruciaal zijn in een rechtszaak.”

Daders zijn goede psychologen

“Veel daders zijn goede psychologen. Zij kennen de beste methoden en weten precies het juiste moment te bepalen om hun slachtoffers te ronselen. Ze luisteren naar het verhaal van het meisje, zijn een paar dagen extreem lief, doen zich voor als de barmhartige Samaritaan. Als mensen kwetsbaar zijn, geen uitweg uit hun problemen zien, gaan ze snel een grens over.

Henry in "t Zand, Interview Henk Werson, Mensenwerk
”Het kan iedereen gebeuren” Sticker Amerikaanse actiegroep Red onze jongeren van prostitutie

“Geloof me, het kan iedereen gebeuren. Een eerste kleine, maar foute stap in de prostitutie heeft grote gevolgen omdat de mogelijkheden voor afpersing zijn geboren. De druk wordt opgebouwd. Er ontstaat een vicieuze cirkel van geweld, er ontstaat sociale isolatie. Minieme aandacht of quasiliefde laat de vrouwen eraan twijfelen of ze worden misbruikt. De emotionele afhankelijkheid groeit, vaak ook omdat, gek genoeg, de enige positieve relatie die zo’n vrouw nog heeft met de misbruiker is. Een slachtoffer probeert de ander ten gunste te zijn zodat de negatieve dingen minder opvallen. Je ziet dat ook bij vrouwen die mishandeld worden binnen een relatie. Waarom gaat ze niet weg, denken buitenstaanders. Maar het slachtoffer neemt een rol aan om zo goed mogelijk te blijven functioneren. Haar overlevingsstrategie vertoont sterke overeenkomsten met die van gijzelingsslachtoffers. Ze praat zijn daden goed en idealiseert haar positie. Om te overleven doet zij alles om haar handelaar gunstig te stemmen.”

“Als iemand in een ernstig bedreigende situatie komt en niet kan vluchten of vechten, kan de menselijke geest zich tijdelijk onttrekken aan de realiteit. Dat heet dissociatie. Ernstige gebeurtenissen kunnen jaren worden weggedrukt zonder dat iemand zich daar van bewust is. Hoe kunnen zij anders dag in dag uit met zoveel mannen naar bed? Als je bewust beleeft dat je onder dwang met mannen naar bed moet, zou je elk seksueel contact als een verkrachting ervaren. Dat geldt ook voor het geweld dat slachtoffers te verduren krijgen.”

“Van mensenhandel hadden we in 1995 nog slechts een vage notie. We zagen wel dat er meer Oost-Europese vrouwen naar Nederland kwamen en dat prostitutie niet meer iets was van Nederlandse vrouwen. Maar prostitutie werd gedoogd en het pooierschap zagen we toen nog als overtredinkje. Het pooierschap, het souteneurverbod is in 2000 uit onze wet verdwenen en de persoon die voordeel trekt uit prostitutie en chantage of geweld heet sindsdien mensenhandelaar. Die wetten ontwikkelen zich nog steeds. Ik noemde al het extraterritoriale vervolgen in Nederland van criminaliteit die buiten Nederland is begaan. Er wordt nu in Nederland aan een wetsvoorstel gewerkt waarin een klant die weet dat een een vrouw slachtoffer is van een mensenhandelaar ook zelf strafbaar wordt.”

Een Thais voorbeeld van ‘vrijwilligheid’

Henk Werson werkt volgens de Nederlandse norm een voorbeeld uit dat in Thailand speelt. “Hoe zit het met de vrijwilligheid van vrouwen die in Bangkok in een massagesalon werken of in een bar? Laten we er van uit gaan dat ze arm zijn en dat de omstandigheden maken dat ze in Bangkok dit werk gaan doen. Een volwassen vrouw gaat in een massagesalon werken en de afspraak met de baas is dat zij zijn ruimte huurt. Daar betaalt ze als het ware huur voor. Wat zij met haar klant doet is haar zaak en de inkomsten steekt ze in haar zak. Niks mis mee.

“Een andere vrouw werkt in een bar en danst met een nummer op haar buik. Zij wordt ingehuurd door een klant. Heeft zij dan een zelfde afspraak dat ze een plek in de bar huurt om te dansen en mag zij eventuele inkomsten uit seksuele handelingen in haar eigen portemonnee stoppen of moet de klant een ‘barfee’ betalen aan de eigenaar als zij met een klant meegaat omdat ze anders niet weg mag? Daar gaat het fout volgens Nederlandse rechtsnormen. De eigenaar weet dat hij voordeel trekt uit een aanstaande seksuele handeling.

“Ik ken voorbeelden van meiden die in bars verplicht een keer per week met een man mee moeten om daaruit inkomen voor de eigenaar te genereren. Dan is dat het einde van de vrijwilligheid. En dat wordt in Nederland binnenkort strafbaar. Ik noem het als voorbeeld omdat afpersing, chantage en misbruik sneller ontstaan dan veel mensen denken.”

Henry in "t Zand, Interview Henk Werson, Mensenwerk
Bruisend nachtleven? Like slaves on an auction block waiting to be selected, victims of human trafficking have to perform as they are told or risk being beaten. Sex buyers often claim they had no idea that most women and girls abused in prostitution are desperate to escape, or are there as a result of force, fraud, or coercion.
Kay Chernush for the U.S. State Department
Foto WikiMediaCommons

 

 

 

Henry in "t Zand, Interview Henk Werson, MensenwerkDe Fatale Fuik is in 2012 gepubliceerd en te koop via bol.com. Het kost 21 euro. In Thailand bestellen kan ook. Het boek kost 600 baht plus verzendkosten. Er is hier een beperkte oplage aanwezig en alleen hardcopy. Stuur als u belangstelling hebt een email naar defatalefuik@gmail.com

 

Tekst en coverfoto Henry in ’t Zand voor september 2016 uitgave van De Tegel, driemaandelijks magazine de NVTBKK
Opmaak en foto’s Kiev, Pattaya en US Poster door Trefput Thailand redactie

 

 

 

 


Redactie
Over Redactie 654 Artikelen
De auteursnaam van de redactie van Trefpunt Azië. Wij publiceren onder deze naam berichten van de redactie en bijdragen die niet onder naam van de bron kunnen worden geplaatst.

1 Comment

  1. Een reactie op dit artikel is door de redactie geweigerd vanwege onzinnige beschuldiging aan het adres van Henk Werson. Daarbij komt dat de reageerder als gelegenheidsgever actief is in en profiteert van in de seksindustrie werkzame vrouwen. Sorry man, we gaan de wereld niet op z’n kop zetten.

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.