Mieke Bouman: een Nederlandse Jeanne d’Arc in Indonesië.


In 1956 stonden in Indonesië twee Nederlandse ex-militairen terecht. Ze werden in 1954 gearresteerd en beschuldigd van staatsondermijnende activiteiten. Het Jungschläger en Schmidt proces werd in Nederland als een farce beschouwd. De verhoudingen tussen Nederland en Indonesië waren op dat moment op een dieptepunt. Nederland heeft op 27 december 1949 de soevereiniteit overgedragen aan de Indonesische republiek. Daarna begint er een periode waarin de verhouding tussen beide landen almaar slechter wordt. Discussiepunt is de status van Nieuw Guinea, dat buiten de overdracht is gehouden. Indonesië wil het gebied aan zijn rijk toevoegen, Nederland werpt zich op als de verdediger van de belangen van dit landsdeel en heeft uiteraard ook een oogje op de natuurlijke rijkdommen. Beide landen zullen er twaalf jaar om blijven strijden.

Leon Jungschläger

In het kader van die twist moet de arrestatie worden gezien van twee Nederlandse ex-militairen, begin 1954, Leon Jungschläger en Henry Schmidt. Vooral het oppakken van Jungschläger is een stunt: hij is het voormalige hoofd van de NEFIS, de Nederlandse militaire inlichtingendienst (Netherlands Forces Intelligence Service). Schmidt was officier bij het KNIL geweest. 

De beschuldigingen van staatsondermijnende activiteiten werden gebaseerd op getuigenissen van ruim dertig Nederlanders en Indische Nederlanders die in dezelfde periode werden gearresteerd. Al direct in die periode werd duidelijk dat er weinig grond voor die getuigenissen was en dat de meesten van die getuigen gedwongen werden verklaringen af te leggen over mensen die ze totaal niet kenden.

Nadat de beide mannen zijn aangeklaagd neemt de Nederlandse vertegenwoordiging in de Indonesische hoofdstad een gerenommeerde advocaat in de arm, mr. Herman Bouman, die de juridische strijd aangaat. Het is voor de advocaat niet moeilijk gaten te schieten in de afgedwongen getuigenverklaringen. Bouman wordt op de achtergrond geassisteerd door zijn vrouw Mieke, een classica, die na de bevrijding uit de interneringskampen enige tijd bij de Nederlandse radio heeft gewerkt en daarna het kantoor van haar man is gaan versterken. In september 1954 wordt het proces tegen Jungschläger en Schmidt geopend. Of beter gezegd: het proces tegen Nederland, want niemand twijfelt aan het politieke karakter van de aanklachten. Ook de Indonesische journalist Anwar, in die tijd hoofdredacteur van een republikeinse krant, zegt ronduit dat het proces door president Soekarno was gelast om de Indonesische bevolking op te hitsen tegen de Nederlanders. 

Bericht in het Parool van donderdag 8 maart 1956 over het proces.

Verslaggeving van het proces

Twee Nederlandse journalisten verslaan het proces voor De Nieuwsgier, indertijd de Nederlandstalige krant die in Indonesië uitkwam: Willem Mooijman en Cees Princen (de broer van de naar Indonesische kant overgelopen Poncke Princen). Elke dag haalt een koerier de doorslagen van hun reportages van de rechtszaak op, waarna ze op de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging op de telex worden gezet. Zo komen de artikelen dezelfde dag nog bij het Algemeen Nederlands Persbureau, en vandaar op alle krantenredacties van Nederland terecht. Ook doet elke dag de radionieuwsdienst verslag van nieuwe ontwikkelingen in het proces – de emoties lopen daarbij in Nederland steeds hoger op, omdat Princen en Mooijman de ene juridische kronkel na de andere laten doorseinen. Deze kronkels zijn leuk voor de journalisten, maar de stemming en het vertrouwen onder de twee verdachten daalt. Steeds meer verliezen ze de moed. Schmidt heeft daar later toen hij weer in Nederland was uitvoerig over geschreven. 

Herman Bouman stapt op als advocaat

Een centraal onderdeel van de beschuldigingen die de mannen ten laste worden gelegd is de NIGO, de Nederlands-Indische Guerilla Organisatie. Dit zou een club zijn van waaruit Nederland probeert de staat Indonesië te destabiliseren, en Jungschläger en Schmidt zouden in deze organisatie topposities hebben. In mei 1955 wordt ook advocaat Bouman gekoppeld aan de NIGO en wordt hij mikpunt van beschuldigingen. Bouman besluit de verdediging neer te leggen en ongemerkt uit het land te verdwijnen: hij vlucht per boot, en hoewel zijn vrouw Mieke hiervan op de hoogte is, besluit zij te blijven.

