Naastenliefde in tijden van Corona: groepsimmuniteit en het coronavirus

Zojuist had ik mijn zoon aan de lijn. ‘Hoe is het, jongen?’
‘Pa, ik ben ziek.’
‘Wat? Je hebt toch niet…’
‘Nee, pa.’
‘Keelpijn? Koorts? Moeite met ademen?’
‘Nee pa, ik heb gewoon buikgriep. Ik zit de hele dag op de wc.’
‘Buikgriep? Wat heb ik nou aan jou? Volgens scenario 1 van onze minister-president word je geacht een buffer te zijn voor de kwetsbaren in de samenleving, zoals je vader. En dan zit jij thuis met een gewone buikgriep.’
‘Pa, ik betaal al je pensioen, moet ik nu ook nog…’
‘Ja jongen, groepsimmuniteit, weet je wel…’
‘Je kan me wat, boomer.’
‘Ik hoor het al, de achterbankgeneratie neemt weer eens zijn verantwoordelijkheid niet. Je hebt gewoon de verkeerde griep.’
‘Had ik dan in de trein met mijn tong op de knop moeten drukken, om de deur te openen?’
‘Maakt me niet uit. Als je maar met de juiste griep thuiskomt. Ik bedoel geen buikgriep, geen chlamydia, geen syfilis, geen gonorrhoe en dat soort dingen. Daar red je het vaderland niet mee. Begrijp je?’
‘Nou, dat had je wel eens wat eerder kunnen zeggen.’

En zo kabbelde ons gesprek nog een tijdje voort, de generatiekloof verbredend tot onoverbrugbare proporties. Want een cordon sanitaire rond de kwetsbaren in de samenleving is tot daar en toe, maar zelf moet je er niet de dupe van worden.

André van Leijen, Naastenliefde in tijden van corona, Drie scenario's
Drie scenario’s (bron: RIVM)

Ons afweersysteem en groepsimmuniteit

Het scenario dat het RIVM bij monde van Mark Rutte voorstelt, is inderdaad geen sinecure. Het is gebaseerd op de veronderstelling dat het coronavirus op twee manieren uitdooft. Overleden slachtoffers kunnen anderen niet meer besmetten. Zij nemen het virus in hun graf mee. En mensen die de ziekte hebben ondergaan en daarbij immuun zijn geworden, kunnen het virus niet meer verspreiden. Dat komt omdat de specifieke afweer het virus onmiddellijk onschadelijk maakt.

André van Leijen, Naastenliefde in tijden van corona, Afweersysteem
Ons afweersysteem

Er zijn namelijk twee soorten afweer: de algemene afweer en de specifieke afweer. De algemene afweer valt alles aan wat lichaamsvreemd is. De specifieke afweer is gericht op een bepaalde ziekteverwekker. Deze komt pas in actie als het de boosdoener herkent. Om die te herkennen, moet je al eerder met de onverlaat in contact zijn gekomen. De afweercellen gaan antistoffen, ook wel antilichamen genoemd, maken die specifiek gericht zijn tegen die bepaalde ziekteverwekker.

Omdat het coronavirus nieuw voor ons is, beschikt nog niemand over een specifieke afweer die tegen het coronavirus gericht is. Niemand is dus immuun. Door besmetting wordt binnen een populatie, laten we zeggen alle Nederlanders, groepsimmuniteit opgebouwd. Als volgens het RIVM voldoende mensen immuun zijn, zal het virus uitdoven.

André van Leijen, Naastenliefde in tijden van corona, Groepsimmuniteit
Groepsimmuniteit (Bron: Wikipedia)

Een aanpak zoals in China is niet meer dan een pleister op de wonde. Het aantal patiënten is inderdaad gedaald. Maar doordat de mensen gedwongen werden thuis te zitten, hebben ze geen groepsimmuniteit opgebouwd. Zodra de maatregel wordt opgeheven en iedereen weer massaal de straat op gaat, zal het virus onmiddellijk toeslaan. Want verdwenen is het niet.

Medicijnen

Het is daarom te hopen dat binnen afzienbare tijd een medicijn wordt ontwikkeld. In Nederland is de hoop onder meer gevestigd op het anti-malariamiddel chloroquine en op een medicijn tegen tbc. Beide middelen versterken de algemene afweer. Dat betekent dat de specifieke afweer niet in stelling wordt gebracht. En dat betekent dat er geen sprake is van immuniteit.

Virologen van het Erasmus MC zijn bezig antistoffen te ontwikkelen met behulp van het SARS-virus dat ze nog in de brandkast hadden staan. Het Erasmus MC kan zich meten met de wereldtop met virologen als Ab Osterhaus en Ron Fouchier in huis. Ab Osterhaus heeft gewerkt aan het SARS-virus en aan het vogelgriepvirus. Ron Fouchier kwam in 2011 internationaal onder vuur te liggen, toen hij een dodelijk virus had ontwikkeld, om na te gaan hoe we het kunnen bestrijden, mocht er ooit een pandemie uitbreken. Nu is het zo ver. Laten we hopen dat zijn experimenten zich uitbetalen.

André van Leijen, Naastenliefde in tijden van corona, Immunisatie
Actieve en passieve immunisatie (Bron: biologielessen)

Ook het ontwikkelen van antistoffen tegen het corona-virus door het Erasmus MC levert echter geen blijvende immuniteit op. We spreken van passieve immuniteit. Dat wil zeggen dat het virus weliswaar wordt bestreden, maar dat het eigen (specifieke) afweersysteem niet wordt geactiveerd. De patiënt geneest, maar wordt niet immuun. Dát kan alleen door actieve immunisatie. Daarbij worden niet-zieke personen ingespoten met de ziekteverwekker, die van te voren onklaar is gemaakt. De persoon wordt niet ziek, maar wel immuun, omdat de kenmerken van de ziekteverwekker in het geheugen van het immuunsysteem worden opgeslagen.

