Zijn wij slimmer dan een olifant?


André van Leijen, Olifant, Slimmer, Hua Hin

Het olifantje is nog maar klein, maar weet al hoe hij de bezoekers van Elephant Village in Hua Hin dient te verwelkomen. Zodra ik de poort passeer, zakt hij lichtjes door één knie en neigt het hoofd. Zoals koningin Maxima een reverence maakt voor paus Franciscus.

De Romein Plinius schreef het al in zijn ‘Naturalis Historia’: ‘Ze bewijzen een koning eer, knielen voor hem neer en bieden hem kransen aan’. Plinius schreef dat in 77 AD, vlak voordat hij omkwam bij de uitbarsting van de Vesuvius, waarbij Pompeï en Herculaneum werden getroffen.

André van Leijen, Olifant, Slimmer, Hua Hin
Plinius

Plinius schreef nog meer over olifanten. ‘De olifant is het grootste dier en komt de mens qua intelligentie het meest nabij, want hij verstaat de taal van zijn land, gehoorzaamt bevelen, onthoudt de werkzaamheden die hij heeft leren uitvoeren, geniet van genegenheid en van roem, ja hij kent zelfs, wat ook bij mensen maar zelden voorkomt, eerlijkheid, wijsheid en gerechtigheid…’

Uiteraard komt dat zo’n olifant niet allemaal vanzelf aanwaaien, want, zo schijft Plinius, ‘Het staat vast dat een olifant die bij het africhten wat minder snel van begrip was en meer dan eens slaag kreeg, ’s nachts werd aangetroffen terwijl hij zijn opdrachten stond te oefenen’.

Straf is kennelijk de beste methode, om olifanten tot het juiste inzicht te brengen. Plinius: ‘In India worden ze gevangen door drijvers die een getemde soortgenoot berijden. Als de drijver een solitaire of van de kudde afgedwaalde olifant vindt, ranselt hij het wilde dier af en als het uitgeput is stapt hij op hem over en ment hem net als zijn eerste rijdier.’

André van Leijen, Olifant, Slimmer, Hua Hin

Plinius wist niet altijd zin en onzin van elkaar te scheiden. In zijn zoölogie maakt hij dankbaar gebruik van de werken van Aristoteles, die bekend staat om zijn waarnemingszin. Maar daarnaast maakt hij even zo vaak gebruik van zegslieden, die het wat minder nauw nemen met de werkelijkheid. Zo heeft hij van ene Mucianus vernomen, een man die nota bene drie keer consul was geweest, dat een olifant de Griekse letters had geleerd en in deze taal de woorden schreef: ‘Ik heb dit zelf geschreven…’

Of dat dezelfde olifant is die wat minder snel van begrip was en ’s nachts zijn huiswerk had staan oefenen, vermeldt Plinius niet. Mij lijkt het onzin. Toch zijn olifanten intelligenter dan we vaak denken. Zo lees ik in Grzimeks’ ‘Tierleben’, de bijbel onder zoölogen, dat de Indische olifant 21 ot 27 commandowoorden van de mahout (olifantendrijver) begrijpt. Daarnaast is hij in staat 26 verschillende figuren te herkennen en jarenlang te onthouden.

André van Leijen, Olifant, Slimmer, Hua Hin

En als ik op Wikipedia kijk, lees ik: ‘Een groot aantal van de typische gedragspatronen van olifanten wijzen op intelligentie zo groot als die van walvissen en primaten: rouw, leren, zorgen voor andermans jongen, mimicry, kunst, spelen, humor, altruïsme, het gebruik van werktuigen, medelijden, zelfbewustzijn, geheugen en mogelijk taal’.

Het lijkt of ik Plinius hoor spreken, die zijn olifanten eerlijkheid, wijsheid en gerechtigheid toedichtte.