Mieke Bouman

Mieke Bouman neemt het over

Nederland gaat op zoek naar een nieuwe advocaat om Bouman te vervangen. Probleem is dat deze wel al in Indonesië moet zijn want buitenlanders worden door Indonesië niet toegelaten. De enige Indonesische advocaat die het wil doen vraagt zoveel geld dat Nederland weigert. Mieke Bouman biedt aan om voorlopig de verdediging op zich te nemen. Dat is ook voor de Indonesische autoriteiten een aanvaardbare oplossing. Ze verwachten namelijk van de juridisch ongeschoolde classica weinig tegenstand. Maar dat pakt anders uit. Vanaf de eerste dag weert Mieke Bouman zich in de rechtszaal als een leeuwin. Ze bijt fel van zich af, gaat flink tekeer tegen de openbare aanklager en raakt steeds meer gespannen. Hierdoor wordt haar werkverhouding met de Nederlandse diplomaten van het Hoge Commissariaat problematisch. Maar in Nederland rijst haar ster. De Nederlandse dagbladen drukken grote artikelen af en kloppen de sfeer in Nederland flink op. De Telegraaf, die Soekarno met Hitler vergelijkt, roept Mieke Bouman uit tot Vrouw van het Jaar 1955.

Mieke Bouman aan het werk in de Indonesische rechtszaal.

Jungschläger overlijdt

In februari 1956 neemt het proces tegen Jungschläger een dramatische wending. Nadat de openbaar aanklager de doodstraf tegen Jungschläger heeft geëist, gaat Nederland op tilt. Protesten, diplomatieke acties, economische druk, terwijl Indonesië alles negeert. Net voor de uitspraak van de rechter wordt Leon Jungschläger getroffen door een hersenbloeding. Hij sterft kort erna in een ziekenhuis. In Nederland gelooft niemand de officiële doodsoorzaak, en allerlei geruchten doen de ronde. Er worden herdenkingsdiensten gehouden en de regering betaalt het overbrengen van de kist. Jungschläger wordt in Maastricht begraven.

Begrafenis Leon Jungschläger.

De zaak-Schmidt gaat door. Mieke Bouman komt langzamerhand in een onwerkbare situatie met de Nederlandse diplomaten van het Hoge Commissariaat maar ze haalt nog wel de dag dat de eis tegen haar tweede cliënt valt: vijftien jaar. Mevrouw Bouman vraagt onmiddellijke invrijheidstelling. De menigte die buiten het proces volgt is hier niet blij mee en er ontstaat een vijandige situatie. De Indonesische politiemacht die voor de veiligheid moet zorgen is niet zeer zorgvuldig waardoor de menigte Mieke Bouman kan bedreigen. Journalist Mooijman brengt haar in veiligheid door haar in een soort kast in het gerechtsgebouw te verbergen. Vandaar kan ze ongemerkt over een muur vluchten en ontkomen. Mooijman zelf moet voor zijn leven rennen en komt met verwondingen weg. 

Mieke Bouwman komt aan in Nederland

Verdreven uit Indonesië

Mieke Bouman vliegt naar Rome waar ze met haar man wordt herenigd. Op het Romeinse vliegveld wordt ze opgewacht door een Italiaanse filmploeg, die door het Polygoon Journaal is ingehuurd. En zo kan Mieke Bouman voor het filmpubliek bevestigen dat ze haar leven te danken heeft aan Willem Mooijman van De Nieuwsgier en dat ze het heel spijtig vindt dat ze Indonesië, “het land waar we het zo plezierig hadden,” heeft moeten verlaten. Schmidt krijgt uiteindelijk tien jaar, waarvan hij er vijf uitzit, want in maart 1958 mag hij naar huis.

Mieke Bouman wordt ontvangen door het kabinet op het Catshuis en door de koningin op Soestdijk. Daar krijgt ze een koninklijke onderscheiding: ridder in de orde Nederlandse leeuw. Later volgt ook nog een eredoctoraat aan de Groningse Universiteit. In de rechtsgeleerdheid wel te verstaan. Mieke Bouman bouwt met haar man een nieuw bestaan op en vestigt zich uiteindelijk op Ibiza. Daar overlijdt ze 1966 aan een hartaanval. Twee jaar later sterft ook haar echtgenoot. Hun vroege dood is er ongetwijfeld mede de reden van dat hun naam is vergeten en hun beroemdheid niet lang heeft geduurd.

 

Beste lezer

Trefpunt Azië is een reclamevrije site geheel gemaakt door vrijwilligers. Al onze berichten zijn voor iedereen te lezen. Maar het in stand houden van een website als Trefpunt Azië kost geld; er zijn kosten voor software om de site te maken en de huur van serverruimte zodat hij te zien is. Die kosten worden gedragen door leden van de redactie en die kunnen daarbij wel wat hulp gebruiken. Als u wilt helpen met een (kleine) bijdrage klik dan op de rode knop rechtsonderdaan op de pagina en doneer, dat kan al vanaf 3 euro. Wilt u op een andere manier helpen? Mail dan even met de redactie: post@trefpuntazie.com

Dankzij uw bijdrage kan Trefpunt Azië elke dag nieuws en achtergronden uit uw favoriete werelddeel blijven brengen.

 

Redactie
Over Redactie 760 Artikelen
De auteursnaam van de redactie van Trefpunt Azië. Wij publiceren onder deze naam berichten van de redactie en bijdragen die niet onder naam van de bron kunnen worden geplaatst.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*