Op zoek naar de Orang Pendek, Deel 3: Mag je een aapmens schieten? (slot)

De cryptozoölogie houdt zich bezig met diersoorten, waarvan het bestaan niet zeker is, schrijft Loes Modderman in het eerste deel van dit drieluik. In het tweede deel voert zij de Orang Pendek op. Er komen waarnemingen uit Sumatra. Maar wat is het: een aap, een mensaap, een aapmens of een mens? In dit laatste deel trekken expedities erop uit, om een Orang Pendek te schieten. Maar mag dat wel? Een mens mag je niet doden. Dat is moord. Maar mag je een aapmens doden? En hoe zit met een mensaap als een Orang Oetan? Of een gewone aap als een gibbon? Een gewetensvraag. 

Dan wordt het 1932. Er is toestemming van de supervisor de heer Rookmaker om een Orang Pendek te schieten, iets waar de Radja van Rokan al een tijd op hoopt. Hij heeft er zelf een gezien. Er wordt een prijs uitgeloofd voor wie er een vangt of doodt – en de pers merkt op dat het waarschijnlijk wel het laatste zal worden.
Mannen met geweren en hoop op de beloning trekken het oerwoud in en schieten. Alle dode dieren blijken Maleise beren te zijn. Op eentje na.
Vier mannen schieten een Orang Pendekmoeder met baby. Het kind is dood, de moeder is gewond maar weet te ontkomen.

Omdat de mannen een eind in het oerwoud zijn en een lijk in dat klimaat niet lang houdbaar is, villen ze het diertje en nemen huid en geraamte mee als ‘bewijs’ .

Loes Modderman, Op zoek naar de Orang Pendek, Mag je een aapmens schieten?, Opgespannen huid

De Sumatra Post van 7-06 1932 publiceert foto’s van het skelet en de opgespannen huid. Uiteindelijk worden die bij Dammerman in Buitenzorg afgeleverd. Dammerman zit ermee in z’n maag en houdt een slag om de arm. Uiteindelijk zegt hij met een slank-aap te doen te hebben.
Maar het geraamte blijkt samengesteld bedrog. De mannen die hem zogenaamd hadden geschoten waren, zoals iedereen had kunnen bedenken, uit op de beloning.

Maar nog vóór het bedrog bekend wordt breekt de hel los. Een Orang Pendek schieten? En wat als het een mensensoort is? Kunnen we in naam van de wetenschap zo maar moorden? De Minister van Koloniën, Simon de Graaff (1861-1953) wordt belaagd met verzoeken om de jacht te verbieden.
Maar de Graaff beroept zich op de afspraken die hij met Mr Rookmaker heeft gemaakt en wast zijn handen in onschuld. “Uit de berichten tot nu toe ontvangen is mij niets gebleken van het schieten van een aan de mens verwant wezen”, laat hij weten.

Loes Modderman, Op zoek naar de Orang Pendek, Mag je een aapmens schieten?, Krantenartikel1
Uit de Sumatra Post van 9 juni 1932.

Het jagen gaat door. Maar alles wat eraan ten offer valt zijn dieren, apen, beren en wat er verder nog beweegt.
Ook de strijd gaat door, tussen wetenschappers die vinden dat in naam van de wetenschap één dode Orang Pendek een klein offer is, en ethici die één dode Orang Pendek een misdaad tegen de menselijkheid vinden. En dat roept dan weer commentaren op van mensen die het breder zien: we staan op onze achterste benen vanwege ‘moord’ op een Orang Pendek, maar we laten rustig toe dat onze jonge mannen worden doodgeschoten overal waar toevallig oorlog is. Wat een hypocrisie!
Dominees praten erover vanaf de kansel, en dierenbeschermers doen een duit in de inmiddels fors gegroeide zak. Alle kranten schrijven een paar weken lang dagelijks over het geval, in Nederland en in Nederlandsch-Indië.

Intussen is de heer Rookmaker tijdelijk van gedachten veranderd en hij laat onder druk van de publieke opinie weten dat er niet meer geschoten mag worden zolang het onderzoek van Dammerman en de zijnen duurt.

Loes Modderman, Op zoek naar de Orang Pendek, Mag je een aapmens schieten?, Krantenartikel2
Uit het Nieuwesblad van het Noorden van 11 juni 1932.