Actieve immunisatie is dan ook de beste remedie tegen het coronavirus. Het duurt alleen jaren voordat een dergelijk vaccin is ontwikkeld. Klaarblijkelijk is er op het moment dus geen enkel middel tegen het coronavirus: geen vaccin dat ons daadwerkelijk immuniseert, maar ook geen medicijn dat ons geneest, als het virus ons eenmaal te pakken heeft genomen.

André van Leijen, Naastenliefde in tijden van corona, Grote groep
Bron: Freepik

Wat kunnen we doen?

De vraag is dus wat we zelf kunnen doen, om ons te wapenen tegen deze ziekte. Iedereen heeft daarin zijn eigen aanpak. Sommigen kopen bij de supermarkt de hele voorraad toiletpapier en posteert zich lijdzaam voor het Netflix-gebeuren. Van de week zag ik een man op leeftijd bij Dirk van de Broek, die zijn karretje volgeladen had met Amstelbier en borrelnootjes.

Zelf zou ik daar niet voor kiezen. Het lijkt mij beter je erop voor te bereiden dat je het virus krijgt. Dat je ervoor zorgt dat je afweersysteem dan op orde is. Dat zou ik doen door groenten en fruit te eten. Door vitamine D te slikken (aan het eind van de winter kun je daar bij gebrek aan zonlicht wel eens te weinig van hebben). Door in beweging te blijven, een regelmatig leven te leiden, door stress te vermijden en wat meer water en wat minder alcohol te drinken.

Inmiddels hebben mijn zoon en ik de generatiekloof weten te overbruggen.
‘Nou jongen, ik ga hangen.’
‘Wees voorzichtig, pa.’
‘Jij ook, jongen. Je weet het hè: alles van waarde is weerloos.’
‘Plato?’
‘Lucebert.’
‘Ik draai het liever om, pa. Alles is weer knap waardeloos.’

Lees ook :
https://www.trefpuntazie.com/coronavirus-aanpak-aziatische-tijgers-beter-dan-china/

 

André van Leijen
Over André van Leijen 170 Artikelen
André van Leijen (1947) is schrijver en bioloog. Hij heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw vijf jaar over de wereld. Inmiddels zijn ze terug in Schiedam, waar André een boek heeft geschreven over zijn belevenissen. Het is te bestellen via bol.com, via alle boekhandels in Nederland en via het redactieadres van Trefpunt Azië: post@trefpuntazie.com Titel: Beste Reizigers ISBN: 978-94-6345-888-7 Prijs: 14,95.

3 Comments

  1. Bert, bedankt voor je reactie. Het algemene afweersysteem vangt de eerste klappen op. Het is sneller dan het specifieke afweersysteem, maar minder doelgericht. Je hebt er dus baat bij, als dat goed werkt. Ik denk overigens, dat ook het specifieke afweersysteem beter werkt, als je in goede conditie bent. Stress bijvoorbeeld heeft een negatief effect op de werking van het afweersysteem, blijkt uit onderzoek. Of de fysieke gevolgen minder zijn, durf ik niet te zeggen. We kunnen dit beter aan een arts vragen. Hopelijk mengt een van artsen die deze site volgen, zich in de discussie. Het afweersysteem kan soms heftig reageren en dat heeft gevolgen voor de patiënt. In verband met corona worden de cytokinen genoemd. Dat zijn de signaalstoffen van het afweersysteem.

    • Andre, bedankt voor je antwoord. Ik denk ook dat een betere conditie bijdraagt tot een beter algemeen afweersysteem, maar de vraag blijft dan voor mij of (het werken aan)een goede conditie, dus een goede algemene afweer, zou helpen om de gevolgen van besmetting met corona te verminderen (heet dat niet ‘mitigeren’ ?) Zelf behoor ik als 73- jarige en astmapatient tot de risicogroep. Longontsteking heb ik in het verleden al een keer opgelopen. Dus zou een uitstekende conditie -op-basis-van-jouw-recept de kans op zwaardere gevolgen kunnen reduceren? Zitten er onder de expats geen artsen die mij en wellicht anderen daarover iets kunnen vertellen. Overigens: ik volg de richtlijnen van dokter Andre nagenoeg allemaal op en voel me redelijk fit.

  2. Goed artikel, Andre, met humor legt de docent de basale informatie over (groeps)immuniteit op een overzichtelijke en te begrijpen manier uit. Ik heb wel een vraag bij jouw manier van voorbereiding: groente, fruit, vitamineD etc.die dan zou leiden tot een beter afweersysteem Je kunt wel willen zorgen voor een goed (algemeen) afweersysteem, maar levert dat dan ook per saldo een grotere kans op een beter doorstaan van het coronavirus als dat je te pakken neemt? Dan is er immers een specifiek afweersysteem nodig en dat werkt in dit geval niet, zoals jij hebt uitgelegd. Wat zou dan de functie moeten zijn van het algemeen afweersysteem?
    Het zou voor mij duidelijker zijn als je het zou hebben over de zorg voor een goede lichamelijke conditie, waardoor de fysieke gevolgen van de infectie beter opgevangen kunnen worden Bedoel je dat ook?

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*