Vervuiling en dammen bedreigen Mekong Rivier

Het was een paar jaar na de eeuwwisseling toen ik als backpacker in Thailand stroomopwaarts een deel van de Mekong-rivier volgde. De Mea Nam, oftewel de moeder der rivieren. In mijn beleving majestueus, geheimzinnig, vol zen en standvastig haar weg volgend door het afwisselende landschap van Tibet tot Vietnam. Een ecologische eenheid waarvan miljoenen mensen en dieren afhankelijk zijn. Maar het tij keert. Vervuiling en dammen zijn een toenemende bedreiging voor de rivier.

Bert Vos, Vervuiling en dammen bedreigen Mekong
Foto: Wikipedia

De Mekong is met ruim elfhonderd verschillende dier- en vissoorten een van de rijkste ecosystemen ter wereld. De ruim vierduizend kilometer lange rivier heeft haar bron op het Tibetaanse plateau, waarna ze door China, Myanmar, Laos, Thailand en Cambodja meandert, om zich uiteindelijk in Vietnam in zee te storten. In totaal voorziet de rivier grofweg aan 60 miljoen mensen voedsel en is onder meer belangrijk voor de rijstoogst. Ze telt ontelbare ecosystemen en dito lokale economieën zijn afhankelijk van de rivier.

Irrawaddy-dolfijn

In de rivier zwemmen de zeldzame Irrawaddy-dolfijnen. Het is tevens het thuis van enkele van de grootste zoetwatervissen ter wereld, zoals de pijlstaartrog die meer dan 500 kilo kan wegen en de meerval die de drie meter kan halen. Echter, de vissen, dolfijnen en andere diersoorten worden ernstig in hun voortbestaan bedreigd. Oorzaak: de ontembare bouw van stuwdammen om elektriciteit op te wekken. De Irrawaddy-dolfijn trekt al jaren toeristen naar Kratie, een provincie in het oosten van Cambodja. De dolfijn wordt echter met uitsterven bedreigd. Zwommen er tien jaar geleden nog meer dan honderd in dit deel van de Mekong, nu zijn het er volgens schattingen niet meer dan veertig of vijftig.

Bert Vos, Vervuiling en dammen bedreigen Mekong, Viskwekerij
Viskwekerij in Mekong-delta van Vietnam (Foto: ©Ate Hoekstra)

Het Wereld Natuur Fonds (WNF) luidt al jaren de alarmbel. Doordat de stuwdammen het water keren worden rivierbanken instabiel, komen er meer overstromingen en neemt de erosie toe. In Vietnam, waar de Mekong eindigt, is erosie nu al zo groot dat die een grote bedreiging vormt voor miljoenen boeren en vissers.

Vissen kunnen hun trektochten door de rivier niet meer maken en hun vaste paaigronden niet langer bereiken. Lokale vissers vertellen dat ze steeds minder vis vangen en niet meer in hun onderhoud en dat van hun gezin kunnen voorzien. De dammen hebben niet alleen gevolgen voor de natuur, maar zorgen ook voor een economische impact. Miljoenen mensen gaan het instorten van de visvangst voelen of zijn er al mee geconfronteerd, omdat de prijs van vis omhooggaat.

Lower Se San 2 Dam

Een voorbeeld is de Lower Se San 2 Dam. De grootste in Cambodja en een gevaar voor het ecosysteem in de Mekong-rivier. Milieu-experts en -organisaties wijzen erop dat de voedselvoorziening, vooral rijst en vis, door deze dam in gevaar komt. De Cambodjaanse regering veegt alle kritiek van tafel. De omstreden dam is gebouwd in de noordelijke provincie Stung Treng in de rivier Se San. Talloze omwonenden hebben hun huizen moeten verlaten voor het oprukkende water en de gevolgen ervan. Er is bijna geen visvangst meer sinds de bouw van de dam en dus droogt de inkomstenbron op. Vlakbij Lower Se San vloeien drie kleinere rivieren samen met de Mekong. Het bouwwerk is met Chinese financiële steun gebouwd zoals het geval is met andere dammen in de rivier, zoals de Xayaburi-dam in Laos, die ook voor veel problemen zorgt.

Bert Vos, Vervuiling en dammen bedreigen Mekong, Dam
Mekong-rivier bij de dam (foto © International Rivers)

International Rivers

De NGO International Rivers wijst erop dat de dam de voedselveiligheid van Cambodja, Thailand en Vietnam bedreigt. De rivieren Se San en Srepok zijn door menselijk ingrijpen geblokkeerd en ingrijpen in de natuur is vaak desastreus. Elk jaar trekken vele vissoorten via de Mekong stroomopwaarts naar deze rivieren, om daar kuit te schieten. Nu de dam er is wachten vissers tevergeefs op deze migratie. De visstand in het lagere stroomgebied van de Mekong zal met bijna tien procent afnemen, is de verwachting. Met de elf dammen in het vooruitschiet gaat dat naar vijftig procent. In Cambodja is dertig procent van de bevolking voor zijn voedselvoorziening en inkomsten afhankelijk van de visserij. De waterkeringen houden ook sediment tegen, nodig om landbouwgrond te voorzien van voedselrijke stoffen. De aantasting van het ecosysteem zorgt daardoor voor lage waterstand en droogte, en in de regenseizoenen juist voor meer overstromingen.

