Pampus


‘Is dat het eiland, waar dat meisje opgehangen is?’, vraagt mijn vrouw.
De Stern, het veer dat ons van Muiden naar Pampus brengt, brandt onder de zon. Niet goed voor mijn keratose. Voor zekerheid heb ik een petje opgezet. De tube zonnebrand knijp ik leeg op mijn armen. ‘Crema Solar Facial, alta proteccion’, gekocht aan de Costa del Sol, maar ook bruikbaar op een zonovergoten dag in Nederland.

André van Leijen, Pampus, ColumnTja, dat meisje. Elsje Christiaens heette ze. Uit Denemarken. Ze was ter veroordeeld, omdat ze haar hospita met een bijl had doodgeslagen. Op de Dam in Amsterdam werd ze ‘geworgd aan een paal dat de dood erna volgt’. Daarna werd ze overgebracht naar een verlaten plek en ter lering ende vermaeck opgehangen aan ene paal. Pampus zou een mooie plek geweest zijn.

Het Alcatraz van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Robbeneiland, zo u wilt. Een waarschuwing voor al die onverlaten, die per schip Amsterdam binnen wilden komen. Wie hier vrolijk binnenhuppelt, wordt er één, twee, drie weer uitgeknuppeld. Dat was het motto.
Rembrandt heeft er nog een tekening van gemaakt. Dat was in 1664 en toen was Pampus niet meer dan een zandplaat die zich verschool vlak onder het wateroppervlak en waar schepen van de VOC op vast dreigden te lopen. Nee, dat meisje is nooit op Pampus geweest.

Pampus ontstond pas rond 1890 als sluitstuk van de Stelling van Amsterdam. Een verdedigingslinie van dijken en forten rond Amsterdam, waarbuiten het land onder water gezet kon worden in het geval er een vijand in aantocht was. Tegelijk was het een reduit waarbinnen de Nederlanders zich terug konden trekken. Er was slechts één probleem. De vijand kwam niet.

André van Leijen, Pampus, ColumnJaar na jaar hebben we de horizon afgespeurd in de stille hoop dat die Fransozen het lef hadden zich binnen ons schootsveld te begeven. Dan zouden we eens even laten zien, wat wij Nederlanders allermaal met water konden doen. Daar was de Hollande Waterlinie niets bij. We zouden ze een poepie laten ruiken. Dat poepie had tenslotte 40 miljoen gulden gekost, het duurste project van het land. Maar ze kwamen niet, die Fransozen. Misschien waren ze bang.

Het was als bij de Chinezen, die zich verscholen achter hun Muur, maar vergaten dat de vijand vanuit de Chinese zee kon komen. Dat zou ons niet overkomen. Wij hadden Pampus. Wij waren sterk ter land, ter zee…maar waren de lucht vergeten. Dat de vijand daar vandaan kon komen, hadden we niet op gerekend. Ze kwamen met zogeheten vliegmachines. De kanonnen die opgesteld stonden bij de kazematten, schoten alleen maar horizontaal. Jammer genoeg.

Het bewijs dat de Stelling van Amsterdam werkte, dreigde nooit geleverd te worden. Net als bij de Stelling van Fermat. Gelukkig was daar de vijand. Want toen hij eenmaal neergestreken was, liet hij het land rond de Stelling onder water lopen, zodat de geallieerden niet op konden rukken. En het werkte. Het was de enige keer dat de Stelling operationeel is geweest. Althans militair.

André van Leijen, Pampus, Column

Daarna raakte de Stelling in de vergetelheid. Alleen Pampus bleef tot de verbeelding spreken. Dat kwam natuurlijk door de avonturen van Kapitein Rob in de jaren 1950. Als kleine jongen verslond ik ze. Ze stonden in Het Parool. Elke dag een aflevering. ‘Kapitein Rob en Het Avontuur op Pampus.’
‘Wat is Pampus?’, vroeg ik mijn vader.

Door de verhalen van mijn vader werd het eiland nog geheimzinniger. Ik moest en zou er een keer heen gaan. In mijn studententijd hoorde ik over studentenfeesten die op Pampus werden georganiseerd. Maar wie, waar en wanneer hoorde ik nooit. Pampus bleef een schim, misschien wel een hersenschim.

Het handjevol passagiers op de Stern betreedt het eiland. Een paar Engelsen, een enkele Duitser en wij dus. Op de oever liggen mensen op kussens. ‘Ik lig voor Pampus’ staat erop. Ze worden bediend vanuit het restaurant.

André van Leijen, Pampus, Column
foto stellingvanamsterdam.nl

 

Meer weten?
http://www.statenvertaling.net/kunst/grootbeeld/384.html
http://criminalintent.nl/strafrechtspraak-in-historisch-amsterdam-deel-1/
https://nl.wikipedia.org/wiki/Elsje_Christiaens
https://nl.wikipedia.org/wiki/Pampus_(eiland)
http://www.pampus.nl/
http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/pampus/

André van Leijen
Over André van Leijen 178 Artikelen
André van Leijen (1947) is schrijver en bioloog. Hij heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw vijf jaar over de wereld. Inmiddels zijn ze terug in Schiedam, waar André een boek heeft geschreven over zijn belevenissen. Het is te bestellen via bol.com, via alle boekhandels in Nederland en via het redactieadres van Trefpunt Azië: post@trefpuntazie.com Titel: Beste Reizigers ISBN: 978-94-6345-888-7 Prijs: 14,95.