Maleisië. Opgestaan plaatsje vergaan voor sultans met koninklijk rouleerschema

Het Britse weekblad The Economist schreef eens over  ‘probably the most odd monarchy in the world’. Welke vertaling je ook kiest, in Maleisië zal ongetwijfeld worden opgemerkt, kijk eens naar je eigen vorstenhuis. Niet in het minst omdat de Maleisische constitutionele monarchie een erfenis van het Britse kolonialisme is. Uniek in de wereld en dat klinkt wat anders dan zonderling.

Om de vijf jaar kiezen de negen sultans, staatshoofden van negen deelstaten, uit hun midden een nieuwe Yang di-Pertuan Agong, een titel die staat voor koning van Maleisië. Dat gebeurt in de strikte beslotenheid van de Conferentie van Heersers. Sinds de onafhankelijkheid van Maleisië in 1957 stond de uitslag van dit dit koninklijk stuivertje wisselen vast. Er werd slechts één keer van dit roulatieschema afgeweken, in 1984, toen de beoogde troonopvolger voortijdig stierf.

 

Redactie, Maleisië, Monarchie, Sultans
Koning Muhamad in functie (BBC en talloze websites)

Tradities hebben echter zelden eeuwigheidswaarde. Begin dit jaar stapte de huidige koning Mohamad de Vijfde plotseling van de Maleisische troon. Nooit eerder vertoond, deze radicale breuk met het verleden. De vraag is nu of de Conferentie van Heersers op 26 januari ook gaat afwijken van het traditionele roulatieschema. Een meerderheid van vijf is voldoende om met een verrassing uit de bus te komen.

De keuze is van groot belang voor de eenheid van de veelvolkerstaat. Maleisië heet een moslimmeerderheid, de sultans worden door de gelovigen beschouwd als behoeders van het geloof. Officieel is het koningschap vooral ceremonieel, leverancier van een fotogeniek oosters mystiek decorum. In werkelijkheid hebben de vorsten en hun tijdelijke primes inter pares wel degelijk grote politieke invloed. De sultans worden binnen hun deelstaten aanbeden, en elk van die staten is goed voor zetels in het nationale parlement. En de koning zelf heeft het laatste woord bij benoeming op hoge regeringsfuncties. Ook heeft hij de bevoegdheid een eigen tijdelijke premier aan te wijzen als hij niet akkoord wenst te gaan met het ontslag indienen van een regering.

Een Russische geliefde

Het zand in de raderen van het normaliter geruisloze opvolgingsritueel werd gestrooid door koning Mohammed V, de 49-jarige sultan van Kelantan. Na een periode van geruchten over zijn affaire met voormalige Miss Moskou Oksana Voevodina (25), trouwde hij haar en verstuurde later zijn ontslagbrief naar de Conferentie van Heersers. Hij had slechts twee van zijn vijf jaar uitgediend. Volgens schema zou Muhamad V moeten worden vervangen door Tengku Abdullah, 59, de sultan van Palang, buiten Maleisië bekend als bestuurslid van de wereldvoetbalbond FIFA.

Redactie, Maleisië, Monarchie, Sultans
Trouwfoto op Twitter die de tongen in beweging bracht

Royalty-watchers vermoeden dat de Conferentie van tevoren op de hoogte was van Muhammads plannen (op internet verschenen al verhalen dat aanstaande in verwachting was). Een opvolger zou al zijn bepaald, maar daarover kan nog niets met zekerheid worden gezegd. Sultan Ibrahim Ismail Iskandar, heerser van Johor, buurstaat van Singapore en een van Maleisië’s grootste deelstaten, zou ambities hebben en hoge ogen gooien. Dit mede omdat hij eerdere onenigheid met de huidige Maleisische premier, de 93-jarige Mahathir Mohamad, zou hebben bijgelegd. Er wordt ook gespeculeerd dat het ineens hoog opgelopen geschil tussen Singapore en Maleisië over schending van territoriale wateren van doen heeft met de opvolgingskwestie. De sultan van Johor is de enige van het negental met een eigen leger. Honderduizenden inwoners van Johor werken in Singapore en steken geregeld de grens over.

Johor, juweel in de kroon

De kleur- en steenrijke Ibrahim – zijn vermogen wordt op tussen de 1.4 en 1.6 miljard USD geschat, liet vlak voor het aantreden van Mohamad blijken ambitieus te zijn. Op voor deze gewiekste vorst typerende manier: hij liet bekendmaken te zijn gevraagd voor het koningschap maar niet voor zijn beurt wilde gaan. Ibrahim, die een militaire achtergrond heeft, laat zich op zijn publieke Facebookpagina graag zien als een eenvoudig man van het volk.

