Mijn Azië: Gevaarlijke muggen

Dubai, 6 april 2015

Vanuit de huiskamer op 35ste verdieping kijk ik uit over de woestijn. Ergens daar beneden moet de villa zijn van Thaksin Shinawatra, voormalig premier van Thailand. Hij is het land ontvlucht, nadat hij beschuldigd was van corruptie. ‘Daar’, zegt mijn dochter, terwijl ze naar een met hekken omgeven terrein wijst. ‘Daar woont hij.’

De dag tevoren ben ik vanuit Thailand naar haar toe gereisd, om mijn pasgeboren kleindochter te bewonderen. Linda, mijn vrouw, heb ik in Hua Hin achtergelaten. Bij het busstation op de Petchkasem Road hebben we afscheid genomen. ‘Zul je goed op jezelf passen?’, hadden we tegen elkaar gezegd.

André van Leijen, Gevaarlijke muggen, Thaksin
Thaksin (Bron: Al Jazeera)

De wind heeft het woestijnzand opgewaaid. Het huis van Thaksin is omgeven door een stofwolk, alsof het zich wil onttrekken aan het spiedend oog van de boze buitenwereld. En dan gaat de telefoon. Verbaasd kijk ik naar het display. Wie belt mij nou hier? Linda.
Of ik terug wil komen. Nou ja, niet direct, natuurlijk. Want zo erg is het ook weer niet. Ze vertelt dat ze is flauwgevallen onder de douche. Dat ze zich niet goed voelt. Dat ze hulp heeft gezocht bij de buren, maar dat niemand thuis was.

Direct na het telefoontje mail ik mijn Amerikaanse vriend George en vraag hem om even bij haar langs te gaan, om te kijken wat er aan de hand is. Die zelfde avond mailt hij dat hij haar naar het Bangkok Hospital heeft gebracht.

Hua Hin 11 april 2015

Ik schrik als ik haar zie op haar eenpersoonskamer in het Bangkok Hospital. In haar arm is een infuus aangebracht. Ze heeft een muisgrijs schort aan. Voorschrift! Zo kun je goed zien wie hier ziek is en wie niet.
‘Hoe voel je je?’
‘Slap. Ze zeggen dat mijn bloeddruk is weggevallen.’

André van Leijen, Gevaarlijke muggen, Bangkok Hospital
Het Bangkok Hospital in Hua Hin (Bron: myMedholiday)

De dokter komt binnen. We geven elkaar een hand. Er speelt een lachje om zijn mond. Het donkere montuur van zijn bril, de balpennen die zijn borst decoreren, de achteloos uit zijn broek bungelende stethoscoop en de Rolex die overwoekerd wordt door de zwarte haren op zijn ontblote armen, geven hem de statuur van een Ben Casey, de doktersheld uit de dramaserie die in jaren 60 uitgestort werd over alle huiskamers van de wereld.
‘Dengue’, zegt de Thaise versie van dokter Ben Casey.

Linda en ik kijken elkaar aan. Dengue? Is dat niet het zelfde als knokkelkoorts? Goeie genade.
‘Niet te genezen’, zegt dokter Casey. Het lachje om zijn mond krijgt iets onheilspellends. Alsof hij wil zeggen: het is wel te genezen, maar dan moet u mij wat meer betalen.
‘Gaat van zelf over’, zegt hij.
‘Gelukkig, er is hoop’, zeg ik.
‘Of niet’, zegt dokter Casey.  ‘Jaarlijks krijgen 390 miljoen mensen dengue. Daarvan overlijdt 1%. De meeste slachtoffers vallen in Azië. Goedemiddag.’ En weg is hij. Zo gaat dat met Ben Casey dokters. Altijd haast. Altijd in de weer om de mensheid van haar kwalen af te helpen.