Dammerman intussen is merkwaardig stil over het geval, het zijn meer anderen die het over Dammerman hebben als een man die niet van een eenmaal opgevatte mening af wil wijken. We kennen dat type wetenschapper maar al te goed.

Na juni/juli 1932 is de Orang Pendek uit het dagelijks nieuws verdwenen, hoewel er zo nu en dan interviews worden geplaatst met verhalen van mensen die hem toch zeker hebben zien lopen. Zo is er in 1938 een jager op groot wild, een flinkert die al vele tientallen tijgers heeft geschoten, die uitvoerig vertelt over zijn waarnemingen van de Orang Pendek, terwijl een ander uit de huishouding van de Radja een verhaal vertelt over zijn moedige gevecht met een Orang Pendek die hem zijn hand kostte. Weer een ander verhaal is van iemand die geen verdienste zag in het schieten van een Orang Pendek, omdat het geluid van een geweerschot de werkelijk waardevolle dieren zoals olifanten en tijgers alleen maar op de vlucht zou jagen. En tenslotte, een mens moet toch ergens van leven en wilde dieren zijn een goudmijn.

Maar op een enkele herinnering na blijft het stil rond de Orang Pendek, tot in 1995 een journalist, Debbie Martyr, onderzoek doet naar de aapmens, en er eentje tegenkomt nadat ze jarenlang de verhalen heeft onderzocht.
Dat komt in het nieuws. Een foto heeft ze niet gemaakt, ze was te zeer verrast…
En dan is er de CFZ, die in 2011 een expeditie organiseren onder leiding van cryptozoöloog Richard Freeman, die er later een boek over schreef. Geen Orang Pendek, maar we geven de moed niet op…

In de Nederlandse kranten zijn honderden berichten over de Orang Pendek-affaire te vinden, voor de liefhebber.

Dit was het derde en laatste deel over de zoektocht naar de Orang Pendek. De andere twee delen vindt u hier:
Deel 1, Onbestaanbare dieren: https://www.trefpuntazie.com/op-zoek-naar-orang-pendek-onbestaanbare-dieren/
Deel 2, Aapmens of fabel: https://www.trefpuntazie.com/op-zoek-naar-orang-pendek-fabel-of-werkelijkheid/

 

Loes Modderman
Over Loes Modderman 18 Artikelen
Loes Modderman is geboren en getogen in Amsterdam. De liefde voor boeken, taal en schrijven kreeg ze van huis uit mee. In haar tienerjaren raakte ze geïnteresseerd in wereldculturen, mythologie en religies. Loes werkte vele jaren in de gezondheidszorg en als zelfstandig micro-fotograaf, studeerde Engels en Hebreeuws. Ze schreef de boeken 'Dubbelklik' en 'Bergen stenen, korrels zand en publiceert tevens op haar eigen website scienceart.nl. Modderman is medewerkster van magazine Bres, dat het kompas richt op universele spiritualiteit.

6 Comments

  1. Dit is een boeiend en gestoffeerd drieluik
    Nog boeiender dan de orang pendek, is wat we te weten komen over de toenmalige blanke – Nederlandse – maatschappij van de jaren dertig.

  2. Ik kreeg vorig jaar van een vriend in Indonesie een mail waar hij trots was dat ze een Orang Pendek hadden geschoten op hun jacht. Ik was boos en had hier geen woorden voor, maar hij kwam met het excuus dat ze werden aangevallen, waar ik mijn twijfels over heb.

    • Beste Colin de Jong, uw reactie maakt me erg nieuwsgierig. Een Orang Pendek geschoten? Waar? Heeft uw vriend daar foto’s van? Wat is er gebeurd met het geschoten dier? Vanwaar de identificatie als ‘Orang Pendek’ ? Als het werkelijk waar is, en het dier was geen Gibbon of een andere aap, dan zou dat een sensatie zijn in de wereld van de cryptozoölogie!!

      • Dat lijkt mij een broodje aap verhaal, dan had ik het allang gehoord via mijn contacten in Kerinci. Bovendien loopt niet iedereen er met een geweer rond. Ik was er overigens bij in 2011 en ben nog een paar keer terug geweest. Prachtige natuur al heb ik de sterke indruk dat de orang pendek steeds minder leefgebied over houdt. Waar hij 30 jaar geleden nog werd gezien komt hij nu niet meer voor.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*