En net als bij Plinius vraag ik me af in hoeverre Wikipedia zin en onzin van elkaar weet te scheiden. Welke wetenschappelijke basis is er? En wie zijn de zegslieden van Wikipedia dan wel? Nou, dat zijn niet de eerste de beste. Eén van hen is bioloog Frans de Waal, door het Amerikaanse blad Time in 2007 genoemd als een van de honderd invloedrijkste mensen van de wereld. Jawel, een bioloog.

André van Leijen, Olifant, Slimmer, Hua Hin
Frans de Waal hield dit jaar een lezing in debatcentrum Arminius in Rotterdam en was te zien in ‘Zomergasten’.

Waar het de Waal om te doen is, dat we het niet-menselijke brein te gemakkelijk onderschatten. Dat de verschillen tussen mensen en dieren minder groot zijn dan we denken.
In zijn nieuwste boek ‘Are we smart enough to know how smart animals are?’ geeft hij daar uiteenlopende voorbeelden van, van kraaien tot dolfijnen, van papagaaien tot schapen, van wespen tot bonobo’s. En natuurlijk van olifanten.

André van Leijen, Olifant, Slimmer, Hua HinHij schrijft over Josh Plotnik die onderzoek doet aan olifanten in het ‘Elephant Conservation Center, 70 kilometer buiten Chiang Mai (Thailand). Uit deze experimenten blijkt hoe zeer olifanten van zichzelf bewust zijn en hoe intelligent ze zijn (zie de links met de You Tube filmpjes).

Heeft Plinius iets te veel gezegd? Ik denk het niet. Olifanten leven in kuddes. Sociale intelligentie is een voorwaarde om te overleven. Plinius noemt dat eerlijkheid, wijsheid en gerechtigheid. Frans de Waal noemt dat zelfbewustzijn, altruïsme en empathie.

Diezelfde sociale intelligentie die olifanten in staat heeft gesteld te overleven in de natuur, wordt nu aangewend, om olifanten in mallotig jasjes rond te laten rijden op driewielers, om ze met een slurf een hula hoop te laten ronddraaien en wat nog meer voor ongein bij ons opborrelt. Zegt dat niet eerder iets over het intelligentieniveau van onszelf? Over het niveau waarop wij ons wensen te vermaken?

André van Leijen, Olifant, Slimmer, Hua HinWanneer we Elephant Village in Hua Hin verlaten, trekt het olifantje aan een koord, waardoor een bel begint te rinkelen. De Thaise bewaker wijst me op een brievenbuis die naast het dier is opgehangen. ‘Donations’ staat erop. Ik doe 100 Bath in de brievenbus waarna de bewaker hem een trosje bananen geeft. Als dank maakt het olifantje een reverence.

 

In de links hieronder staan een paar voorbeelden van het onderzoek van Plotnik.

Meer weten?

Artikel over intelligentie van olifanten: 
Wetenschappelijk artikel van o.m. Joshua Plotnik en Frans de Waal over het onderzoek in het Elephant Conservation Center bij Chiang Mai: http://www.pnas.org/content/108/12/5116.abstract

De teksten van Plinius heb ik ontleend aan ‘Plinius De wereld’ vertaald door Joost van Gelder, Mark Nieuwenhuizen en Ton Peters.


André van Leijen
Over André van Leijen 178 Artikelen
André van Leijen (1947) is schrijver en bioloog. Hij heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw vijf jaar over de wereld. Inmiddels zijn ze terug in Schiedam, waar André een boek heeft geschreven over zijn belevenissen. Het is te bestellen via bol.com, via alle boekhandels in Nederland en via het redactieadres van Trefpunt Azië: post@trefpuntazie.com Titel: Beste Reizigers ISBN: 978-94-6345-888-7 Prijs: 14,95.

3 Comments

  1. Weer een goed reflecterend verhaal . Ik denk dat ik dat boek van Frans de Waal eens ga lezen. De titel is een vraag die mij al langer bezig houdt

Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.