André van Leijen, Gevaarlijke muggen, Ben Casey
Bron: eBay

Mooie muggen

Daar zitten we dan met zijn tweetjes. Dengue…
Het komt natuurlijk door die lotusplant die we in de tuin hebben. Die staat in een bak met water. En in dat water zitten muggenlarven. We hadden er nog visjes in gedaan, die de muggenlarven moesten opeten. Maar dat deden ze niet. Zeker de verkeerde visjes.
‘Ik kan me nog herinneren, dat ik werd gestoken’, zegt Linda. ‘Hij had witte strepen. Het was eigenlijk best een mooie mug.’

Nu zijn er twee soorten muggen die het dengue-virus kunnen overbrengen, de gelekoortsmug (Aedes aegypti) en de Aziatische tijgermug (Aedes albopictus). Ze lijken nogal op elkaar. De eerste komt van oorsprong voor in Afrika en Zuid-Amerika, de tweede in Zuidoost-Azië. Beide muggen hebben zich verspreid over de wereld. Beide muggen kunnen een hele reeks virusziekten overbrengen. Beide muggen kunnen zowel ’s nachts als overdag steken. Beide muggen leggen hun eitjes in stilstaand water.

André van Leijen, Gevaarlijke muggen, Verspreidingsgebied mug
Het verspreidingsgebied van beide muggensoorten. In de blauwe gebieden zijn ze niet aanwezig. Hoe roder, hoe meer muggen aanwezig zijn. (Bron: eLife)

Als het stilstaande water opdroogt, kunnen de eitjes nog zeker zes maanden overleven. Vandaar dat met de wereldwijde handel in oude autobanden de muggen zich kunnen verspreiden. De eitjes worden gelegd in het stilstaande water van een autoband en overleven de overtocht naar andere landen. Een andere bron is de verspreiding door middel van Lucky Bamboo, een populaire sierplant uit China.

Het zijn de vrouwtjesmuggen die steken, omdat zij de eiwitten in het bloed nodig hebben voor de aanmaak van hun eitjes. Dat is bij alle muggen zo. De mannetjes kunnen trouwens ook geïnfecteerd zijn met het virus, doordat de vrouwtjes het overdragen via hun eitjes (verticale transmissie). De mannetjes kunnen het op hun beurt overdragen op de vrouwtjes door seksueel contact (horizontale transmissie).

André van Leijen, Gevaarlijke muggen, Lucky Bamboo
Lucky Bamboo (Bron: Alibaba)

Mooie muggen, maar lelijk virus

Heeft een mug je gestoken en heb je daardoor dengue opgelopen, dan ben je in de regel na 7 tot 10 dagen genezen. Je bent daarna immuun voor het virus, dat behoort tot de familie van de Flaviridae, het dengue-virus. Althans voor de virusstam, waarmee je geïnfecteerd bent. Er zijn namelijk vier verschillende stammen: DENV-1, DENV-2, DENV-3 en DENV-4. Voor de andere drie stammen ben je niet immuun. Integendeel. Word je door een van de andere stammen geïnfecteerd, dan is de reactie zeer heftig, zo niet dodelijk. Een op de vijf patiënten overleeft het niet. Dat had dokter Ben Casey er niet bij verteld.

André van Leijen, Gevaarlijke muggen, Petechiën
Petechiën als gevolg van dengue (Bron: Wikipedia)

Linda vermoedt, dat ze de eerste keer geïnfecteerd is geraakt, toen we in het oosten van Indonesië waren. Ze had koorts, maar verder was er niet veel aan de hand. Maar nu, nu ze in Thailand voor de tweede keer is geïnfecteerd, is de reactie ernstiger. Ze heeft hemorragische koorts gekregen: puntvormige bloeduitstortingen in de huid (petechiën), hoofdpijn, pijn in spieren en gewrichten en vooral een te lage bloeddruk. Dat laatste wordt veroorzaakt doordat onder invloed van het virus de wanden van de bloedvaten doorlaatbaar worden, zodat bloedplasma weglekt. Logisch dat ze is flauwgevallen onder de douche, vertelde een bevriend huisarts mij. Onder invloed van het warme water verwijden de bloedvaten onder de huid zich, zodat er nog minder bloed naar het hoofd gaat.