Zijn interesse in zaken – hij is ondermeer de grootste aandeelhouder van het Maleisische telecombedrijf Redtone – weet hij al even eenvoudig te verklaren: ‘Laten we er niet omheen draaien, ik ben een constitutioneel vorst, ik ben niet afhankelijk zijn van mijn staatsinkomen (ongeveer €8400 per maand; red), ik moet net als iedereen mijn geld verdienen,’ zei hij tegen de krant Straits Times.

Redactie, Maleisië, Monarchie, Sultan
De Boeing van de sultan
Foto Twitter/Nursafhia1

Dat mag wat potsierlijk klinken voor een man die in een goudkleurig privé-Boeing uitstapjes maakt, feit is dat sultan Ibrahim de naam van Johor (Arabisch voor kostbaar juweel) eer aandoet. Johor werd in het verleden karikaturaal afgebeeld als groezelig en beheerst door criminaliteit. Maar dat is allemaal veranderd door miljardeninvesteringen uit China, met de vorst als aanjager.

Het is niet alles goud wat er blinkt. De sultans zijn in hun eigen deelstaten oppermachtig en staan feitelijk boven de wet. Zo kon Al-Mutawakkil Alallah (Leerling van God), de vader van de huidige sultan, in 1987 op de golfbaan ongestraft een caddy doodslaan die het had gewaagd te lachen om een misslag. Het incident veroorzaakte verontwaardiging in heel het land, maar strafrechtelijke vervolging was niet mogelijk, verklaarde de toenmalige premier. Ook over zoon Ibrahim gaan de nodige verhalen over mishandeling en zelfs verkrachting en wel zodanig dat er fikse media-ophef ontstond toen Ibrahim twee jaar terug innige samenwerking wilde bezegelen met de Australische stad Perth.

In zijn voordeel mag dan gelden dat hij ook bekend staat als filantroop, miljoenen schenkt aan goede doelen. Niet onvermeld mag blijven dat de sultan zich tevens positioneert als tegenstander van radicale islam. Hij heeft gewaarschuwd fundamentalistische onruststokers over de deelstaatgrenzen te zetten. En hij trotseerde het machtige staatsbureau voor islamitische religie toen dat per oekaze bepaalde dat mohammedanen niet worden geacht ongelovigen te feliciteren met religieuze feestdagen als kerstmis. Onzin, verklaarde hij, in Johor kan iedereen elkaar gelukwensen met welke religieuze feestdag dan ook.

Kritiek op sultans strafbaar

Net als in buurland Thailand is kritiek op monarchie of vorst strafbaar, zij het dat in Maleisië de strafmaat aanzienlijk gematigder is. Ook in Maleisië echter wordt de wetgeving hierover politiek misbruikt, stellen mensenrechtactivisten en Amnesty International. Volgens de South China Morning Post worden mensen die kritiek hebben op de regering en die via sociale media uiten met een beroep op de weer van kracht gemaakte wet op majesteitsschennis gevangen gezet of door hun werkgevers op straat gezet.

Redactie, Maleisië, Monarchie, Sultans
Hindoetempel in Maleisië
Foto Wikipedia

Na rellen in om een Hindoe-tempel, waarbij tegenstellingen hoog opliepen, waarschuwde politie-inspecteur-generaal Mohamad Fuzi Harun dat beledigingen van het staatshoofd zwaar zouden worden bestraft. Volgens de Maleisische wet op majesteitsschennis wordt het aanwakkeren van haat of minachting van de vorst bestraft met maximaal drie jaar gevangenis.

Die aanpak zal ongetwijfeld na de verkiezing van de nieuwe Agong ongewijzigd blijven, niet in het minst omdat elk van de sultans baat heeft bij beschermende wetgeving.

Geraadpleegde bronnen: Coconuts, South China Morning Post, New Strait Times, News.com Australia

Foto homepage: Replica van de koninklijke tulband (Wikipedia)

Lees op Trefpunt ook: in Maleisië (en elders) toenemende religieuze intolerantie

 

 

Redactie
Over Redactie 560 Artikelen
De auteursnaam van de redactie van Trefpunt Azië. Wij publiceren onder deze naam berichten van de redactie en bijdragen die niet onder naam van de bron kunnen worden geplaatst.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*