Mother Nature

De Cambodjaanse leider Hun Sen vindt dat de dammen uiteindelijk goed zijn voor de bevolking. Met goedkopere elektriciteit kan de economie zich verder ontwikkelen, is de gedachtegang. In 2022 heeft, volgens het ministerie van energie, heel Cambodja elektriciteit. Een ambitieus streven, want thans heeft een vijfde van alle dorpen daar geen elektriciteit. Milieu-activisten worden beschouwd als onruststokers, kritiek wordt niet getolereerd. Zo is de vergunning van Mother Nature Cambodia, die de ecologische gevolgen van de dammenbouw in kaart brengt, ingetrokken en de buitenlandse MNC-directeur is Cambodja uitgezet. Ook in Laos worden critici onder druk gezet en vervolgd.

Bert Vos, Vervuiling en dammen bedreigen Mekong, Rivier
Foto ©Ate Hoekstra

De dolfijnen zijn niet de enige slachtoffers van de problemen waarmee de Mekong wordt geconfronteerd. Overbevissing en illegale visserij, vervuiling en klimaatverandering zetten de rivier onder druk. Daarnaast hebben Cambodja en buurland Laos het voornemen in de komende jaren nog eens elf stuwdammen te bouwen om elektriciteit op te wekken, plus tientallen kleinere dammen in de zijtakken van de rivier. Laos verkoopt veel stroom aan Thailand, die door de Xayaburi-dam wordt opgewekt.

Afval

De Mekong is ook nog eens zwaar vervuild. Elke dag gooien talloze mensen hun afval in de rivier. Vooral in de delta waar veel boeren wonen omdat de grond daar erg vruchtbaar is. Om hun rijstvelden te onderhouden gebruiken zij kunstmest en bestrijdingsmiddelen, per jaar 1,3 tot 1,7 miljoen ton. Het afval dat de oeverbewoners in Laos en Cambodja weggooien stroomt langzaam door naar Vietnam. Afval is slecht voor de vissen, zoals de pangasius uit Vietnam. Het eten van die vissen zou niet goed zijn voor je gezondheid. Kwekers gebruiken het vervuilde rivierwater namelijk om deze vis in te vriezen. De natuur langs de oevers van de rivier is ook belangrijk voor de variatie aan planten- en diersoorten, als onderdeel van een ingewikkeld ecosysteem. Maar elke dag worden veel bomen omgekapt omdat mensen ruimte nodig hebben voor landbouw en voor aanvoerwegen om de dammen te bouwen. Bij de bouw van de Xayaburi-dam moest een compleet dorp het veld ruimen.

Uitwerpselen

De rivier zit door de vervuiling vol met  Escherichia-coli (E. coli), een bacterie die aanwezig is in de darmen van mens en dier. In veel gevallen is hij onschadelijk, maar het verkeerde type E. coli zorgt voor diarree of koorts. In de Mekong zit er 2 tot 5 keer meer Escherichia coli dan toegestaan. Veel mensen gooien hun uitwerpselen in de rivier, omdat ze langs de Mekong leven. Vervolgens halen ze ook weer water uit de zelfde rivier, waardoor ze ziek kunnen worden. De voorspelling is dat de temperatuur in 2030 met 0,79 graden Celsius gaat stijgen. Evenals een toename van de jaarlijkse neerslag met 200 millimeter, evenals meer kans op overstromingen en orkanen, die elk jaar opnieuw slachtoffers eisen. Het waterpeil is in veertig jaar nog nooit zo laag geweest en dat zal de landbouwproductie en visvangst in het Mekong-gebied drastisch verminderen.

Bert Vos, Vervuiling en dammen bedreigen Mekong, Rivier2
Foto ©Ate Hoekstra

Chiang Khan 2002

Het is april 2002. Ik heb zojuist mijn tocht langs de Mekong beëindigd. In het stadje Chiang Khan aan de Mae Nam kijk ik bij mijn guesthouse tevreden uit over het kabbelende rivierwater, met een ijskoud blikje Singha-bier in de hand. Niet wetend wat de moeder der rivieren te wachten staat. Dat over een jaar of tien wetenschappers, activisten en milieubelangenorganisaties ons waarschuwen voor het einde van een van de rijkste ecosystemen ter wereld, waarbij de ooit eens machtige Mekong een onbetekenend stroompje zal worden. En de oorspronkelijke ooit majestueuze rivier nog slechts te zien via You Tube.

Bronnen: 

https://www.trouw.nl/groen/stuwdammen-bedreigen-het-leven-in-en-langs-de-mekong-rivier~aabecce6/

https://mekongpo.wordpress.com/deelvragen/onder-wat-voor-milieuproblemen-lijdt-de-mekong/

 

Meer Mekong op Trefpunt: Ecologische ramp bedreigt Mekong en Bedreigde Irrawaddy dolfijnen
Bert Vos
Over Bert Vos 95 Artikelen
Bert Vos is journalist, tekskstproducent, Azië-liefhebber, publicist en ZZP'er in Amersfoort.

1 Comment

  1. Dit is een goed verhaal. De pas overleden koning Bhumibol was een groot voorstander van stuwdammen.
    De foto met de dam en de boten en het onderschrift ‘Mekong-rivier bij de dam (foto © International Rivers)’ betreft (een protestactie bij?) de Pak Mun dam in de Mun rivier een 5-tal kilometers van de Mekong rivier in Ubon Ratchathani, een van de eerst dammen in het Mekong gebied. Daar werd vanaf ongeveer 1990 door the Assembly of the Poor heftig tegen geprotesteerd, zonder veel resultaat helaas.
    https://www.trefpuntazie.com/thailand-protestbeweging-gisteren-assembly-poor-tinokuis/

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*