Niet te genezen, wel te voorkomen

Wat hadden we moeten doen, om infectie te voorkomen, vragen we ons af. Hadden we veel knoflook moeten eten, zodat de muggen hun steeksnuit dichtknijpen en rechtsomkeer maken? Hadden we meer bier moeten drinken, omdat biergist naar verluidt muggen op een afstand houdt? Nog meer bier? Allemaal onzin, zegt medisch entomoloog Bart Knols, specialist op het gebied van muggen, in zijn boek “Mug”. Citroenplanten op de vensterbank? Geen licht in de kamer? De ventilator aanzetten? Lariekoek.

André van Leijen, Gevaarlijke muggen, Bart Knols Mug

Mensen scheiden lichaamsgeuren af en muggen kunnen dat uitstekend ruiken, zegt Knols. Ze weten ons feilloos te vinden. Maar wat kun je dan wel doen? Verwijder de broedplaatsen, zegt Knols, dat wil zeggen de plekken met stilstaand water. Plaats horren. Gebruik een klamboe voorzien van permethrine of deltamethrine. Maak kieren dicht. Muggenstekkers en UV-licht helpen niet of zijn slecht voor de gezondheid. Muggenspiralen werken wel goed, zijn niet schadelijk en zijn goedkoop. Muggenkaarsen met citronella-olie helpen niet, die met linalool wel. En natuurlijk DEET. Zeer effectief en vermoedelijk niet schadelijk. Ook Care Plus-Repel it en Care Plus–Natural zijn goede middelen. En vergeet vooral niet je lichaam te bedekken. Geen blote armen, geen blote benen.

Intussen wonen we weer veilig in Nederland. Maar ook hier rukken de dengue-muggen op. Sinds een paar jaar worden ze in het Westland gesignaleerd. We wonen daar vlak in de buurt. Misschien moeten we toch maar weer verkassen…

Gebruikte bronnen:

De site van de World Health Organization over dengue: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue

Bart Knols: Mug, de fascinerende wereld van volksvijandnummer 1

André van Leijen
Over André van Leijen 171 Artikelen
André van Leijen (1947) is schrijver en bioloog. Hij heeft les gegeven aan de Hogeschool Rotterdam en aan een middelbare school in Spijkenisse en in Vlaardingen. Hij ontwikkelde er lesmateriaal voor de natuurwetenschappelijke vakken en publiceerde in diverse bladen. Na zijn pensionering reisde hij met zijn Slowaakse vrouw vijf jaar over de wereld. Inmiddels zijn ze terug in Schiedam, waar André een boek heeft geschreven over zijn belevenissen. Het is te bestellen via bol.com, via alle boekhandels in Nederland en via het redactieadres van Trefpunt Azië: post@trefpuntazie.com Titel: Beste Reizigers ISBN: 978-94-6345-888-7 Prijs: 14,95.

2 Comments

  1. Dat is goed om te horen, Harry. Bedankt voor deze reactie. Natuurlijk worden die muggen niet zo maar geboren met het virus. Bart Knols zegt hierover, dat door verticale transmissie het virus overgedragen kan worden en dan worden de muggen inderdaad ‘geboren’ met het virus. Bart Knols is medisch entomoloog en specialist op het gebied van muggen.

  2. Andre hoeft zich geen zorgen te maken over de tijgermuggen in het westland, de muggen brengen de ziekte over, dat wil zeggen, ze moeten eerst iemand steken die besmet is. De muggen worden niet geboren met de ziekte, bovendien zijn ze meestal overdag actief, klamboe’s zijn prefentief tegen malaria muggen. Dit komt niet duidelijk over in het verhaal, misinformatie.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*