Ophef over manipulatie foto’s slachtoffers Rode Khmer

In Cambodja is ophef ontstaan na de publicatie in Vice Magazine van digitaal gemanipuleerde afbeeldingen van slachtoffers van het Rode Khmer regime. De Ierse kunstenaar Matt Loughrey gebruikte daarvoor portretten die in het Tuol Sleng Genocide Museum in Phnom Penh hangen. Sommige gezichten laat hij zelfs glimlachen. In het artikel, dat ondertussen is verwijderd, zegt Loughrey ‘dat hij de slachtoffers had willen vermenselijken’.

Naast een stroom van verontwaardigde reacties, onder meer op social media, riep het Cambodjaanse ministerie van Cultuur Matt Loughrey en Vice op om de beelden te verwijderen en de waardigheid van de slachtoffers te respecteren. De overheidsinstantie dringt er bij iedereen op aan om geen enkele historische bron te manipuleren en de slachtoffers te respecteren.

Phnom Penh. Pagode, Killing Field Choeung Ek.

Killing Fields

Loughrey bewerkte de gezichten van slachtoffers uit de S-21 gevangenis, wat nu het Tuol Sleng Museum heet. Een voormalige school waar 20.000 mensen hun dood tegemoet gingen. Ze werden eerst gruwelijk gemarteld en na een ‘bekentenis’ doorgestuurd naar de killing fields om vermoord te worden. De meesten wisten niet eens waarom ze gevangen waren genomen. Ze bekenden alles waar ze van beschuldigd werden, als de pijn maar ophield. Van alle gevangenen werd een foto gemaakt. Deze afbeeldingen vormen een centraal onderdeel van het verhaal dat wordt verteld in het museum. Ze hebben een iconische status als symbool van de gruwel van het Pol Pot-tijdperk.

Rode Khmer

In de periode 1975 – 1979 probeerde de Rode Khmer, onder leiding van Pol Pot en de zijnen, Cambodja terug te brengen naar de middeleeuwen. Miljoenen mensen werden gedwongen op gemeenschappelijke boerderijen op het platteland te werken. Zogenaamde intellectuelen, als zodanig geïdentificeerd omdat ze een bril droegen of een vreemde taal spraken, werden meteen vermoord. Mensen ook maar enigszins verbonden met het oude, door de VS gesteunde regime dat ze omver hadden gegooid,  ondergingen hetzelfde lot. De meeste slachtoffers stierven aan honger, ziekte en het te zware werk. Het regime werd uiteindelijk verdreven door Vietnamese troepen. Maar een derde van de bevolking overleefde het regime niet.

Waardigheid slachtoffers

Loughrey beweert in het Vice-artikel dat hij met de museumdirectie had gesproken over het ‘toegankelijk maken van de beelden voor iedereen’. Op de vraag naar de glimlach zegt hij dat vrouwen meer leken te glimlachen dan de mannen op de foto’s die hij had gezien. En dat dit te maken heeft met nervositeit. Een woordvoerder van het Tuol Sleng Genocide Museum verklaart echter dat de gewijzigde foto’s de waardigheid van de slachtoffers ernstig aantasten. Veel kritische reacties betreffen de glimlach van de slachtoffers op de portretten. Loughrey probeert het in Vice uit te leggen: “Ik denk dat veel daarvan te maken heeft met nervositeit… Ik dacht keer op keer toen ik eraan werkte; we lachen als we nerveus zijn. We lachen als we iets te verbergen hebben. Een van de klassieke dingen is om te proberen vriendelijk te zijn tegen je ontvoerder.”

Iedereen die het museum bezoekt kan beamen dat er weinig gelachen wordt op de foto’s. In de Thaise krant de Thai Enquier zegt John Vink, een Belgische fotojournalist die zestien jaar in Cambodja woonde, dat Loughrey verder is gegaan dan alleen het toevoegen van kleur en de gefotoshopte glimlach. “Hij vervalst de geschiedenis.” De kunstenaar noemt de beschuldiging ‘onzin’. De families in Cambodja waarmee hij had gewerkt hadden gevraagd om die glimlach toe te voegen en in sommige gevallen hadden de gevangenen echt gelachen zegt hij. Dat laatste klopt, want in sommige gezichtsuitdrukkingen in de fotogalerij lijkt het soms inderdaad alsof de mensen die je aanstaren grijnzen.

Reacties Twitter

Op Twitter schrijft een vrouw, Lydia, een familielid van een van de slachtoffers, dat ze de originele foto had gezien en de grijns op het gezicht van haar oom niet was gefotoshopt. Maar, merkt ze op, het verhaal dat Loughrey over hem vertelt, klopt niet. Zijn naam was Khva Leang en hij was leraar op een basisschool. Maar in het interview is hij een boer die Bora heet. Het verhaal stelt dat Bora’s zoon geëlektrocuteerd en in brand gestoken werd, maar Lydia denkt dat het onmogelijk was dat hij contact had met zijn kinderen, die ook waren overleden. Misschien, gaf ze toe, had haar oom zijn ontvoerders een vals verhaal verteld.

Het commentaar op de bewerkingen is onder andere dat de toegevoegde glimlach niet de werkelijkheid laat zien. “Welke boodschap brengen die valse glimlach over? Het gaat hier om slachtoffers van een van de ergste door de staat gepleegde massamoorden van deze tijd”, zo luidt een van de reacties. Een andere reactie op Twitter: “Dit is totaal verschrikkelijk van je en behoorlijk ziek om een glimlach te toveren op de mooie Cambodjaanse mensen die werden onderworpen aan marteling, verkrachting en uiteindelijk vermoord. Ze waren doodsbang….. Geen respect voor de slachtoffers of hun families. Ik stel voor dat u dit artikel verwijdert en een officiële verontschuldiging aanbiedt aan het Cambodjaanse volk.”  De algemene teneur van de kritieken is dat het verleden geweld wordt aangedaan.  

Fotogalerij slachtoffers, Tuol Sleng Museum.

Verklaring Vice Magazine

Naast de afbeeldingen staan in de tekst van het artikel van Vice ook een aantal feitelijke onjuistheden. Zoals dat 2000 van de S-21-gevangenen het overleefden, hoewel er slechts zeven overlevenden waren. In een verklaring op zijn site zegt Vice: “Het artikel bevatte foto’s van rode Khmer-slachtoffers die Loughrey niet alleen inkleurde maar ook manipuleerde. Het verhaal was niet in overeenstemming met de redactionele normen van Vice en is verwijderd. We betreuren deze fout en zullen onderzoeken hoe die is ingeslopen in het redactionele proces.”

Lees ook: De Killing Fields. Voorbeeld van onmenselijke wreedheid

Over Bert Vos 239 Artikelen
Bert Vos is journalist, tekst-producent en Azië-liefhebber. Hij woont in Amersfoort.

1 Comment

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*